ТӘРБИЕ БАСЫ – ТАЛ БЕСІКТЕН

Жұма, 04 Қараша 2022 00:00

JE6C8020-e1562129437458

"Адамның адамшылығы – ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады"

А.Құнанбаев

«Әркім өз жолын тауып кететіндей бала тәрбиесі жеңіл нәрсе ме? Жоқ.

«Бала тәрбиесі – өнер, жеке бір ғылым иесі болуды тілейтін өнер», – деген екен М.Жұмабаев. Қандай тауып айтылған даналы сөз десеңізші.
Тәрбие арқылы адам тағдыры шешілетінін, оның білімді тұлға болып қалыптасатынын, елдің берік тірегі болатынын көрсетеді. Балалар тәрбиесіне, келер ұрпақ тәрбиесіне қай кезеңде болса да, қай елде, қай ұлтта болмасын үлкен мән берілген ғой. Өйткені бала – біздің болашағымыз. Ол үшін балаларды жаман, жақсы деп бөлмей, бірлесіп, аяғынан нық тұруға көмектесу керек. Нашар бала болмайды. Бау-бақшаны баптап, күтіп суарсаң ғана жемісіне кенелесің. Сол сияқты баланың теріс мінездерін үнемі қадағалап, түзету – қоршаған ортаның, яғни ата-ана мен мектептің міндеті. Өмір шындығына жүгінсек, тәрбие бастауы, оның қайнар көзі, ананың сүтінен нәр алып өскен ортасына тікелей байланысты.
«Тәрбие басы – тал бесік», «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің!» деген қазақтың мағыналы сөздерінде үлкен астар бар сияқты. Алайда, жұмысымызда байқап жүргеніміздей ата-аналарымыздың бала тәрбиесі жайлы көзқарастарында елеулі қателіктер де көрініс беруде. Кейбір ата-аналар: «Баламды киіммен, тамақпен қамтамасыз етем, білім, тәрбие беру – мектептің ісі» деп түсінетін ата-аналар да кездеседі. Бала тәрбиесін тек мектепке ғана аударып қоймай, ата-ана, мектеп, қоғамдық ұйымдар бірлесе отырып жұмыс жасау, ұстаздар үшін де, ата-аналар үшін де тиімді.
Еліміздің егемендігін алып, тәуелсіздік туы биікке көтерілген қазіргі кезеңде балаларды қоғамның лайықты ізбасары етіп дайындау, тәрбиелеп шығару үшін мектепте оқу, тәрбие жұмыстарын көбейтіп, ұлттық ұлағаттылыққа баулып отыруымыз қажет. Қазіргі заман талабына сай оқу-тәрбие жұмысының түрлері, өткізу іс-шаралары үнемі өзгеріп, жаңарып, дамып отыр.
Өскелең ұрпақты тәрбиелеу жүйесіндегі шешуші буын мектеп болғандықтан, бұрынғыдан да зор жауапкершілік артуда. Әр шәкірт мектеп арқылы өмірге жолдама алады. Мектеп ешуақытта отбасынан, қоғамнан бөлініп, өз бетінше жеке мекеме болған емес. Сондықтан оның іс-әрекеті отбасымен, көпшілікпен біте қайнасқан. Осы тұрғыдан алғанда мектеп – бала мен тәрбие жұмысын ұйымдастырудың жеке адамның дамуына және қалыптасуында әртүрлі факторлардың үйлестіріп, біріктірудің орталығы. Мұнда тәрбие түрлерінің сан алуаны жүзеге асырылады.
Ұлт болып ұйысып, ел болып еңсемізді көтерген кезімізде қолға алар ісіміздің өзі ұрпақ тәрбиесі. Қазіргі заманда ең басты мәселе – бала тәрбиесі. Мысалы, оқушы мектепке келген кезінде тіл алғыш, жүрегі таза, сезімі пәк болып, өсе, не жоғарғы буынға келгенде өзгеріп сала береді. Сол кезде мына бала қандай еді, қалай өзгеріп кетті, мынадай жаман әдеттерді қайдан үйреніп ала қойды, неге озбырлық жасауға бейім болып алды деген сұрақтар мазалайды. Әрине, оның себептерін жан-жақты іздеуге болады. Бала тәрбиесіне ата-анасы мен жүрген ортасына мұғалімнің де қатысы бар. Баланың қалыптасуына ықпал етіп, дамуына үлес қосатын мұғалімнің есте ұстар жағдайлары аз емес. Солардың ішінде ең негізгісі – балаға деген жүрек жылуы. Ол қашан да қажет және ешқашан артық болмайды.
Мектеп қабырғасында жақсы тәрбиеленген, саналы білім алған шәкірт өмірде өз орнын табады. Ол үшін ең әуелі ұрпағымызды бала кезінен-ақ ұлттық тәлім-тәрбиеге, адамгершілік әдетке, рухани, мәдениетке баулу керек. Сонда жас ұрпақ елі үшін елең қағар азамат, имандылық қасиеттерді жақсы білетін азамат болып қалыптасады. Ұлтымыздың ұлағатты дәстүрін кеңінен пайдаланып, тәрбие ісіне арқау ету өз нәтижесін береді.
Ата-аналар мүмкіндігінше балаларды үйде қараусыз қалдырмауға, немен шұғылданатынын, күнделікті қанша сабақ болып, қаншада қайтатынын біліп отырулары қажет. Мектеп пен ата-аналар ынтымақтаса жұмыс жүргізсе, балаларға тиісті көңіл бөле білсе, олармен санаса білсе, келешектің шын жанашыры, елдің арқа сүйер азаматтары тәрбиеленіп шығары сөзсіз. Менің ойымша әрбір жас толқын қай жағынан болсын, тамаша, жан-жақты келісті азамат болып қалыптасуы қажет. Ол еңбекқор, адал, білімді, көп оқыған ақылды болып қана қоймай, тәрбиелі де көркем, ибалы болуы керек. Балаларды сүйетін және өзінің ісіне берілген ұстаз ғана мейірбан жеке тұлғаның қалыптасуына көмек көрсетуге қабілетті. Жемісті тәрбиенің сыры – шәкіртке құрметпен қарауда.

