38afb70e-2418-4473-a08c-a743fb14c19d1

Өткен жылы елімізде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі бойынша, стоматологиялық қызмет, сондай-ақ, қызметтердің басым бөлігі балаларға көрсетілген. «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ Түркістан облысы бойынша филиал директорының орынбасары Нұршат Айтымбетовамен стоматологиялық қызметті көрсету тәртібіне қатысты сұхбаттасқан болатынбыз.
– Еліміздегі ақысыз стоматологиялық көмек жайлы білгіміз келеді...
– МӘМС жүйесінің іске қосылуының арқасында 2020-жылдың 1-қаңтарынан бастап халықтың тиісті санаттары үшін белгілі бір стоматологиялық қызметтер қолжетімді болды. Жүйе енгізілген алғашқы жылы 6,8 млн қызмет көрсетілді. Бір жылдан кейін МӘМС бойынша стоматологиялық көмекті тұтыну бір жарым есеге – 10 млн. қызметке дейін өскені байқалады. Стоматологиялық көмекті қаржыландыруды арттыру оған мұқтаж пациенттерді көп қамтуға мүмкіндік берді. Бұл ретте талдау көрсеткендей, стоматологиялық қызметтер негізінен 17 жасқа дейінгі балаларға көрсетілген.
Соңғы екі жылда МӘМС есебінен қаржыландыру аясында 37 млрд теңгеге 16,8 млн-нан астам стоматологиялық көмек көрсетілді. 2022-жылға сатып алу жоспарында 22,7 млрд теңгеге стоматологиялық қызмет көрсету қарастырылған.
Сонымен қатар, стоматологиялық көмекті учаскелік дәрігердің жолдамасынсыз өз таңдауы бойынша алады. Яғни, қызметтерді алу үшін Қормен келісімшарты бар жеке стоматологиялық клиниканы таңдауға немесе өз емханаңыздың стоматологиялық кабинетіне жүгінуге болады.
Еліміз бойынша 600-ден астам медициналық ұйым МӘМС бойынша стоматологиялық қызметтер көрсетеді.
– МӘМС бойынша стома­тология­лық көмекті кімдер ала алады?
МӘМС пакеті бойынша жоспарлы стоматологиялық көмек мына пациенттер үшін қарастырылған: балалар, жүкті әйелдер.
Шұғыл стоматологиялық көмекті азаматтардың мына санаттары ала алады: 18 жасқа дейінгі балалар, жүкті әйелдер, ҰОС қатысушылар және оларға теңестірілген тұлғалар, I, II, III топтағы мүгедектер, «Алтын алқа» және «Күміс алқа» алқаларымен марапатталған көп балалы аналар, атаулы әлеуметтік көмек алушылар, жасы бойынша зейнеткерлер, жұқпалы және әлеуметтік маңызы бар және айналасындағыларға қауіп төндіретін аурулармен ауыратын науқастар, ерекше қажеттіліктері бар балаға немесе бала кезінен I топтағы мүгедекке күтім жасайтын жұмыс істемейтін қазақстандықтар.
– Шұғыл стоматологиялық көмекке қандай қызметтер кіреді?
– Көрсетілетін қызметтер тізбегіне тоқталсақ, флегмонға терінің, тері астындағы тіндердің жедел бактериялық инфекциясы, көбінесе стрептококктар немесе стафилококктар себеп болғандар, абсцесс, фурункул, карбункул сияқты жақ-бет аймағының өткір, біркелкі емес қабыну аурулары, остеомиелит, сыртқы қолжетімділікті қажет ететін тіс жұлу, тек стационар жағдайында ғана көмек көрсетуге болатын басқа да жағдайлар.
Шұғыл көмек пациенттің өміріне қауіп төндіретін кенеттен болған жіті аурулар және созылмалы аурулар асқынған мәселен, пульпит (өткір немесе созылмалы), периодонтит (өткір және созылмалы), жақ-бет жарақаты (мысалы, тістің таюы немесе сынуы), жақ-бет аймағының одонтогендік және одонтогендік емес қабыну ауруларының өршу белгілері, стоматит, өткір ауыру жағдайларында, жедел араласуды қажет ететін емдеу әдісі кезінде көрсетіледі.
– Ал, пациенттерге көрсетілетін жоспарлы стоматологиялық көмек түрлеріне қандай қызметтер кіреді?
Егер жоспарлы стоматологиялық көмекті алатын санат болса, онда төмендегі қызметтерді алады:
Анестезия, жақ немесе тістің рентгенографиясы, тісті жұлу, дайындау және пломба салу, периостотомия, пульпит, периодонтит, стоматиттің жедел түрлерін, альвеолитті емдеу, абсцессті ашу.
– Мәселен, пациенттерге тиісті стоматологиялық көмекке қатысты сұрақтар туындаса, қайдан білуге болады?
– Егер пациентте стоматологиялық көмек алуға қатысты сұрақтар
туындаған болса, онда медициналық ұйымындағы Пациенттерді қолдау қызметіне жүгінеді. Егер жағдайды сол жерде шешу мүмкін болмаса, Қордың fms.kz ресми сайты, 1406 байланыс орталығы, «Qoldau 24/7» мобильді қосымшасы және Telegram-дағы «SaqtandyryBot» арқылы өтініш қалдыруға болады.

Сұхбатыңызға рахмет!

Сұхбаттасқан Р.ӘШІРБАЕВА.

c0262bc4-93b8-4f87-b83f-900308ccbab8-1536x918

Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Qazaqstan» ұлттық арнасына берген сұхбаты көкейдегі көп сауалға нақты жауаптар беруімен ерекшеленді. 

– Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы, «Qazaqstan»  ұлттық телеарнасына сұхбат беруге келісім бергеніңіз үшін Сізге көп рахмет. Сіздің алдыңғы сұх­батыңыз орыс тілінде болды. Бас­пасөз хатшыңыздың айтуын­ша, ол сұхбат халықаралық аудиторияға ар­нал­ған. Бұл жолы қай аудиторияға арналады? Осындай бөле-жару қазақ тілін кемсіту болып есептелмей ме? 
– Бұл ешқандай да кемсітушілік немесе менсінбеушілік емес. Осыған дейін көптеген теле­арна менен бірнеше рет сұхбат беруді сұраған болатын. Мен олардың ешқайсысына келіскен жоқпын. Кейін тек «Хабар» арнасына ғана сұхбат беремін деп шештім. Себебі ел ішінде көптеген жалған ақпарат тарап жатты, соларға тоқтау салу керек болды. Сол сұхбат орыс тілінде жасалды. Өйткені Қазақстандағы ахуал жөнінде шынайы ақпаратты, ең алдымен, әлем жұртшылығына тарату керек еді. Содан кейін шетелдік ақпарат құралдары сұхбатты кеңінен таратып, барынша пайдаланды. Оны өзіңіз білесіз. Қалай десек те, орыс тілі – Біріккен Ұлттар Ұйымының алты ресми тілінің бірі. Оны мойындауымыз керек. Ал қазақ тіліндегі сұхбаттың өз аудиториясы бар. Жалпы, мемлекеттің мәселесін мемлекеттік тілде айтуымыз керек. Тіліміз бізден басқа ешкімге керегі жоқ. Сондықтан ең алдымен, өзіміз ана тілімізге құрмет көрсетуіміз керек деп ойлаймын. 
– «Қаңтар қасіретіне» келейік. Жыл басындағы қанды оқиға, өкінішке қарай, көп адамның өмірін жалмады. Митингке шыққандардың бәрі лаңкес пе? Негізі, адамдар басында бейбіт шеруге шықты емес пе?
– Әрине, бастапқыда бейбіт шерулер болды. Мұны бәріміз көрдік. Еліміздің әр аймағында азаматтар алаңға жиналып, өз талаптарын айтты, тіпті, наразылықтарын білдірді. Шынын айтсақ, әуелде ешқандай қирату, қылмыстық әрекеттер болған жоқ. Бірақ жағдай кейін мүлдем басқа арнаға бұрылып кетті. Арандатушылар мен қарақшылар пайда болды. Олардың шынайы мақсаты бейбіт митингке қатысу емес, билікке шабуыл жасау болды. 
Бір сөзбен айтқанда, соңына қарай алаңға нағыз лаңкестер шықты. Бүлікшілер мыңдаған қару-жарақты ұрлап кетті. Қазіргі уақытта полиция оларды іздеп жатыр. Әзірге түгелдей табылған жоқ. Бұзақылар сол қарудан тағы да адам атуы әбден мүмкін. Сонда мұны кім істеді деген сұрақ туады? Кім жасады? Бейбіт шеруге шыққандар ма? Шын мәнінде, бұл – кәсіби қарақшылардың ісі.
– Сонда олар қайдан пайда болды?
– Мен осы сұраққа бірнеше рет жауап бер­дім. Мұның алдын ала жоспарланған әрекет екені анықталды. Арнайы дайындықтан өткен қылмыстық топтар, лаңкестер оқиғаның бел ортасында жүріп, қарақшыларды, құқық бұзушыларды басқарды. Әрине, бұзақы топтардың арасында бейбіт азаматтар да болды. Енді оларды, лаңкестерден, қарақшылардан бөліп алуымыз керек. Бұл – өте күрделі мәселе. Мұның бәрін тергеу жұмыстары анықтайды. Жалпы, мына нәрсені дұрыс түсінуіміз керек. Алаңға шыққандардың бәрін түгел бейбіт шеруші деп айтуға болмайды. Бұл – ешқандай ақылға сыймайтын нәрсе. Көзі ашық, ары таза адам мұндай жалған тұжырымға ешқашан сенбейді. Ең алдымен, лаңкестер жағдайды ушықтырды. Олардың мақсаты – елдің тұтастығын бұзу, халықты қорқыту. Ал бейбіт шерушілер солардың қармағына түсті. Қазір сол кінәсіз азаматтардың құқығын қорғауымыз керек. Мен әрбір іс бо­йынша мұқият тергеу жүргізу керек деп айттым.
Адамдардың құқығын бұзған тұлғалар жазаға тартылады. Біз бұған қажетті шараның бәрін қабылдаймыз. Еш күмән болмасын.
– Сонда бұл оқиғаларды біз қалай сипаттауымыз керек? Бұл өзі төңкеріс пе, жоқ әлде билікке қарсы бейбіт шеру ме немесе басқаша ма? Қалай атаймыз?
− Бұл оқиғаны ел ішінде әртүрлі атап жүргенін білемін. Қалай болғанда да біз қаралы, қасіретті күндерді бастан өткердік. Оны мойындауымыз керек. Тәуелсіздіктің 30 жылы ішінде көптеген сынаққа тап болдық, оның бәрін ел болып еңсердік. Бірақ дәл осындай қарақшылардың қатыгез әрекетін көрген жоқпыз. Еліне, жеріне адал қызмет ететін, нағыз отаншыл азаматтар мұндай опасыздыққа бармайды. Бұл – анық нәрсе.
Ашығын айту керек, жағдайды өздерінің жеке мүддесіне пайдаланғысы келген адамдар төңкеріс жасауға талпынды. Француз тілінде осындай әрекетті coup d’etat деп айтады. Бұл – төңкеріс деген сөз. Елдігімізге, мемлекеттік тұтастығымызға, халқымыздың қауіпсіздігіне қарсы жасалған әрекет болды. Әрине, халыққа әлі де көп нәрсе түсініксіз. Қарапайым азаматтар өздерінің сүйікті қаласын өз қолымен қиратпайтыны белгілі. Қарақшылар, лаңкестер Алматыға сырттан келді. Мақсат белгілі: кісі өлтіру, қорқыту, дүкендерді тонау, әйелдерді зорлау, ақыр соңында билікті құлату. 
– Олар билікке неге қарсы шықты?
– Мәселе мынада: төңкерісшілер елімізде қолға алынған реформаларға кедергі келтіруге тырысты. Тіпті Президентке де қарсы болды. Өзгерістер олардың мүдделеріне тиімді емес еді. Өйткені реформалардың басты мақсаты – әділетті қоғам орнату, монополияларды жою, саяси трансформация жасау, еліміздің экономикалық дамуын жеделдету. Халық та осыны талап етіп отыр. Сондықтан, бағытымызды өзгертпейміз, реформалар міндетті түрде өз жалғасын табады.  
– Сіз тергеу жұмыстарының жүріп жатқанына жаңа тоқталдыңыз. Дегенмен алдын ала тергеу нәтижелері жөнінде айта аласыз ба?
– Қазір өте ауқымды тергеу жұмыстары жүргізілуде. Бас прокуратура нақты ақпаратты жүйелі түрде жариялап жатыр. Қандай да бір нәтиже туралы айтуға әлі ерте. Бұл – өте күрделі мәселе. Қазір тергеу құпия түрде жүргізіліп жатыр. Өйткені бұл өте ерекше іс болғандықтан біраз уақыт керек. Көп ұзамай халқымызды мазалап отырған сұрақтарға міндетті түрде жауап беріледі. Бәрі де айтылады. Халықтан ештеңені жасырып қалмаймыз. Қазір тек мына нәрсені ғана айта аламын. Бұл біздің халқымыздың қауіпсіздігіне, еліміздің тұтастығына төнген қауіп болды.  
– Адамдардың құқықтарының қорғалуына байланысты жаңа ғана өзіңіз айтып өттіңіз. Енді осыған тоқталайық. Күлбілтелемей бірден айтсақ, бұл – азаптау фактілері туралы. Өзіміз де көрдік. Әлеуметтік желілердегі видеоларды, жазбаларды сай-сүйегің сырқырап қарайсың. Әсіресе арқасына үтік басылған талдықорғандық Азамат Батырбаев деген жігітке қатысты. Осыдан хабардарсыз ба?
– Иә, бұл мәселе жөнінде жақсы білемін. Кейбір азаматтарымыз менің атыма бейнеүндеу жазып, әлеуметтік желілерде таратып жатыр. Мұны да біліп отырмын. Осыған байланысты мен Ішкі істер министрлігі мен Бас прокуратураға арнайы тапсырма бердім. «Шаш ал десе, бас алатын» әрекеттерге жол беруге болмайды. Қоғамдық комиссиялар өз жұмысына кірісіп кетті. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Эльвира Әзімова, белгілі құқық қорғаушылар: Айман Омарова, Жеміс Тұрмағамбетова, Абзал Құспан және басқа да заңгерлер жиналып, арнайы комиссиялар құрды. Олар әр істің заңдылығын қарап жатыр. Қоғамдық комиссияларға сенімсіздік көрсетуге ешқандай себеп те, хақымыз да жоқ. Билік те, құқық қорғау органдары да жұмыстарына араласпайды. Мен де араласпаймын.
Әрбір құқық бұзушылық дерегі бо­йынша шаралар қабылданады. Кінәлі адамдар жазаға тартылады. Мен үшін азаматтарымыздың құқығы аса маңызды. Әсіресе қазіргі таңда мұны ең маңызды мәселе деп айтуға болады. Әрбір іс бо­йынша әділ шешім шығару мен үшін негізгі принцип болып табылады.
– Ал бұзақыларға қатысты қандай іс-шаралар қабылданады?
– Бұзақылар туралы мәселеге келсек, кейбір адамдар жазықсыз азаматтарды еш себепсіз қамауға алды деп ойлайды да, осындай жалған ұрандарды ел ішінде таратады. Бірақ мынаны ұмытпауымыз керек: олардың ішінде лаңкестер де, қылмыскерлер де бар. Қараңызшы, мыңдаған адам қаланы қиратып, нағыз террористік әрекеттерге барды. Бірақ қазір бәрі жай ғана бейбіт азаматтар болып шықты. Бұған кім сенеді? Жалпы, лаңкестерді, қарақшыларды халық қаһармандары, батырлары деп айтуға болмайды. Бұл – ешқандай шындыққа келмейтін жалған уәж. Егер біз ақиқатына көз жеткізбей, олардың айтқанына сенетін болсақ, елімізге тағы бір үлкен қауіп төндіреміз. Бұл – қарақшыларды Қазақстанға шақыру деген сөз. Сондықтан аталған мәселеде біз өте сақ болуымыз керек. Әрбір іс бо­йынша мұқият тергеу жүргізуіміз қажет.
 – Ресейдегі бірқатар сарапшы елімізде болған оқиғаға қатысты «Төңкерісшілердің мақсаты Президент Қ.Тоқаевты Қазақстаннан қуып шығу немесе тұтқынға алу» деген болжам жасады. Сол рас па? Бірақ Сіз олардың жоспарын жоққа шығардыңыз. Осыған байланысты Өзіңіз қандай нақты түсініктеме берер едіңіз?
 – Бәлкім, бұл Ресейдің барлау қызметінің көзқарасы шығар. Бұл рас та болуы мүмкін. Олар біздің еліміздегі оқиғаларды мұқият бақылап отырады ғой. Қалай десек те, арнайы жасақталған қарулы бандалар билікті басып алғысы келді. Сондықтан шетелдік сарапшылар айтқан пікірдің жаны бар деп ойлаймын. Дегенмен барлығына байыппен қарап, салмақты баға беру қажет. «Сабыр түбі – сары алтын» деп халқымыз бекер айтпаған. Бізге керегі – асығыс шешім шығарып, істі жауып тастау емес, міндетті түрде ақиқатқа көз жеткізу. Бұл – менің алдыма қойған мақсатым. 
– Сіз Владимир Путинге қоңырау шалып, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының әскерін Қазақстанға шақырдыңыз. Бұл еліміздің дербестігін, егемендігін Ресейге телу деген сөз емес пе? Соларды шақырмаса болмайтын ба еді өзі? Қазір осы шешіміңізге өкінбейсіз бе?
– Өкінбеймін. Бұл – ешқандай да өкіндіретін шешім емес. Керісінше дұрыс шешім болды деп ойлаймын. Өйткені қарулы қарақшылар Алматыны қиратып, өзге қалаларға қауіп төндірді. Осы қарулы контингент болмаса, лаңкестер басқа да қалаларды басып алар еді. Қарулы шайқастар Талдықорғанда, Таразда, Шымкентте, Қызылордада орын алды. Елордада лаңкестердің дайын­дық жұмыстары байқалды, олар тіпті Ақордаға шабуыл жасауға дайын болды.  
Кейбір беделді сарапшылардың ай­туынша, лаңкестер Қазақстанның басты екі қаласын басып алуды жоспарлаған. Бұл – Сириядағы сценарийге ұқсас жос­пар. Сол елде лаңкестер Дамаск пен Ракканы  басып алуға әрекеттенген еді. 
Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының әскерлері біздің елде бір де бір оқ атқан жоқ. Оны ашық айту керек. Олар тек негізгі стратегиялық нысандарды күзетіп тұрды. Осы кезде біздің күштік құрылымдар іске кірісіп, қарулы лаңкестерге тосқауыл қойды. Арамызда тек тығыз байланыс пен үйлесім болды.     
Ал, енді, «Путинге қарыз боп қалдық» дегенге келсек, бұл – бос әңгіме. Оны доғару керек. Біріншіден, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының контингенті В.Путиннің немесе Ресейдің жеке әскері емес. Бұл ұйымның әскери құрамы оған мүше елдердің бәріне ортақ. Онда Ресейден бөлек, Беларусь, Армения, Тәжікстан және Қырғызстанның әскери бөлімдері бар. Қазақстан да – осы ұйымның толыққанды мүшесі әрі негізін қалаушысы. Сондықтан бәрі – заңды, қисынды. 
Ресейге келсек, бұл алпауыт ел өзінің геосаяси мүддесін де қорғады. Қазақстанның тұрақтылығы Ресейге өте қажет. Мұны дұрыс түсінуіміз керек. Қазақстан мен Ресей – стратегиялық серіктестер. Арамызда шынайы достық пен өзара сенім болуы керек. Басқа сая­сат ұстансақ, екі елдің стратегиялық мүддесіне нұқсан келтіреміз. Жалпы, біз ешкімге ештеңе де қарыз емеспіз. Қазақстан – егемен мемлекет. Сондықтан саясатымыз да дербес.