Уалихан ҚАБЛАНОВ,
«Майбұлақ» жалпы орта
білім беретін мектебінің ұйымдастырушы
педагогы.

a62e97d1-074e-4d10-8d9c-fef3a3d43589

«Әлеуметтік педагогика» терминін алғаш XIX ғасырда неміс ағартушысы Адольф Дистервег ұсынған болатын. Дегенмен әлеуметтік педагогика ұғымы қазіргі күнгі толыққанды мағынасында XX ғасырдың ортасында ғана қолданысқа енді.
XIX ғасырдың екінші жартысында педагогикаға және қоғамдық тәрбиеге деген сұраныс күшейе түсті. Біріншіден, оған жастарға қоса ересектерді де тәрбиелеу мәселесі ене бастаған еді. Екіншіден, әлеуметтік жүйедегі нормаларға бағынбайтын барлық жас ерекшелігіне қарамай өкілдерді бейімдеу мен қайта тәрбиелеу қажеттігі туды. Әлеуметтік педагогиканың қалыптасуына түрткі болған объективті сұраныстардың тууына Еуропа мен Америкадағы әлеуметтік-мәдени процестердің ықпалы күшті болды. Ол жерлерде индустрияландыру күшімен халық ауылдық жерлерден қалаға ағыла бастады. Халық жаңа жағдайға бейімделе алмай, толыққанды отбасын құру қиындады. Соның салдарынан қылмыс, әдепсіздік еселеніп, қаңғыбастар мен кедейлер көбейді. Еуропадағы урбандалу мен ұлттық мемлекеттің қалыптасуы, солтүстік Америкада америкалық ұлттың қалыптасу процестері тұрғындардың барлық әлеуметтік топтар мен жас ерекшелігі топтары өкілдеріне ортақ құндылықтар насихатталып, мойындатылуын талап етті.
Дәстүрлі тәрбиеші тәрбие мен моральдың жеке-дара насихатшысы болудан қалған кезеңде туындаған вакуумды толтыру мақсатында педагогика ғылымы әлеуметтік педагогиканың алғышартын жасай бастады. Бастапқыда, әлеуметтік педагогикаға дұрыс анықтама берілмеді. Неміс ғалымдары Герман Ноль мен Гертруда Боймер: әлеуметтік педагогиканың зерттеу пәні — «қамқорсыз қалған балаларға әлеуметтік көмек көрсету және кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылықтарының алдын алу», – деген болатын, ал Пауль Наторп әлеуметтік педагогика пәнін қоғамның тәрбиелік күштерін халықтың мәдени деңгейін көтеру мақсатында біріктіру мәселесін зерттейді деп дұрыс көрсеткен.
Педагогика ғылымы секілді әлеуметтік педагогика да ізгілікті ғылымдармен байланыста дамып, жеке өзіне ғана тән «әлеуметтік іс-әрекет», «әлеуметтік білім беру» және «әлеуметтік тәрбие» сияқты салалардан тұрады.
Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет кәсіптік жұмыстардың бір түрі ретінде баланы әлеуметтендіруге көмектесіп, әлеуметтік мәдени тәжірибелерді меңгеруге қолайлы жағдай жасау дегенді білдіреді. Бұл іс-әрекет әлеуметтік педагог тарапынан әртүрлі оқу мекемелерінде, ұйымдарда, қауымдастықтарда, кәсіпорындар мен шеберханаларда, жеке тұлғамен де жүргізіледі.
Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет жеке тұлғаның әртүрлі тосын жағдайларға ұшырап қалғанда одан шығуына көмектесу, сүйемелдеу мақсатында ұйымдастырылады.
Қазіргідей адам мен қоршаған ортаның, адам мен қоғамның арасында қарама-қайшылықтар үдеп, адамдардың психикасына әсер ететін теріс көріністер орын алып отырған кезде әлеуметтік тәлім-тәрбиенің маңызы зор. Ауыр күйзеліске ұшыраған жетім-жесірге, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға, қараусыз қалған жандарға, кедейшілік пен қайыршылыққа душар болғандарға, әртүрлі туа біткен не техногенді, экологиялық апаттарға ұшыраған адамдарға қолдау көрсетіп, көмек беруде әлеуметтік педагог пен әлеуметтік қызметкер жұмысының өзіндік маңызы өте зор.
Баланы адамгершілікке, ізгілікке, қомқор болуға үйрету жеке өз мүддесін, талабын қанағаттандыруға баулу, қабілеттерін дамытуына ынтасын ояту мақсатын көздейді. Тосын жағдайларға ұшыраған, көмекке мұқтаж адамдарға көңіл бөлу, олардың мәселелерін шешуге қол ұшын созып, ізгілікті қарым қатынас орната білу қазіргі өтпелі заманда аса қажет.
Әлеуметтік құқықтық қызмет балаға мемлекеттік туа біткен не болмаса тосын жағдайлардан мүкіндігі шектелген жандар немесе созылмалы ауруларға ұшыраған, ақыл есі кем, дамымай қалған кемтар балаларға көмек беру, күтпеген жағдайлардан шығып кетуге жәрдемдесу болып табылады.
Балаға алғашқы сәттерде көмек беру үшін оның отбасын, ол өмір сүріп отырған ортаның ерекшеліктерін зерттеу, талдау, бұрынғы өмір тәжірибелерін танып-білу, ұлттық мұра, отбасы салт-дәстүрлеріне мән беру іс шараларын ұйымдастыру – әлеуметтік педагогтың ең басты міндеті. Баланы білмей, ұғынып түсінбей тұрып, оған көмектесу қателіктерге ұрындырады. Осы мақсаттарды жүзеге асыруда әлеуметтік педагогиканың атқаратын іс-әрекетінің өзіндік мәні зор.

Балнұр ЖҰМАДІЛ,
«Жаңатірлік» жалпы орта білім беретін
мектебінің әлеуметтік педагогы.

 

Заманауи қоғамның негізгі бөлшегі – білімді ұрпақ. «Білімді ұрпақ» дегеніміз алдымызда жан-жақты білім нәрімен сусындатып отырған оқушы.
Ал заманымыздың негізгі талабы – бүгінгі қоғамдағы ақпарат алмасудың негізгі көзі – көп тілділділікті меңгеру болып табылуда.
Ендеше, бүгінгі таңда білім саласында еңбек етіп жүрген ұстаздардың негізгі мақсаты – оқушыны қазіргі қоғам сұранысына сай, өзінің өмірлік іс-әрекетінде дербес көп тілділікті қажетті деңгейде меңгерген жан-жақты дара тұлға ретінде тәрбиелеу.
Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлынғыр болмайды дегендей, жас ұрпаққа саналы, мән- мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру бүгінгі күннің талабы. Қазіргі жаһандану заманында көп тіл білетін адамның қоғамдағы алар орны да ерекше. Өзге тілді үйрену, оны жетік меңгеру — бұл ең алдымен халықаралық қатынастар кезінде айрықша рөл атқаратыны баршамызға аян. Тіл – халықпен бірге өмір сүріп дамиды.
Көп тілділік бұл – қазіргі өмірлік қажеттіліктен туындаған құбылыс. Қай заманда болсын, бірнеше тілді меңгерген мемлекеттер мен халықтар өзінің коммуникациялық және интеграциялық қабілетін кеңейтіп отырған.
Бүгінгі таңда Қазақстан үшін көп тілділік, яғни көп тілді меңгеру – елдің бәсекеге қабілеттілікке ұмтылуда бірінші баспалдағы.
Өйткені, бірнеше тілде еркін сөйлей де, жаза да білетін қазақстандықтар өз елінде де, шетелдерде де бәсекеге қабілетті тұлғаға айналады.
Елімізде білім беру саласында жаңа ақпараттық технологияларды қолдану басты мақсат болып отыр.
2050 жылға дейінгі кезеңге арналған еліміздің даму стратегиясында қазақ тілін өркендету мен шет тілдерді оқыту мәселесіне айрықша мән берілген. Шет тілін білу сән емес, заман талабы екені белгілі. Еліміздің басқа мемлекеттермен қарым-қатынасы артып отырған шақта ағылшын тілін еркін меңгерген, келешекте білімін түрлі саладағы қарым-қатынас жағдайында пайдалана алатын адамды мектеп қабырғасынан оқытып шығару – біздің казіргі кездегі міндетіміз. Ағылшын тілін тереңдетіп, жан-жақты оқытуды қоғам, уақыт қажет етіп отыр. Қазақстан Республикасының тәуелсіз елге айналып, әлемдік өркениеттің даму жолына түсуі, ағылшын тілін жетік меңгертуді талап етеді.
Ағылшын тілін ерте жастан оқытудың мақсаты – оқушылардың ағылшын тілінде қарым-қатынас жасай алу негіздерін меңгеруі болып табылады. Ағылшын тілін оқыту оқушылардың коммуникативті даму біліктілігін арттырады, оқушылардың қызығушылығын оятуға мүмкіндік береді, бірден көп тілдерде сөйлеуге мүмкіндік алады. Ал, әлемдік тіл ретінде бейресми түрде орныққан ағылшын тілін меңгеру ұлттың бәсекеге қабілеттілігін шыңдай түседі. Қазір ағылшын тілін білу – уақыт талабы.