IMG 0067
– Сонда да көрші елдің кейбір журналистері «Ресей Қазақстанды құтқарды» деп жазып жүр....

– Жаңа ғана айтып өттім, Ресей – Қазақстанға жақын орналасқан серіктес мемлекет. Осындай жағдайда оның бізге көмекке келуі айтпаса да түсінікті. Мұны құтқару емес, ортақ мүддемізді қорғау үшін жасалған іс-әрекет деп түсінуге болады. Бұл – бір. Екіншіден, аталған мәселеге геосаяси ахуал тұрғысынан да қарау керек. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы – бәрімізге ортақ құрылым. Ресей және Ұйымға мүше мемлекеттер Қазақстанның ғана емес, өздерінің де қауіпсіздігін ойлады. Сол үшін көмек қолын созды.

– Жалпы, Қазақстанның Ресеймен қарым-қатынасы қандай болуы керек? «Мәскеу біздің жерімізге көз алартып жүр, солтүстік облыстарды тартып алады» деген пікірлер де айтылады... 
– Бірінші сұрағыңызға қатысты айтар болсам, Қазақстан мен Ресей арасында мәңгі тату көршілік туралы келісім бар. Ресей – ғасырлар бойы қатар өмір сүріп келе жатқан құдайы көршіміздің бірі. Қазақтың тағдырына осылай жазылған. Мұны біз өзгерте алмаймыз. Саяси, сауда-экономикалық және мәдени байланыс­тарды нығайта беруіміз керек. Бұл, ең алдымен, Қазақстанның стратегиялық мүддесіне сай келеді.  
Екінші мәселе. Иә, расында да, кейбір ресейлік саясаткерлер тарапынан «Қазақстанның солтүстік облыстарындағы жерлер біздікі» деген сөздер айтылды. Бірден кесіп айтайын. Бұл – ақылға сыймайтын, орынсыз пікір. Ресми билік, яғни Кремль, әрине, бұл уәжді қолдамайды.
Екі елдің басшылығы арасында жер мәселесіне қатысты ешқашан
дау туындаған емес. Маған В.Путиннің өзі «жерге қатысты ешқашан мәселе көтермейміз» деп айтқан. Сондықтан алаңдайтын ешнәрсе жоқ. Шекарамыз толық айқындалған, бекітілген. Бұл ақиқатты бүкіл әлем мойындайды. Екі елдің арасындағы байланыстарға сызат түспеген. Ресей Президенті осындай қағидаттарға адалдығын, беріктігін көрсетті.
– Түсінікті. Енді «Қаңтар қасіретіне» қайта оралсақ, халықтың көбі Тұңғыш Президентке және оның отбасына қатысты наразылығын білдірді, тіпті ашу-ызаға толы пікірлер айтылды. Себеп белгілі. Сіз өзіңіз Мемлекет басшысы ретінде осы жағдайдан қандай сабақ алдыңыз?
– Мәселеге жан-жақты қарайтын болсақ, халық наразылығының астарында өткір әлеуметтік мәселе жатыр. Халықтың көбінің әлеуметтік жағдайы төмен. Бұл – ақиқат. Мемлекеттің тұтас байлығы аз ғана топтың қолында. Теңсіздік белең алуда. Наразылықтың түп-тамыры осыдан басталды. Бұл мәселе туралы мен Парламентте, басқа да жиындарда айттым.  
Өкініштісі, азаматтардың нара­зылығын лаңкестер мен қылмыскерлер пайдаланып кетті. Бұған бәріміз куә болдық. Расында, әлеуметтік желіде Тұңғыш Президентіміз туралы әртүрлі ойлар айтылып, жазылып жатыр. Қанша адам болса, сонша пікір болады.  
Мен Мемлекет басшысы ретінде Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың 30 жылдық еңбегін жоққа шығаруға болмайды деп ойлаймын. Тарихқа қиянат жасамау керек. Нұрсұлтан Назарбаев – мемлекетіміздің іргесін қалаған, мемлекеттігімізді нығайтуға зор үлес қосқан тұлға. Оның қызметіне әділ баға беруге міндеттіміз. Тұңғыш Президенттің кемшіліктері болса, одан жас басшылар сабақ алуы қажет. Қаңтар оқиғасы елімізге де, менің өзіме де үлкен сабақ болғаны сөзсіз. Тиісті қорытынды жасалды. Қазір елімізде қабылданып жатқан саяси шешімдер − соның нәтижесі. Алдымызда өте көп жұмыс бар. Мұны барлығы көріп, біліп отыр деп ойлаймын.
– Иә, соңғы кездері көптеген ауыс-түйіс болды. Соның ішінде Ерболат Досаевты Алматы қаласының әкімі етіп тағайындаған шешіміңізге наразы тұрғындар митингке шықты. Бұл шешімді қайта қарау ойыңызда бар ма?
– Ондай ойым жоқ. Алматы – еліміздегі ең ірі, ерекше шаһар. Қаланың ахуалы, тұрғындардың әл-ауқаты менің жеке назарымда. Қаңтар оқиғасы кезінде қаланың экономикасы зардап шекті. Азаматтардың және бизнес иелерінің дүние-мүлкі тоналды. Көптеген нысан өртелді, қиратылды. Соның бәрін қалпына келтіру керек. Бұл – оңай шаруа емес. Сондықтан осындай жауапты жұмыс жаңа әкім Ерболат Досаевқа жүктелді, қолынан келеді деп үміттенемін. Себебі оның бизнес саласында, мемлекеттік қызметте тәжірибесі мол. Іскер, еңбекқор адам. Жұмыс істеуіне мүмкіндік берген жөн деп ойлаймын.
– Осы сияқты басқа да біраз кадрлық өзгерістер болып жатыр. Бірақ әкімдердің басым көпшілігі әлі орнында отыр. Олардың жағдайы қалай болмақ? Алдағы уақытта облыс әкімдері сайлана ма?
– Жалпы айтқанда, кадрлық ауыс-түйіс – үздіксіз жалғаса беретін үдеріс. Лауазым мәңгілік дүние емес. Жұмыстың жаңа талабына икемделе алмаған адамдар қызметтен кетуге мәжбүр болады. Олардың орнын жаңа кадрлар басады. Әкімнің бәрін ауыстыру менің негізгі мақсатым емес. Әкімдердің жұмысына жан-жақты талдау жасалады. Негізгі талап – азаматтардың әл-ауқатын арттыру. Сондықтан қажеттілік болса, тиісті кадрлық шешімдерді қабылдаймын. Міндетті түрде өзгерістер болады. 
Мен 2020 жылы халыққа Жолдауымда алғаш рет ауыл әкімдерін сайлау туралы айттым. Көп ұзамай ауыл әкімдерін сайладық. Былтырғы Жолдауымда «Келесі қадам – аудан әкімдерінің сайлауы» деп айттым. Оны 2024 жылы өткіземіз. Бәлкім, пилоттық жоба ретінде келесі жылдан бастасақ, орынды болар. 
– «Жаңа Қазақстанды» құрамыз деп отырмыз. Бірақ бұрынғы жүйеде жұмыс істеген адамдар қызметке қайта тағайындалып жатыр. Жұрт ескі мамандармен жаңа Қазақстанды қалай құрамыз дейді. Бұл туралы не айтар едіңіз?
– Негізі, кадр мәселесі өте күрделі әрі аса маңызды. Расында, көп нәрсе білікті кадрларға байланысты. Менің бастамам бойынша Президенттік жастар кадрлық резерві құрылды. Кадрлық резервке өткен азаматтар біртіндеп жауапты қызметке тағайындалып жатыр. Әрине, мұнымен шектелуге болмайды. Басқа да адамдарға жол ашуымыз керек.
Жалпы, мемлекеттік қызметшілерге қойылатын талап өте жоғары болуға тиіс. Кез келген адам бірден министр немесе әкім бола салмайды. Ол анық нәрсе. Біраз уақыт, мол тәжірибе керек. Ондай лауазымға білімді, білікті, қызметіне адал азаматтарды тағайындаған жөн. Бұрынғы мамандардың бәрін жұмыстан шығару дұрыс болмас еді. Орысша «политическая чистка», яғни «саяси тазалауға» барудың қажеті жоқ. Мемлекеттік басқару саласына бірте-бірте жаңа мамандар келеді. Келіп те жатыр. Бұл – қалыпты үдеріс. Бірақ бір нәрсені есте ұстаған жөн. Мемлекеттік қызмет – эксперимент  алаңы емес! Сондықтан бұл жұмысты бірте-бірте жүргіземіз.
– Алдыңғы сұхбатыңызда Сіз елімізде кадр тапшылығы бар екенін айттыңыз. Шын мәнінде, көптеген білікті мамандарымыз шетелде жүр. Білім қуып, кәсіп іздеп кеткендер де бар. Шетелдегі отандастарымызды Қазақстанға шақыру ойыңызда бар ма? Жалпы, бұл іске асуы мүмкін дүние ме?
– Расында шетелде жүрген білікті мамандарымыз аз емес. Бұл үшін ешкімді айыптауға болмайды. Қазір – жаһандану заманы. Адам қай жерде сұранысқа ие болса, сол жерге барып жұмыс істеуге қақы бар. Оған ешкім кедергі жасамайды. Біз өз саласында табысқа жеткен азаматтарды бұған дейін де шақырғанбыз. Елге қайтып келген отандастарымыз да бар. Бірақ шындығын айтуымыз керек, елімізге білімі жоғары, парасатты адамдар керек. Жалпы, адами капитал жоғары болуы қажет. Жалпақ тілмен айтсақ, Отанымызға келген адамдардың сапасы неғұрлым жоғары болса, елімізге соғұрлым тиімді болады.
Жалпы, бәріміз еңбекқорлықтың, біліктіліктің идеологиясын көтеруіміз керек. Ұлтымыз дүние жүзінде, ең алдымен, еңбекқор, жұмысқа адал ұлт ретінде мойындалатын болса, бұл экономикамызға оң әсер етеді. Масылдықтан, жалқаулықтан алшақ болуымыз қажет. Сонда ғана Жаңа Қазақстан тұжырымдамасы іске асады. Меніңше, біз бұрын үлкен идеологиялық қателік жібердік. Шетелге, яғни Орталық Азиядан Ресейге кеткен жұмысшыларға күліп, «Қараңыздар, олар қара жұмыспен айналысуға мәжбүр болды, ал бізге келгенде, бірде-бір қазақ шетелде жұмыс істемейді, жайбарақат жүрміз» деп қатты мақтандық. Кез келген еңбекті жоғары бағалау қажет, солай емес пе? Бүгінгі күні Орталық Азиядағы жұмысшылар Ресейде еңбек етіп, күн көріп жатыр. Ал біздікілер еңбек бәсекесіне шыдай алмайтын болды. Өкінішке қарай, бұл – «сырьевое проклятье», яғни «шикізатқа тәуелді болудың» салдары.  
– Тағы бір маңызды дүниеге назар аударсам деймін. Сіз «мемлекет ақпараттық соғыста жеңілді» дедіңіз.  Елдегі журналистика деңгейіне көңілі толмайтындар көп. Мұның бір себебі, ақпарат құралдарына мемлекет қатаң бақылау жасайды дейді олар. Біз демократиялық қоғам құрамыз десек, БАҚ саласын шын мәнінде «төртінші билік» деңгейіне көтеруіміз керек емес пе? Осы туралы ойыңызды ортаға салсаңыз.   
– Жалпы, қазақ журналистикасының деңгейі төмен деп айтуға болмайды. Керісінше қазақ журналистикасының деңгейі жоғары екені күмәнсіз. Қаңтар оқиғалары кезінде ақпараттық вакуум болды. Оны кәсіби тұрғыда дайындалған лаңкестер, қылмыскерлер өз мүддесіне пайдаланды. Интернетті бұғаттауға мәжбүр болдық. Бұл – әлемдік практика. Бірақ басқа да ақпарат құралдарымыз бар ғой. Содырлар кейбір теле-радио арналардың ғимаратын өртеп, қиратты. Одан басқа ақпарат құралдары үздіксіз хабар таратты. Ешқандай шектеу болған жоқ. 
Ал баспасөз бостандығына келсек, бізде заң бойынша цензура жоқ. Ақпарат еркіндігін барынша қамтамасыз етіп жатырмыз. Бірақ еркіндік деген ойыңа не келсе, соны айту емес. Кез келген демократиялық елдерде жалған ақпарат таратқан адам жауапқа тартылады. Мен әрбір журналист, ең алдымен, мемлекетшіл азамат болуы керек деп санаймын. Осы орайда Н.Некрасовтың: «Ақын болу шарт емес, азамат болу – міндетің» деген қанатты сөзі бар. Сондықтан әрқайсымыз еліміздің патриоты болуға тиіспіз.
Қазақтың «Айтылған сөз – атылған оқ» деген даналығы бар. Осы ретте, өкінішке қарай, кейбір журналистер жалған ақпарат таратып, елдің мүддесіне қарсы жұмыс істейді. Қазіргі заманда блогерлер көбейіп кетті. Олардың кейбір әрекеттері кері әсер етеді. Бір блогерлер жақсы жазады. Ал екінші біреулері мәселенің байыбына бармай, зерттемей, үстірт қарайды. Дегенмен азаматтарымыз ақ пен қараны ажырата алады деп ойлаймын. Расында, «ақпараттық соғыс» бүкіл әлемде болып жатқан үрдіс. Сондықтан біз де оған бейімделуіміз керек.
– Сіз осы күзде саяси реформалар ұсынатыныңызды айттыңыз. Жоспарыңыз сол қалпында ма? Түбегейлі өзгерістер күтуге бола ма?
– Қандай түбегейлі өзгерістер болатынын қазір айта алмаймын. Бірақ біраз өзгеріс болады. Бұл туралы Мәжілісте сөйлеген сөзімде айттым. Мен бастапқыда жаңа саяси реформаларды күзде жариялаймын деп ойлағам, бірақ саяси реформаларды наурыздың ортасында халыққа Жолдауымда ұсынатын болдым. Қазіргі таңда жұрт реформаларды зор үмітпен күтіп отырғанын білемін. Сондықтан «Жаңа Қазақстанды бірге құрайық» деп үндеу жолдадым. Онда айтылған мәселелерді көпшілік қолдап отыр.
Жалпы, кез келген қиындықтың артында үлкен мүмкіндіктер тұр. Қытай тіліндегі «дағдарыс» деген сөздің «жаңа мүмкіндіктер» деген мағынасы бар. Осы ретте біз де күш-қуатымызды Отанымызды өркендетуге жұмсайық.        
Әрине, азаматтық қоғаммен, дербес сарапшылармен ауқымды диалог жүргізу керек. Өйткені халықтың пікірі өте маңызды. Мен «Адамдар мемлекет үшін емес, мемлекет адамдар үшін» деген ұстанымды жарияладым. Осыған байланысты Үкіметке тиісті ұсыныстар дайындауды тапсырдым. 
– Соңғы кезде олигополия деген терминді көп пайдаланып жүрсіз. Оны көпшілік әлі түсіне қойған жоқ. Дүйім жұрттың бәрі оны толығымен түсінеді деп айту қиын. Түптеп келгенде, бұл сөздің мағынасы неде? Соны айтыңызшы?
 – Олигополия – бұл экономика саласындағы саны шектеулі адамдардың үстемдігі деген сөз. Бізде осындай үрдіс белең алуда, көпшілік, әсіресе, кәсіпкерлер оны жақсы біледі. Бұл шынайы бәсекеге, жалпы айтсақ, әділеттілікке кедергі болып отыр. Осы мәселені шешпесек, экономикамыз дамымайды, ішкі саяси ахуал мүлдем нашарлап кетеді. Сондықтан менің басты мақсатым – экономикада болсын, саясатта болсын, монополияны мейлінше жою. Одан біржола құтылған жөн. Бұл, әрине, оңай емес, бірақ міндетті түрде осы жұмысқа кірісуіміз керек. Басқа жол жоқ. 
– Сіздің пікіріңізше, бүгінгі қоғамымыздың алдында тұрған ең маңызды мәселе қандай?
– Қоғамдағы ең маңызды мәселе – заң үстемдігін қамтамасыз ету. Өкінішке қарай, заңды мойындағысы келмейтін азаматтар аз емес. Басқаша айтсақ, құқықтық нигилизм белең алуда. Ағаларымыз «Тәртіпсіз ел болмайды» деп баяғыда айтқан болатын. Менің ұстанымым: қоғамда заң мен тәртіп болса ғана, ел ішінде үйлесім, бейбіт өмір болады. Заң – кез келген өркениетті қоғамның бас­ты өлшемі. Заң үстемдік құрғанда ғана әділетті қоғам қалыптасады. Біз міндетті түрде бұған қол жеткізуіміз керек. Бұл – менің нақты ұстанымым.
– Сіз Үкіметтің отырысында шетелге заңсыз шығарылған қаражатты Отанымызға қайта әкелу керек деп тапсырма бердіңіз. Бұл тапсырма қашан орындалады? Соның мерзімдері туралы айта аласыз ба?
– Мен Үкіметке тиісті тапсырма бердім. Бұл мәселе бойынша Үкімет екі айдан кейін маған нақты ұсыныстарын айтады. Содан кейін жұмыс басталады. Аталған мәселе бойынша ауқымды сараптама жасау керек. Онсыз болмайды. Содан кейін шетелдегі тиісті мекемелермен келіссөздер жүргізуге кірісеміз. Бұл өте күрделі әрі ұзақ уақытқа созылатын жұмыс болатын сияқты. Оны ашық айтқан жөн. Бірақ әділдікке жету үшін осы жұмысты бастау керек. Шетелге заңсыз шығарылған қаражатты елге қайтаруға тиіспіз.
– Сіз екі мерзім ғана Президент қызметін атқаруыңыз мүмкін екенін айттыңыз. Олай болса, келесі сайлауға қатысатыныңыз анық қой?
– Бұл мәселе Конституциямызда жазылған. Президентке екі мерзім берілген. Оны бұзуға болмайды. Наурыздағы Жолдауымда, мүмкін, осы маңызды мәселе жөнінде өз пікірімді айтармын. Ал бірақ қазір сайлауға барамын ба, бармаймын ба, оны айта алмаймын.
– Сіздің ойыңызша, Қазақстанның болашағы қалай болады? Кешегі оқиғалардан кейін көпшілігімізге «Егемендігімізді сақтап қала аламыз ба?» деген ой келгені рас...
– Біздің халқымыз талай «тар жол, тайғақ кешуді», қилы заманды басынан өткерген. Қиындықтың бәрін жеңген. Кешегі қасіретті оқиға кезінде халқымыз бірлігін көрсетті. Осы құндылықты келешек ұрпаққа аманат етуіміз керек. 
Қазақстанның болашағы жарқын болатыны сөзсіз. Мен бұған кәміл сенемін. Біздің бір ғана Отанымыз бар. Басқа Отанымыз жоқ. Болмайды да. Еліміздің Тәуелсіздігі бәрінен қымбат. Бұл – ак­сиома, ақиқат. Оны көздің қарашығындай сақтау – ортақ парызымыз.
Ал, егемен ел дегеніміз қандай ел? Бұл – әлемдік үдеріске бейімделген біртұтас халық. Дербестігін жалаң сөзбен немесе ұранмен емес, нақты іспен дәлелдей білген ел. Демек, «Егемендікті сақтап қаламыз ба?» деген күмәнді ой ешкімде болмауы керек. Ол қисынсыз тұжырым, қисынсыз сөз. Керісінше, әрқайсымыз «Тәуелсіздігімізді қалай бекем ұстап қаламыз?» деп ойлануға тиіспіз.  
Тілімізге келсек, оны да сақтап қаламыз. Басқаша болмайды, себебі тарихымыздағы ең күрделі кезеңдерде тіліміз көзі ашық ағаларымыздың, қарапайым халқымыздың арқасында аман қалды. Дегенмен тіл реформасын жасауымыз керек. Мәселе латын графикасына жедел түрде көшуде емес. Бұл іске байыппен қараған жөн. Сараптама жасалуға тиіс. Қисынсыз нәрсенің пайдасы жоқ. Әсіресе тілге келгенде, асығыстық танытуға болмайды. Себебі бұл өте нәзік дүние.