Жайнагүл АБДАЛИЕВА,
М.Өтемісұлы атындағы жалпы орта білім беретін
мектебінің ағылшын тілі
пәнінің мұғалімі.

9aa950f9-107d-4b3d-b496-8a4dbab37a72

Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі биік, дүниетанымы дұрыс қалыптасқан азамат етіп тәрбиелеуде мектептің алатын орны айрықша. Мектеп қазіргі қоғамның дамуымен, әлеуметтік практикамен тығыз байланысты. Мектеп өмірі балаға жаңа алемнің есігін ашып беріп, рухани дүниесінің қалыптасуына негіз салады. Тәрбиенің сан саналы, күрделі мәсе-лелеріне терең бойлауға бастайтын, күнделікті тұрмыста кездесетін дағдылар арқылы баланың жан дүниесіне әсер ететін білім мен тәрбиенің алғашқы баспалдағы – бастауыш мектеп. Өйткені, баланың жеке бас қасиеттері, оның адамгершілігінің, белсенділігінің қалыптасуы мектепке дейінгі тәрбие мен бастауыш сыныптарда жүзеге аспақ. Оқушының рухани күш-қуаты мен ерік-жігерінің, шығармашылық қабілетінің, жалпы мүмкіндіктерінің ашылар кезі. Бастауыш мектептің негізгі міндеті – жеке тұлғаны дамытып, оның алғашқы қалыптасуын қамтамасыз ету, білімге деген сенімін нығайту, іскерлігі мен дүниетанымын қалыптастыру, оқуға деген қызығушылығын оятып, ынтасын арттыру болып табылады. Мектеп табалдырығын аттаған жас бала ертеңгі ел тұтқасы десек, оларды парасатты, саналы азамат етіп тәрбиелеу – әрбір ұстаздың борышы. Бүгінгі мұғалім мектеп оқушыларына тек білім беріп қана қоймай, оларды халықтық педагогиканың нәрлі қайнарымен сусындату, әрбір оқушы бойында ұлттық мінез-құлық, адамгершілік, сыпайылық пен кішіпейілділік қасиеттерін қалыптастыруға, баланың жан дүниесін рухани қазыналармен байытуға, қазақ халқының әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін меңгертуге тиіс. Алдыңғы қатарлы тәжірибені жетілдіре отырып, оқу үрдісіне жаңа әдіс-тәсілдерді, оқытудың жаңа технологияларын енгізіп, оқушылардың жалпы дамуын қамтамасыз етуі керек. Бала жаны жаңалыққа құмар, білмегенін білгісі келіп, белгісіз нәрсені ашуға тырысатын болғандықтан, бастауыш сынып мұғалімі олардың осы талпынысын дамытуға көңіл бөлуі тиіс. Оқушылардың сүйіспеншілігін арттыру мақсатында сабақ барысында тиімді әдіс-тәсілдерді енгізіп, оны ұйымдастыру формасын түрлендіріп отыру – мұғалімнің басты міндеті екені белгілі. Мұндай жағдайда мұғалімнің шеберлігі, ұйымдастырушылық қабілеті үлкен рөл атқарады. Мектеп оқушылары үшін мұғалім олар еліктейтін, үлгі ететін абыройлы жан. Олар ұстазының бүкіл іс-қимылына, жүріс-тұрысына, сөйлеу мәнеріне, адаммен қарым-қатынасына еліктейді. Сондықтан да жауап¬кершілігі мол, адал да мейірімді, әділ де парасатты, рухани дүниесі бай педагогтар ғана балаға білім мен тәрбие беріп, оның жан дүниесіне әсер ете алады.

Малика ДАРАПОВА,
Т.Рысқұлов атындағы мектеп-лицейдің
бастауыш сынып мұғалімі.