1645196836 2022 02 17 intervyu
– Жұртымыздың қандай жақсы қасиеттерді бойға сіңіргенін қалар едіңіз?
– Бұл туралы мен жаңа да айттым. Дегенмен бұл – өте маңызды мәселе, сондықтан қайталап айтайын. Біз қоғамда еңбекқорлық идеясын орнықтыруымыз керек. Турасын айтайық, бұл қазір ең өзекті мәселе болып тұр. Азаматтарымыз адал еңбекпен табыс табуды ең басты, орынға қоюы қажет. Бақуатты ел болу биліктің жұмысына ғана емес, ол ең алдымен, әрбір азаматтың еңбегіне байланысты. Елдің тұрмысын құрғақ сөзбен емес, нақты іспен көтеру керек. Біздің жастарымыз осыны айқын ұғынса деймін. Елімізде белгілі теріс факторларға қарамастан, тиімді, пайдалы жұмыс атқаратын мүмкіндіктер аз емес. Жақсы мен жаман туралы ұлы Абайдан асырып ешкім айта алмас. Сондай-ақ ойшыл ақынның «талап, еңбек, терең ой, қанағат және рақым» деген даналығының да мәні зор. Бұл қағида бізге, әсіресе осы заманда ауадай қажет. 
– Қасым-Жомарт Кемелұлы, Сіз күнделікті қандай ақпарат көздерін пайдаланасыз? Теледидар, мерзімді басылым, әлеуметтік желілер...
– Мерзімді баспасөзді үзбей қараймын. Бұл – менің бұрыннан қалыптасқан дағдым. «Егемен Қазақстан», «Айқын», «Астана ақшамы» газеттерін оқимын. «Ана тілі», «Қазақ әдебиеті», «Жас қазақ», «Түркістан» газеттерін де міндетті түрде оқып тұрамын. Жалпы, мен көп оқитын адаммын. Жақсы мақала немесе сұхбат көрсем, астын сызып оқуға тырысамын. Өзекті мәселе байқасам, оған қатысты нақты тапсырма беремін. Әлеуметтік желідегі өткір жазбаларды да үнемі шолып отырамын. Ал теледидардан жаңалықтар мен сараптамалық бағдарламаларды көремін.
– Қасым-Жомарт Кемелұлы, Сіздің «Әке туралы ой-толғау» кітабыңыздың желісі бойынша бір продюсерлік орталық кино түсіргелі жатыр екен. Осыған қатысты не айтасыз?
– Менің кітабымдағы оқиғалардың негізінде кино түсіргелі жатқанын оқыдым. Бұл туралы ешкімге ешқандай тапсырма берген жоқпын. Бермеймін де. Мұндайды қаламаймын. Бірақ өзім жазған «Әке туралы ой-толғау» кітабынан бас тартпаймын, мазмұнды туынды деп есептеймін. Себебі жастарға да пайдалы дүние. Бұл – менің әке-шеше алдындағы перзенттік борышым.
– Шығармашылығыңызға қатысты тағы бір сұрақ. Сіз  негізінен, дипло­ма­тия, сыртқы саясат туралы бірнеше кітап жаздыңыз. Солардың ішінде Елба­­сының тұлғасына арналған «Ол та­­рихты жасап жатыр» деген туынды­ңыз бар. Қазіргі таңда сол кітапты жаз­ға­ныңызға өкінбейсіз бе? Бұдан басқа, жаңа кітаптар жазу жоспарыңызда бар ма?
– Өкінбеймін. Тұңғыш Прези­ден­ті­міздің еңбегі туралы кітапқа келсек, қазақта «Өткен іске өкінбе» деген сөз бар. Мен көптеген оқиғаға куә болған адаммын. Сондықтан қағазға түсіргенді жөн көрдім. Оқырмандардың пікірінше, кітаптарым жоғары деңгейде жазылған. Мысалы, әлі күнге дейін студенттер менің кітаптарымнан қажетті мағлұматын алып, пайдаланып жүр.
Жоспар туралы айтсақ, кейбір ойларымды түртіп қойып, күнделік жазатыным бар. Мүмкін, болашақта қажет болар. Келешекте қазіргі өміріміз туралы ауқымды кітап жазу ойымда бар. Амандық болса жазамын.
– Жақында Сіз Тұңғыш Президент туралы заңға енгізілген өзгертулерге қол қойдыңыз. Яғни Елбасының бірқатар өкілеттілігі сол заңмен тоқтатылды. Онда Қауіпсіздік Кеңесі мен Қазақстан халқы Ассамблеясын өмір бойы басқару және басқа да баптар бар. Жалпы, осы мәселеге Өзіңіздің көзқарасыңыз қандай?
– Бұл түсінікті нәрсе. Бұрын осындай заңдар қабылданды, қазіргі таңда олардың қажеттілігі шамалы. Оны ашық айту керек. Келешекте осындай заңдар қабылдаудың қажеті жоқ деп есептеймін. Бұрынғы олқылықтар болса да, бұл – біздің тарихымыз. Бәріміз тарихтан сабақ алуымыз керек. Біздің мақсатымыз – еліміздің болашағы, өскелең ұрпақтың қамы туралы ойлау. Басқа сөз жоқ.
– Қасым-Жомарт Кемелұлы, бүгін арнамызға уақытыңызды бөліп, берген сұхбатыңыз үшін Сізге рахметімді айтқым келеді. Сұхбат соңында көрермендерге, жұртшылыққа не айтасыз?
– Расында, бүгін жақсы, мазмұнды сұхбат болды деп ойлаймын. Халыққа айтарым, бұл дүниеде қазақтардың тағдырын тек өзіміз ғана шешеміз. Біз үшін жалғыз ғана мемлекет бар, ол – Қазақстан. Бұл – біздің қасиетті Отанымыз. Басқа Отанымыз жоқ. Отанын қорғау, халқының амандығын сақтау – әр азаматтың борышы. Осыны ұмытпауымыз керек. Қазақ елі жасай берсін!
– Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы, сұхбат бергеніңіз үшін тағы да рахмет айтамын.
 