Ақиқатында әрбір ата-ана өз перзетінің әдепті, саналы, иманды да ибалы, Отанының сүйікті және кішпейіл азаматы болып жетілуін қалайды. Өйткені бұл ата-ананың баласының алдындағы ең алғашқы міндеті. Ең әуелі баланың өз ата-анасын сыйлауы, иманды болып өсуі, жанашыр, еңбекқор, адал, кішіпейіл секілді ізгі қасиеттерді бойға сіңіруі, есейгенде қоғамға пайдалы азамат болуы. Демек жас кезінен зиянды әрекеттерге үйір болмай, ешкімнің ала жібін аттамай, жалпы әдепті болу қай кезде де текті тәрбиенің жемісін көрсету деген сөз. Міне мұндай ұрпақ Абай атамыз айтқандай ата-ананың көз қуанышы, қызығы мен сүйініші.
Бала тәрбиесінің алғашқы алтын қазығы – туған ұясы, өз отының басындағы тәрбиесі, тілі. Қазақтың: «Баланың бас ұстазы – ата-ана», «Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі», – дегендей, есі кіріп, тілі шыға бастасымен-ақ баланы байсалды, ұғымпаз, тілалғыш етіп баулыған жөн.
Қай халық болмасын үмітін ең алдымен ұрпағымен байланыстырады. Ата-ана тәрбие беруде ата-бабамыздың салт-санасы, әдет-ғұрпында жүргізілген үлгі-өнегесінің мәнісі зор. Отбасы тәрбиесінде әкенің де, ананың да орны бөлек. Әке мен ана – баланың алғашқы ұстазы. Адамзат баласы ананың мейірлі мейріне қанып, әке өсиеттерін тыңдап өссе ғана тәрбиелі отбасынан шыққаны көпке танытыды.
Бала тәрбиесі ата-ана үшін күрделі де, жауапты міндет. Баланы өмірге бейімдеуде мектеп, ұстаз және ата-ананың орны бөлек. Бала өмірінің басым бөлігі отбасында өтеді. Отбасы – адамзат бесігін тербеткен ұя болса, баланың бас ұстазы – ата-ана. Ата-ананың үйдегі іс-әрекеті балалардың көз алдында өтеді. Сондықтан бала мектеп табалдырығын аттағанға дейінгі оның алғашқы ұстазы – ата-анасы. Отбасындағы тәрбие әрбір мүшенің өзін-өзін сақтау, ұрпақты жалғастыру, өзін-өзі сыйлау қажеттігінен туындайды. Отбасында адамның жеке басының қасиеті қалыптасады. Баланы дұрыс тәрбиелеу отбасында, алдымен, жанұя жағдайы, моральдық-психологиялық ахуал, татулық пен өзара түсінік, сүйіспеншілік пен сыйластық, ауызбіршілік, отбасы мүшелерінің бір-біріне деген құрмет сезімдері, яғни, отбасындағы кіршіксіз таза, мөлдір көңіл-күйі тікелей ықпал етеді
Бала тәрбиесі – баршаға ортақ. Өйткені, ол қоғамның болашағы. Қай елде, қай кезде болмасын, бала тәрбиесін ерекше дамытушы да, ілгері апарушы да – балалар, яғни бүгінгі ұрпақ – ертеңгі елдің болашағы.
Ендеше, бала тәрбиесіне баса назар аудару, болашақта қоғамға қызмет көрсету екенін естен шығармайық.

Г.БИБОЛОВА,
«Шолпан» балабақшасының тәрбиешісі.

МЕН ЖӘНЕ МЕНІҢ ОТБАСЫМ!

Сенбі, 22 Қазан 2022 00:00

ae7f3481-3ea9-423b-82ab-36e81ef9b3d2

Жуырда Қ.Өмірәлиев атындағы жалпы орта білім беретін мектебінде 5-сынып оқушылары мен ата-аналары арасында «Мен және менің отбасым» атты отбасылық спорттық сайыс ұйымдастырылды. Отбасылық сайысты мектебіміздің директоры О.Салыбеков ашып: «Бүгінгі балалар жылы аясында ұйымдастырылып жатқан спорттық шараның маңызы үлкен деп білеміз. Бұған дейін де талай іс-шаралар атқарылып жатыр. Бүгінгі шараны өткізудегі мақсат – ата-аналармен қарым-қатынасты нығайту, спорттың денсаулыққа пайдасы зор екендігін түсіндіру. Салауатты өмір салтын қалыптастыра отыра ептілікке, жылдамдылыққа, шапшаңдылыққа тәрбиелеу. Отбасылардың бірге орындайтын спорттық өнерлерін көрсетуде жылдам, епті, ұйымшыл және көңілді екендіктерін көру қандай қуаныш. Әр отбасы жеке топты құрайды. Әр топ жеңіс мәресіне жету үшін бірнеше кезеңнен тұратын кедергілерге төтеп беруі тиіс. Меніңше бұл әрбір ата-аналарымыздың қолынан келеді. Біз әр топ отбасыларына сәт сапар тілейміз!», – деді.
Аталмыш сайыста әділқазы алқалары болып тәрбие ісінің меңгерушісі Тұрлыбаев Азат, кітапханашы Халима Әлімқұлова, психолог Стамбекова Ұлбала, дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі Смаилов Әбдібай төрелік етті.
Жарыс 5 этаптан тұрды: 1. Эстафеталық жарыс (кедергілерден өтіп, тапсырма орындау). 2. Ептілікті сынау (тақтаймен допты алып жүру. 3. Кенгуру (ұлдар допты екі аяқ арасына қысып секіріп келу, қыздар скакалкамен. 4. Полиглот (Капитандар қаппен секіріп барып тобына сөз алып келу, сөзден топпен бірге жаңа сөздер құрау. 5. Арқан тарту. (екі топ арқанның екі жағынан ұстап тартады.)
Байқау қорытындысы бойынша, жоғары ұпаймен 5 «А» сыныбының «Жұлдыз» командасы І орын, 5 «Ә» сыныбының «Жас қыран» командасы ІІ орын иегері атанды.
Жүлдегерлер мен сайысқа қатысқан барлық отбасыға «Алғыс хат» пен бағалы сыйлықтар табыс етілді.

Ақмарал САХОВА,
Қ.Өмірәлиев атындағы жалпы орта
білім беретін мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

de3fa584-6881-489c-b0c2-cda7fe6f8724

Халқымызда «Үлкенге - құрмет, кішіге – ізет» деген мақал бар. Бұның өзі өсіп келе жатқан әрбір жас ұрпақты имандылыққа, мейірім - қайырымдылыққа тәрбиелеу. Адам бойында жақсы – жаман қасиеттер болады екен. Біздің халқымызда үлкенді құрметтеп, кішіге қамқор болуға бала кезден көп көңіл бөлінеді. Ол ананың сүтінен, үлкеннің ақылынан, ұстаздың үйреткенінен, кез келген адамның кісілігінен білінеді. Көпті көрген данагөй қарттарымыздың, сан салалы ғұмырын шәкірт тәрбиесіне арнаған ұлағатты ұстаздарымыздың өнегелі өмірін үлгі ете отырып, ғибрат боларлық сөздерін бойларына сіңіріп, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетіп, ұлттық құндылықты бойына сіңіре білген ұрпақ тәрбиелеу мақсатында Қ.Өмірәлиев атындағы жалпы орта білім беретін мектебінде мектеп басшысы Салыбаев Оралбектің басшылығымен, гуманитарлық пән бірлестік ұстаздарының ұйымдастыруымен "Қарты бар үйдің – қазынасы бар" атты іс-шара өтті.
Іс-шара жүргізу барысында "Сыр сұхбат" жобасын басшылыққа алып, мерекелік іс-шараға келе алмайтын қарияларымыздың үйіне барып, батасын алып, сый-сияпаттар жасалды.
Мерекелік іс-шараға 60-қа жуық қазыналы қарттарымыз, апа-әжелеріміз қатысты. Мектеп оқушыларының арнау өлеңдері қонақтардың көңіліне жол таба білді. Әсіресе, қарттар туралы көрсетілген қойылымдар жүректен жүрекке жетіп, еріксіз көзге жас үйірді. Әрине, қартымыз біздің асыл қазынамыз..!
Іс-шара соңында дастархан жайылып, қонақ кәде жасалды. Ауыл имамы құран бағыштап, жасы үлкен қарияларымыз батасын беріп, ізгі тілектерін айтты. Осындай, тағылымы терең, рухани құндылығы мол үлгілі іс шара ұйымдастырған мектеп басшысы Салыбаев Оралбекке және ұстаздар қауымына айтар алғысымыз шексіз. Еңбектеріңіз әрдайым жемісті болсын, дегіміз келеді. Асыл қазыналарымыз аман болсын!
"Қарттарым-қазынам" - деген мақал-мәтелдер тегін айтылмаған. Сондықтан үлкендерді әсіресе ақ сақалды аталарымыз бен ақ жаулықты әжелерімізді құрметтеу, сыйлау әрбір баланың міндеті.
Ата-әжелеріміз, ата-аналарымыз бар, біздер бақыттымыз. Бүгінгідей тәуелсіз егемен елде қайғы - қасіретсіз, еркін, бейбіт өмір сүріп жатқанымыздың өзі осы қарияларымыздың арқасы екенін ұмытпауымыз керек. Үнемі алғысымызды айтып жүруіміз қажет.
Ата - әжелеріміз кезінде өздерінің қалаған мамандықтары бойынша еңбек етіп, еліміздің өркендеуіне өз үлестерін қосқан құрметті еңбек ардагерлері. Адам өміріндегі ең игі істердің бірі үлкен кісілерге қамқорлық, мейірімділік, сүйіспеншілік пен құрмет, сыйластық таныта білу екендігін тағы да бір ұғынғандай болдық.

Жанар ЖҮНІСОВА,
Қ.Өмірәлиев атындағы жалпы орта
білім беретін мектебінің мұғалімі,
сынып жетекшілер секциясының жетекшісі.