Әңгімелескен Жайна Сламбек,
журналист

28a92fbc-a605-4918-a042-be5d60443a5aАманжол Орманұлы – жомарттығымен танылған азамат. Осы қасиеті үшін де шоқтығы биік азамат. Елін, ұлтын сүйетін азамат болса, Аманжолдай болсын. Бұл әсіре мақтау емес. Шындығы осы. «Депутат болса, Аманжолдай болсын». Бұл – сайлаушыларының ол кісіге берген шынайы бағасы.
Аманжол ағамыздың қиын қыстау уақытта елдімекендерде мешіт, көпір, мектептерді асарлатып салу кездерінде қосқан үлесі мол. Атап айтсақ, М.Өтемісұлы елдімекеніне Келес өзені арқылы өтетін көпірдің құрылысына демеушілік танытты. Бүгінде «Қазығұрт-Нұры» ЖШС-да 2001-жылдан бастап, бүгінгі таңға дейін «Қазығұрт – Нұры» ЖШС-ның директоры қызметін атқарып, 50-60 адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр.
Әшірбаев Аманжол Орманұлы 1960-жылдың 24-тамызында, Ленин ауданы, Шарапхана елдімекенінде дүниеге келген. Жоғары білімді. Қазақ ауыл шаруашылық институтын «Инженер механик» мамандығы бойынша аяқтап, Ленин ауданы Карл Маркс атындағы колхоздың №2 трактор бригадасында механик болып еңбек жолын бастады. Бертін келе «Өгем – Орман» шарушылығында аға инженер – механик, Карл Маркс атындағы колхоздың комбайн парк меңгерушісі, автогараж, шеберхана меңгерушісі, Карл – Маркс атындағы колхоз екіге бөлінген тұста Қаратас өндірістік бірлестігінің төрағасы болып еңбек етті.
Халық қалаулысымен арада өрбіген сұхбатты өздеріңізге ұсынып отырмыз.
– Аудандық мәслихатқа депутат болғаныңызға бір жылдың көлемі болды. Бүгінгі таңда халық пен депутаттың жақындығы қандай? Әуелгі әңгімемізді осыдан бастасақ…
– Халық өзінің мұң-мұқтажын жергілікті билікке облыс, аудан әкімдеріне жеткізу үшін бірінші кезекте бізге хабарласып жатады. Олардың шешімін таппай жатқан үлкен проблемалары болса, шешуге атсалысамыз. Түйткілді мәселелердің шешімін табуын бақылауға алатын құзіретіміз бар. Біз – билік пен халықтың арасына алтын көпір орнатуымыз керек. Аудан орталығындағы НұрОтан партиясының ғимаратында кестеге сәйкес қоғамдық қабылдаулар мен жеке қабылдаулар үнемі өтеді. Тұрғындардың көтерген мәселесі ешуақытта да назардан тыс қалмақ емес. Барынша, қолдан келгенше оң жағынан шешуге құзыретті органдар арқылы бірлесе еңбек етіп жатырмыз. Бәріне бірдей жақсы болу мүмкін емес, арасында жұмысымызға көңілі толмайтын азаматтар да кездесіп жатады. Мақсат – елге қызмет етіп, елге берген уәденің үдесінен шығу.
– Әкімге жақынсыз ба, халыққа жақынсыз ба?
– Әрине, халқыма жақынмын. Мені халқым сайлады ғой.
Мен жеке басымның мүддесі үшін, «мына істі менің ыңғайыма шешіп беріңіз» деп ешқандай әкімнің алдына барған емеспін. Шын. Өзімнің азамат ретінде ұстанатын өмірлік ұстанымым, алдағы жоспарларыма бағыт беретін сайлаушылар алдында берген уәделерім мен депутаттық бағдарламам бар. Сол бойынша мәселелермен әкімге кіруім мүмкін.
– Өзіңіз сай­ланған округтегі тұр­ғындарды қандай мәсе­лелер толғандырады?
– Тұрғындарды толғандыратын мәселелер өте көп. Ең ауқымды мәселе – ауыз су мәселесі. Ауыз су ауданымызда тапшы. Бұл мәселені шешудің бір ғана жолы бар. Ол үшін Өгем тауынан ауыз су тарту керек. Сонда ғана мәселе шешіледі. Осы істі қолға алар болсақ, бір ғана Қазығұрт ауданын емес көрші Сарыағаш, Жетісай аудандарын ауызсумен қамтамасыз етуге болады. Екінші мәселе, жайылымдық жерлер жетіспейді. Ел іргесіндегі жайылымдық жерлер жеке шаруашылық меншігіне өтіп кеткен. Сол істің орайын тауып, жайылымдық жерлерді халыққа қайтарып беруіміз керек. Біз, алдағы уақытта осы бағытта жұмыс жасауымыз қажет.

53fc09-efd5-4421-9409-70257301abdd
– Ауыл шаруашылығы саласын жетік білесіз. Сондықтан, осы саланы одан әрі жетілдіру, дамыту туралы қандай ойларыңызбен бөлісер едіңіз?
– Өздеріңізге белгілі жылдан жылға ауыз су қатарлы ағын су да, суармалы жайылымдық жерлер де тапшы болып барады. Ауыл шаруашылығын дамыту үшін аз күш жұмсап, аз шығын шығарып, мол өнім алуды үйренуіміз керек. Ол үшін отандық өнімді барынша қолдап-қуаттауымыз керек. Көкөніс өндірісі бойынша біздің оңтүстік өлкесі бүткіл Қазақстанды, сондай-ақ, Ресейді қамтамасыз етуге мүмкіндігіміз бар. Қолдау-қуаттау дегеніміз не? Өзімізде өндіріліп жатқан өнімдерді шет елден кіргізбеуіміз керек. Шеттен тауар кіргізіп, нарықты ұстап тұрамыз деген дұрыс емес. Оның орнына сол саланы жүз есе, мың есеге көбейту керек. Сонда халықта жұмыспен қамтылып, әлеуметтік деңгейі арта түсер еді. Табыс та шетелдерге кетпейді. Ауа райы өте ыстық Ташкент, Түркіменстан, Иран елдерімен біздегі климаттық жағдай салыстыруға келмейді. Бізде 0-градус болса, оларда 8-10 градус. Ал, енді салыстырып қараңыз? Мына Ресей мемлекетінде ауа райы қолайсыз. Біздің өңірде қолайлы. Мен, жылыжай өндірісі бойынша айтып жатырмын. Біз өзімізді-өзіміз жұмыспен қамтуымыз керек. Сонда ғана ауыл шаруашылығы саласы қарқын алып, дамиды.
– Сайлаушыларыңызға берген уәде үдесінен қаншалықты шығып келесіз? Депутат болғалы олардың қандай мәселесін оңтайлы шештім деп айтар едіңіз?
– Депутат болып сайланғаныма бір жыл болып жатыр. Қарабау ауыл округіне қарасты Құларық елдімекеніне көпір салып беруді халық алдында уәде еткен болатынмын. Сол уәде орындалды. Аудан халқының талқысына аудан әкімі болып Арман Айдарұлы Абдуллаев келді. Сол кісінің іскерлігінің арқасында бүгінде үш көпір пайдалануға беріліп, бір көпірдің құрылыс жұмыстары басталды. Ал, Сарапхана ауыл округі бойынша екі үлкен проект жасалуда. Ол жоба 2022-жылы басталады деп күтілуде. Оны уақыты келгенде өздеріңізбен бөлісетін боламыз.
– Сіздің «Оң қолың бергенді сол қолың білмесін» деген ұстанымда екеніңізді білеміз. Алайда, жұмысымыз сол болғандықтан ара-тұра әлеуметтік желілерден оң пікірлер оқып, азаматтардан «Аманжолдың азаматтығын айтсайшы» деген ыстық лебіздерін есітіп қалып жатамыз. Азамат деген атқа лайық болу үшін қандай болуымыз керек? Кейінгі жастарға не айтар едіңіз?
– Елбасы қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман, –деген болатын. Сол айтқандай жастарымыз бар күшін оқу-білімге жұмсауы қажет. Кешегі еліміздегі «Қаңтардағы қақтығысты» көріп, естіп «әттеген-ай» деп жатырмыз. Көрінгеннің жетегінде кетпес үшін көзіміз ашық, көкірегіміз ояу болуы тиіс. Еңбек адамға бәрін береді. Еңбек арқылы абырой да, құмет те, табыс та, береке де келеді. Еңбек етуден шаршамауымыз керек. Азаматты азамат етіп шыңдайтын мектеп – ізденіс. Адам үнемі ізденіс үстінде болу керек. Өзің қалаған, жүрек қалауымен жасалған дүние қай кезде де өміршең. Өзіңнің рахатыңа қызмет етесің. Бір ғана естен шығармайтын нәрсе – қай істе болмасын, қай шаруаны қолға алардан бұрын үлкендердің ақ батасын, ата-анамыздың ризалығын алып, бастауымыз керек. Міне, сонда ғана береке де, адалдық та, адамдық да, абырой да өзінен-өзі келе береді. Сонда ғана жаман болмайсыз. Ең оңайы ақыл айту ғой, алайда сол ақыл айтуға өзіміз де лайықты болуымыз керек. Оны сөзбен емес, ісімізбенен дәлелдеуіміз тиіс.
– Сіз үшін депутат болу дегеніміз...
– Депутат болу жай нәрсе емес. Адам бұл мінберге шын ықыласымен келу керек. Сондай-ақ, мемлекетшіл, халықшыл болғанда ғана ол сол орында абырой арқалай алады. Ауданда істелген қайсыбір тірлік болмасын, депутаттардың ұсынысымен орындалып жатыр. Міне, осыдан-ақ, халық қалаулыларының қызметіне баға беруге болады. Бүгінде мемлекет тарапынан түрлі бағдарламалар жасақталуда. Мүмкіндігінше осы бағдарламаларды ел игілігіне тиімді пайдалануымыз керек.

Сұхбаттасқан Ғазиза ҚОЙЛЫБАЕВА.

20190322141707

– Құрметті Берік Уәлиұлы, Мемлекет басшысының кейінгі шешімдері мен үндеулері бойынша блогосферада әртүрлі сипаттағы түсіндірмелер жарияланып жатыр. Бүгін осы мәселеге қатысты мәлімдеме жасадыңыз. Тарқатып айтып берсеңіз.
– Иә, Президенттің шешімдері мен үндеулері бойынша блогосферада әртүрлі сипаттағы түсіндірмелер көбейіп кетті. Осыған байланысты бүгін арнайы мәлімдеме жасау қажет деп санадым. Себебі, Қасым-Жомарт Тоқаев – мемлекетіміздегі ең жо­ға­ры лауазымды тұлға және Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы. Сондықтан, Мемлекет басшысы дербес шешім қабылдайды. Конституциялық құрылымға нұқсан келтіруді көздеген содырлардың Қазақстанға шабуыл жасаған қайғылы күндері де солай болған. Қасым-Жомарт Кемелұлы отандастарымызға арнаған өзінің үндеулерін кеңесшілердің көмегінсіз әдеттегідей өзі жазды. Осы сәтті пайдалан отырып, тағы да айтқым келеді: Мемлекет басшысының жұмысы туралы ақпаратты таратып, түсіндіруге Президенттің Баспасөз хатшысынан басқа ешкімнің хақысы жоқ. Яғни, мен ғана ақпарат таратамын.