011 МАЙБУЛАК

Жуырда «Майбұлақ» жалпы орта білім беретін мектебінде «Ұстаздар мерекесіне» орай ұлағатты ұстаз болған ән-музыка пәнінің мұғалімі, С.Рақымов мәдениет сарайының директоры қызметін атқарған Сазанов Асан Кендірұлын еске алу кеші өтті. Салтанатты жиынды мектеп директоры Б.Бердіқұлов ашып, Асан ағайымыз жайлы естеліктер мен мұғалімдер мерекесіне тоқталып өтті. Іс-шарада ұстаздарымыз дайындаған ағайдың өмірі мен қызметі, жасаған еңбектері жайлы видеоролик көрсетіліп, келген қонақтарға жақсы әсер қалдырды.
Ақкөңіл адал едің аңқылдаған,
Өзектері өртеніп сағыныштан,
Ешқандай кісі көңілін қалдырмаған.
Тілек арнап жүректен алып ұшқан.
Әкетті тосын ажал арамыздан,
Жақындары қимастықпен еске алады,
Кеудеңде кетті- ау арман айтылмаған.
Кездерді бірге жүріп бақыт құшқан.
Асан Кендірұлының құрметіне ұйымдастырылған іс-шарада ұлдары Иса, Думан, тай құлындай бірге өскен достары Сайын, Қылышбек т.б. ағайын-туыстары, қызметтестері қатысып жүректен шыққан жүрек тебірентер сөздерін, ізгі тілектерін білдіріп, ұстаздар қауымын кәсіби мерекемен құттықтады.

012  МАЙБУЛАК-1
Сонымен қатар осы іс-шарада Абай өлеңдерін әнімен орындау турнирі ұйымдастырылылды.
Жеңімпаздарды Асан ағамыздың жұбайы Сәрсенкүл апай арнайы грамоталармен, сыйлықтармен марапаттады. Мұғалімдер мерекесіне орай ұйымдастырылған концертте оқушыларымыз өз өнерлерін паш етті.


Нұрлыбек ЗИЯТБЕКОВ,
«Майбұлақ» жалпы орта білім
беретін мектебі директорының
тәрбие ісі жөніндегі орынбасары.

ТҰТАС БУЫННЫҢ ТӨЛ БАСЫ

Жұма, 23 Қырқүйек 2022 00:00

1652449150 ah

Қазақ халқының 20 ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, халқымыздың қайраткері, ақын, публицист, ғұлама методист, педагог, оқулықтар авторы, жазуының реформаторы, алғашқы көсем, білімінің іргетасын қалаушы,әдебиеттарихы,әдебиеттану ғылымының алғашқы зерттеушісі, филолог-ғалым, ғұлама методист, педагог, оқулықтар авторы, жазуының реформаторы, алғашқы көсем, Қазақстан ғылымын алғашқы ұйымдастырушыларының бірі, ақын, сазгер, халқымыздың әдебиет пен өнер саласындағы ірі қайраткері аудармашысы Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы Қостанай облысында дүниеге келген. Торғайдағы орыс-қазақ училищесінде, Ыбырай Алтынсарин салдырған мұғалімдер мектебінде дәріс алады. Ол еңбек жолын ұстаздық қызметтен бастайды.
А.Байтұрсынов шығармашылық жолын өлең жазудан бастаған. Тұтас буынның төл басы болған Байтұрсыновтың алғашқы кітабы "Қырық мысал" атты аударма жинағы 1909- жылы жарық көрген. Ол бұл еңбегінде Ресей отаршыларының зорлық-зомбылығын, елдің тұралаған халін жұмбақтап,тұспалдап жеткізеді.
Аударма арқылы қазақ қауымындағы, заман ағымындағы кемшіліктерді, әлеуметтік проблемаларды көтеріп, көрсете білді. Мысалдар арқылы халқына ғибрат, өсиет, ақыл-нақыл айтуы, жақсылыққа, адалдыққа, ғылымға шақыруында.
Ақынның азаматтық арман–мақсаты, ой-толғамдары кестеленген өлеңдері «Маса» деген атпен жеке кітап болып жарық көреді.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі оқулықтарын жазуды 1910 жылдардан бастап қолға алады. Онымен қоса қазақ графикасын жасауға кіріседі. Қазақ графикасының негізіне қазақтың мәдени дүниесіне көп ғасырлық дәстүрі бар, өзге түркі халықтарды да пайдаланып отырғандықтан, туыстық, жақындық сипаты бар араб таңбаларын алады. Сол 1912-1925 жылдар арасында 7 рет қайта басылып, оқыту ісінде ұзақ әрі кең пайдаланылады.
1926-жылы ғалым «Әліп-бидің»жаңа түрін жазады.Ахмет Байтұрсынұлының қазақ тілінің табиғатын,құрылымын танып-танытудағы қызметі енді мектепте қазақ тілін пән ретінде үйрететін оқулықтар жазумен ұласады. Осы тұста оның атақты «Тіл-құрал» атты үш бөлімнен тұратын, үш шағын кітап болып жарияланған оқулықтар жазылды.
Байтұрсынов – ықпалымен сәуірде Алашорда басшылары мен мүшелеріне Кеңес үкіметінің кешірімі жарияланады. Байтұрсынұлы бұл тарихи кезеңде «патшалардың төрінде отырғаннан, социалистердің босағасында өлгенім артық» деген пікірде болды. 1920-жылы В.И.Ленинге үкіметінің Қазақстанды басқару ісіндегі алғашқы қадамын қатал сынға алған хатын жолдайды.
Байтұрсынұлы тілші-ғалым ретінде қазақ тілінің табиғаты,өзгешеліктері, араб әліпбиінің жайы, терминдер, қазақ тілін оқыту әдістемесі туралы мақалалар жазды. 1926-жылы Бакуде болған түркітанушылардың Бүкілодақтық 1-съезіне қатысып, Түркі тілдеріндегі терминология жайлы» деген тақырыпта баяндама жасады. Байтұрсынұлы қазақ балаларының ана тілінде сауатын ашуына көп күш жұмсады. Осы мақсатта 1912-жылы «Оқу құралы»,1914-жылы «Тіл құралы», ересектердің сауатын ашуға арнап 1924-жылы «Әліпби»,1926 жылы «Жаңа әліпби» атты оқулықтар мен тың еңбектер ұсынды. Қазақ грамматикасына қатысты категориялардың әрқайсысына қазақша ғылыми термин жасап,морфологиялық тұлға-тәсілдерді жаңаша талдау, жаңаша анықтамалар берді. Қазақ фонетикасы мен грамматикасын талдауда тілдің ерекшеліктері мен өзіндік даму барысын ескеру принципін ұстады. Байтұрсынұлы қазақ тілі білімін қалыптастырып, оның ірге тасын қалады. Араб графикасына негізделген қазақ жазуының реформаторы болды.