– Бірнеше күн бойы елімізде болған төтенше оқиғалар мен террорлық әрекеттер жағдайында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың әрбір шешімін халық, тіпті шетелдік ақпарат құралдары жіті бақылап отыр. Мұндай қиын кезде Жоғарғы Бас қолбасшыға да оңай емесі анық. Президенттің жұмысын баспасөз қызметі таратып жатқан ақпараттардан оқып, біліп отырмыз. Ақордадан күні-түні ақпарат түсіп жатыр. Осы күндері Баспасөз қызметін негізгі ньюсмейкер болғанын жасыра алмаймыз. Мемлекет басшысы қандай жағдайда жұмыс істеп жатыр?

– Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев Маңғыстауда басталып, 4 қаңтарда ауқымы кеңейіп, соңы террорлық шабуылға ұласқан сәттен бастап Ақордада жұмыс істеуде. Мемлекет басшысы күні-түні нон-стоп режимінде жұмыс істеп, елдегі жағдайды толық бақылауында ұстап отыр. Өздеріңіз де көріп отырсыздар, жағдай шиеленіскен тұста елді тұрақтандыру үшін дер кезінде батыл шешімдер қабылдап, халыққа эфир арқылы үндеулерін жолдауда.

– Өзіңіз айтып отырған 4-қаңтар күні кешке қарай жағдай күрделеніп, елді үрей биледі. Дәл сол сәтте Ақордада қандай оқиғалар болды?

– Түнгі сағат 11-лерде Президент елде қалыптасқан жағдайды халыққа баяндап, Үндеу арнайтыны белгілі болды. Жұмысқа 10 минутта шұғыл жеттім. Шынын айту керек Мемлекет басшысы сол жерде компьютерде мәтін теріп отырған хатшысына сөйлейтін сөзін ауызша айтып тұрды. Баспасөз қызметі камераларды қойып, дыбысын реттеп жылдам ұйымдастырып, Қасым-Жомарт Кемелұлының мәлімдемесін таспаға түсірдік. Президенттің халыққа арнаған сөзін бірден республикалық телеарналарға жолдадық.

Сол бірінші Үндеуінде Мемлекет басшысы: «Азаматтық және әскери мақсаттағы қызметтік ғимараттарға шабуыл жасауға үндейтін ұрандар мүлдем заңға қайшы келеді. Бұл – өрескел қылмыстық әрекет. Билік құламайды!», - деп нақты шегелеп айтты.
Сол сәттен бері Президенттен бастап бәріміз әлі жұмыста жүрміз. 5 күн болды. Ақордада түнеп, жұмыс істеп, бір сөзбен айтқанда сол жерде ақпарат таратып жатырмыз. Басшылық резиденцияда елдегі жағдайды бақылап, күні-түні шұғыл шешімдер қабылдауда. Мемлекет басшысы осындай сын сағатта халықпен бірге боламын деді, сөзінде тұрды.

– Жаңа 2022-жылдың алғашқы күндері тарихымыздағы қиын күндер боп есте қалатыны анық. Президенттің қиын шақта жылдам әрі батыл түрде шешім қабылдағанын халық жақсы қабылдап, қолдау білдіріп жатыр. Осы күндері болған Мемлекет басшысы жұмысының хронологиясын толығырақ айтып берсеңіз.
Иә, дұрыс айтасыз. Бұл күндер – шынымен де естен кетпейтін тарихи сәттер. Айтып өткенімдей, Қасым-Жомарт Кемелұлы бірден жағдайды толық бақылауына алды. 5 қаңтар күні шамамен түнгі сағат 2-де Маңғыстау облысы мен Алматы қаласына Төтенше жағдай енгізу туралы Жарлыққа қол қойды. Сағат 5:30-да мені Президент кабинетіне шақырды да сағат 7:00-де шұғыл жиын өтетінін, Өзі Премьер-министр Асқар Маминнің отставкасын қабылдағанын айтты. Мемлекет басшысы маған жиын басталған сәтте Ақорданың ресми сайтына Үкіметтің отставкасы туралы бірден ақпарат шығаруым керектігін тапсырды. Одан кейін 15 минуттан кейін Мемлекеттік хатшы Ерлан Қаринды тағайындау, тағы 15 минуттан кейін ҰҚК бірінші орынбасары Мұрат Нұртілеуді тағайындау туралы Жарлықтар уақытылы жариялануы керек деген тапсырма берді. Сосын маған «Сағат қазір 6 болды. Бір сағатың бар пресс-релиздеріңзді әзірлей бер», – деді. Сол тапсырмаға сәйкес біз сайтымыз арқылы ақпараттарды уақтылы халыққа тараттық.
Президент елдегі жағдай ушығып бара жатқаннан кейін сол күні түс кезінде Нұр-Сұлтан қаласы мен Алматы облысына Төтенше жағдай енгізу туралы шешім қабылдады.
Сол 5 қаңтар күні түс ауа Қасым-Жомарт Кемелұлының Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болғаны белгілі болды. Эфир арқылы халық алдына шығып, екінші Үндеуін жариялайтынын айтты. Сол Үндеуінде Президент: «Бұзақы топтардың әрекеттері жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын көріп отырмыз. Бұл қаржыландырылған бүлікшілердің жан-жақты ойластырылған жоспары екенін дәлелдейді. Бұл – қаскөйлердің қитұрқы әрекеті. Сондықтан Мемлекет басшысы және бүгіннен бастап Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы ретінде барынша қатаң әрекет етемін. Бұл – өмірін қорғап қалуға өтініш білдірген көптеген азаматымыздың қауіпсіздігіне қатысты мәселе. Бұл – мемлекетіміздің қауіпсіздігіне тікелей қатысты. Халық мені қолдайтынына сенімдімін. Қандай жағдай болса да мен елордада боламын. Халықпен бірге болу – менің Конституциялық міндетім», - деп қадап айтты.

Бұл Үндеу сол 5 қаңтар күні кешкі 6 жарымда шықты.

Осы мәлімдемеден кейін Қазақстан Президенті Республиканың барлық аймағына Төтенше жағдай енгізу туралы Жарлықтарға қол қойды. Кешке қарай Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына мүше мемлекеттер басшыларымен телефон арқылы сөйлесті.
Ал түнгі 11 жарымда Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік Кеңесінің төарағасы ретінде алғашқы отырысын өткізді. Жиында Президент: «Бұл – қауіп қана емеc, бұл – мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіру, азаматтарымызға шабуыл жасау. Олар менен, Мемлекет басшысы ретінде тез арада өздерін қорғауды сұрайды. Азаматтарымыздың игілігін, қауіпсіздігі мен тыныштығын ойлау – менің Конституциялық міндетім. Сондықтан ҰҚШҰ-дағы әріптестеріме білдірілген өтініш – уақытылы әрі толығымен дұрыс қабылданған шешім», - деп мәлімдеді.

Қауіпсіздік Кеңесінің отырысынан кейін 1 сағаттан соң Президент бірқатар аса маңызды кадрлық өзгерістер жасады. Атап айтқанда, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы болған Кәрім Мәсімовтің орнына Ермек Сағымбаевты және Мемлекеттік күзет қызметінің басшысы етіп Сәкен Исабековті тағайындады. 6 қаңтар күні Үкіметке 10 нақты әрі шұғыл тапсырма берді. Сол жерде бәрі қамтылған.

Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі Агенттік пен Мемлекеттік күзет қызметіне жаңа кадрлар тағайындау жөнінде шешім қабылдады. Сол күні түстен кейін Түркияның Президентімен телефон арқылы сөйлесті.

7-қаңтар күні таңғы сағат 7:00-де Қасым-Жомарт Кемелұлы Лаңкестікке қарсы штабтың отырысын өткізді. Сол күні түскі сағат 2 жарымда Қазақстан халқына кезекті Үндеуін жасады. Сол Үндеуінде Президент: «Террористер мемлекеттік және жеке азаматтардың дүние-мүлкіне әлі де залалын келтіріп, азаматтарға қарсы қару қолдануда.
Құқық қорғау органдары мен армияға ескертусіз оқ атуға бұйрық бердім. Күштік құрылымдар бұл міндетті моральдық және техникалық тұрғыдан орындауға дайын», - деді. Халық осындай батыл мәлімдеме күтіп отырса керек, бірден қолдап кетті. Көпшілік күткен шешуші мәлімдеме болды деп ойлаймын.

8-қаңтарға қараған түні Мемлекет басшысы өзінің твиттердегі парақшасына елдегі ахуалды әлемдік қауымдастыққа жан-жақты түсіндіретін ағылшын тіліндегі бірнеше твит жария етті. Ал таңертең сағат 8 жарымда Лаңкестікке қарсы штабтың кезекті отырысын өткізді. Күндіз Төтенше жағдайлар министрінің міндетін атқарушы Юрий Ильинді қабылдады. Түскі үзіліс кезінде Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей және Беларусь елдерінің президенттерімен телефон арқылы сөйлесті. Сол күні «террористік актілердің салдарынан адамдардың қаза болуына байланысты Қазақстан Республикасында 2022 жылғы 10 қаңтарда жалпыұлттық аза тұту жариялансын», - деген Өкімге қол қойды. Ертең қаралы күн. Ту төмен түсіріліп, қаза болған азаматтарды еске аламыз. Ал кешке қарай бірқатар кадрлық тағайындаулар жасады.