Юлдуз КӘРІМ,
Ж.Есіркепов атындағы жалпы
орта білім беретін мектебінің
қазақ тілі мен әдебиеті пәні
мұғалімі.

Түркі тілдес халықтар — қазақ, өзбек, қарақалпақ, қырғыз және ноғай ұлттарын бірлестіруде Қожа Ахмет Ясауи факторы елдің қалыптасуында басты тұлғалар ретінде тілге алынады.
Жалпы алғанда, өзбек пен қазақ өздерінің рухани қалыптасу үдерісін тікелей Қожа Ахмет Яссауи әулиенің қызметтерімен байланыстырады. Сол тұрғыдан алып қарағанда: Қожа Ахмет Яссауи бабамыз түркі халықтарының жалпы ата-бабасы ретінде түркі тілді халықтардың этноәлеуметтік-мәдени ғана емес, саяси бірлігін қамтамасыз етуде де маңызды рөл ойнаған тұлға ретінде маңызды саналады.
Қожа Ахмет Яссауидің бейнесінде түркі елдің рухани қалыптасуының алғашқы жолын басып өткенін тағы да дәлелдейді.
Яғни,әлеуметтік-саяси факторлар ықпалында тұтас Ясауи хикметтері тілі айналадағы түркі тілдер әсерінен мәдени трансформациялануынан, әрбір түркі ұлттар тілінде орфоэпикалық бойынша ерекшеленетіні байқалса да, олардың әлеуметтік-тарихи қалыптасу үдерістерінің тұтастығынан, қайсы ұлтты тілінде айтылуынан тыс өзара туысқандық байланыстарын бірлік ретінде мойындау қажет.Көптеген түркі халықтар құрамындағы ұлттар тұтас қалыптасу үдерісіне ие , яғни олар бір атадан (Түркі ата) тарағандықтан, олардың арасында туысқандық байланыстар бар . Ясауиді рухани тұрғыдан өзінің пірі деп білген, бұл факторды түркі халықтары бірлігін қамтамасыз ету жолында да пайдалану керек екендігін, мұнда барша ұлт құрамындағы елдер — этникалық тұтастықты қамтитын берік сақина ретінде көрсетеді.
Қожа Ахмет Ясауидің әдеби мұрасы тек түркі әлем ғана емес мұсылман әлемінде әлеуметтік өмірді ағарту-діни құндылықтар негізінде жолға қойып, жастарымызда мейір-шапағат, Отанға адалдық, шынайылық сипаттарды жоғарылатуда маңызды қадам жасады.
Ясауи мұраларын насихаттауда бір параққа сыйғыза алмаспыз. ХХ ғасырдың соңында түркі халықтары ұлттық тәуелсіздікке жетіп, ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа насихаттап, тарихи идеологияларды сақтап келген, сонымен қатар кейбір жазба деректерде көрініс тапқан тұлғалар, сондай-ақ олардың ел бірлігін, татулық пен бауырмалдықты сақтау — елдің өздігін абайлап сақтаумен тең екені, идеялардың жас ұрпақ арасында насихаттау мүмкіндігіне ие болды. Тарихи идеология адамның ақыл-парасатын шарықтаумен бірге өз еліне махаббат, Отанға адалдық, тұлғаларға қатысты ізет -құрмет сезімін қалыптастырады. Жалпы алғанда халықты жинап, оған бас болу және сыртқы қауіптерден оларды қорғау жауапкершілігін біздің ата-бабаларымыз жақсы түсінген. Сол мақсатта Ясауи мұрасын түркі елдерінде соның ішінде қазақ халқына дәріптеу, насихаттау шаралары жүруде.Жүргізіліп жатқан шаралардың барлығы өзінің нәтижесін берері сөзсіз.

Назерке ДӘУЛЕТБЕК,
Қ.Өмірәлиев атындағы жалпы
орта білім беретін мектебінің
9-сынып оқушысы.