Бүгін таңғы 8-де Мемлекет басшысы Лаңкестікке қарсы штабтың кезекті отырысын өткізді. Осы отырыста тәртіпсіздіктердің салдарынан келген шығындарды қалпына келтіру үшін Үкіметтік комиссия құруды тапсырды.
Бұлардың арасында күштік құрылымдардың бірінші басшыларын қабылдап, олардың ақпаратын, есебін тыңдап жүр.
Қазір есептеп қарасақ, Мемлекет басшысы 4 қаңтардан бері 100-сағаттан астам демалыссыз, үзіліссіз жұмыс істеп жатыр екен. Өздеріңіз байқап отырғандай, соңғы аптадағы Президенттің жұмыс хронологиясын қарасаңыз берілген тапсырмалар мен қабылданған шешімдері, өткізген жиналыстары күндізгі жұмыс уақытына байланбай, күнде де, түнде де үздіксіз болып жатыр.

– Осындай қарқынмен еңбек етіп жатқан Президент Қасым-Жомарт Тоқаев шын мәнінде күні-түні елдегі жағдайды өзі бақылап отыр. Алда бұдан көп қыруар шаруа күтіп тұр. Мемлекет басшысы қашан демалады?

– Елдегі ахуалды көріп отырсыздар. Ең ауыр кезеңі артта қалған сияқты. Конституциялық заңдылықтар барлық аймақта қалпына келіп жатқанын Мемлекет басшысы мәлімдеді. Әрине, бұл жағдай Президенттің елдің қауіпсіздігін кірпік қақпай қорғағанының нәтижесінде оңалып келеді. Өзінің Үндеуінде осы кезде қолдау білдірген барша қазақстандыққа шынайы алғысын білдірген болатын. Менің білуімше, осы күрделі күндері Қасым-Жомарт Кемелұлы тәулігіне 1 немесе 2 сағат қана көз шырымын алып қана еңбектеніп жүр. Тіпті бір-екі күн бұрын таңғы жиналыстың алдында «бүгін 2 сағат демалдым, бұның өзі жақсылықтың белгісі», – дегені бар.

– Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы туралы сұрағым келеді. Бітімгерлік күштердің миссиясы қандай болмақ?

– Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының бітімгерлік күштерінің негізгі миссиясы – стратегиялық нысандарды күзету. Стратегиялық нысандарды ОДКБ әскерилері қорғағандықтан, біздің қарулы күштерімізге террористер көп шоғырланған Алматы қаласы мен Алматы облысында еркін қимылдап, олардың көзін жоюға мүмкіндік берді. Жағдай тұрақталған соң миссиясы аяқталады. Бірден өз елдеріне қайтады. Осы сәтті пайдаланып айта кетейін, ертең Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұсынысымен ОДКБ-ның кезектен тыс сесиясы онлайн форматта өтеді. Сол жиында Президент еліміздегі ахуал бойынша әріптестеріне толыққанды мәлімет береді. Ақорданың ресми сайтынан ақпарат күтіңіздер. Президент айтпақшы, жалған ақпараттарға сенбей, тек қана ресми мәлімет көздеріне сеніңіздер дегім келеді.

39-1

Ұлы Абай «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады» десе, «Ұлтқа қызмет білімнен емес, мінезден» деген алаш көсемі Әлихан Бөкейхан ағамыздың сөзі талай елге өлшеусіз қызмет етіп келе жатқан жандардың ажарын аша түскендей. Демек біз елге қызмет етуде оқ бойы озық келе жатқан азаматтарды неге жерлестерімізге танытпасқа, неге сол кісілердің еңбегін елге үлгі етіп көрсетпеске?! Жасыратыны жоқ, қазіргі заманда «ер-азамат түздің адамы, қыз-келіншектер үйдің адамы» деген түсінікпен қарап отыруға болмайды. Зайырлы мемлекетімізде ер-азаматтармен тең құқылы іскер әйелдердің арамызда қаншасы жүр. Ер-азаматтардан қалыспай, қажырлы жұмыс істеп келе жатқан Гүлбахира Қалмұханқызымен арада өрбіген сұхбатты назарларыңызға ұсынбақпыз.
– Гүлбахира Қалмұханқызы, өзіңізді қазығұрттық жерлестеріңіз мақтаныш тұтады. Әйел – ана, кәсіпкер, іскер басшы ретінде кәсіпке ден қойған қыз-келіншектерге қандай ақыл-кеңес берер едіңіз?
– Кәсіпте жетістікке жетудің құпиясын әркім әртүрлі таразылайды. Әйел адамның кез-келген ауқымды істерге араласа алатынын, үлкен нәтижелерге қол жеткізе алатынын ескеруіміз қажет. Өйткені, қоғамның түрлі салаларындағы жетістіктерде әйелдердің үлесі бар екені ақиқат. Кейінгі кездері ауыл шаруашылығымен және басқа да кәсіп түрлерімен айналысып жүрген нәзік жандар жетерлік. Жалпы кәсіптің көзін тауып, ісмерлігімен, шеберлігімен көзге түсіп жүрген қыз-келіншектер баршылық. Менің айтпағым, сөзден бұрын іспен тындыру керек. Өз ісіңде атақ пен ақша, мансап қуалап кетпеу керек, ең бастысы өз кәсібіңе деген махаббат, жан дүниеңмен беріліп істеу. Табысты кәсіпкерлер бір-біріне ұқсайды: оларды еңбекқорлық, табандылық және жетістікке деген ұмтылыс сынды қасиет­тер біріктіреді. Сондықтан, ең алдымен, қалай табысты кәсіпкер болуға болады деген сұрақ туындағанда, бойыңызда осы қасиеттер бар ма және табысқа жету жолында құрбандыққа баруға дайынсыз ба, соны анықтаңыз. Мемлекет маған не береді деместен, мемлекетке мен не беремін дейтін азаматтардың қатары көбейсе екен деймін. Кәсіп ашып, сол арқылы жетістікке жеткісі келетіндерге айтарым, тәуекелге баруға қорықпаңызар! Тым құрыса, қаржылай қолдаудың жоқ екеніне қарамастан несие алып болсын тіршілікті тіктеуге болады. Бастысы – алған бетіңізден қайтпау. Өйткені, адамды абырой биігінен көрсететін шынайы қасиет – еңбекқорлық пен қанағатшылдық, табандылық.
– Алғашқы еңбек жолын ұстаздықтан бастапсыз. Өзге саланы таңдауыңызға не түрткі болды?
– Ия, оныңыз дұрыс алғашқы еңбек жолымды ұстаздықтан бастап, кейін келе есеп-қисап саласында еңбек еттім. Үнемі ізденіс үстінде жүретін адам бір жерде тоқтап қалмау керек деген ұғым бар. Тоқтаған күні бәрі құрдымға кетеді. Жастайымнан мені еңбекқор етіп тәрбиелеген ата-анамның тәрбиесі болса керек. Мен өзімді жан-жақты дамытуды қолға алдым. Балаң кездегі бар арманымды жүзеге асыру жолында алдыма көп мақсат қойып, сол мақсатыма жетем деп жүріп алыстап кеткен шығармын. Ұрпаққа тәрбие беру, білім нәрімен сусындату – екінің бірінің қолынан келе бермейді. Сондықтан, басқа салада да бағымды сынап көргім келді. Себебі, біреудің қолынан келген дүние неге менің қолымнан келмейді деген мақсат басым болғаны үшін шығар.
– Жасыратыны жоқ, әу бастан мүмкіндігі шектеулі жандардың мұңын мұңдап, жоғын жоқтап жүрсіз. Қашан да қайырымдылық шаралардың арасында көреміз. «Nur Otan» партиясы Қазығұрт аудандық филиалының қоғамдық қабылдау кеңсесінің ұйымдастыруымен «Кедергісіз келешек» партиялық жобасы аясында мүмкіндігі шектеулі азаматтарды бірыңғай тақырыптық қабылдау республикалық акциясы өтті. Кездесуде 20-ға жуық аудандағы мүмкіндігі шектеулі азаматтардың арыз-шағымдары қаралды. Нәтижесі қалай шешілді?
– Елбасы, «Nur Otan» партиясының Төрағасы Н.Ә.Назарбаевтың мүмкіндігі шектеулі азаматтардың әлеуметтік жағдайларын жақсарту туралы тапсырмасын жүзеге асыру мақсатында мүмкіндігі шектеулі азамат­тардың мәселесін тыңдап, көтерген мәселелерін талқылап, оларды шешу жолдарын қарастырдық. Қабылдауда болған аудан тұрғындарының көтерген мәселелері тұрғын үй мәселесі, оңалту орталығынан ем қабылдау, мүгедектігін айқындау, тегін берілетін дәрі дәрмектің уақытылы берілмеуі, кәсіпкерлік саласы, жас кәсіпкер жобасы бойынша сауалдар қойылды. Нәтижесі жаман емес, ақырындап іске асып жатыр. Жылдар бойғы мәселе бір ғана қабылдауда бітіп кетсе, қанекей. Айтылған жайттар, аудан әкімдігі мен жауапты бөлім басшыларының назарында. Шамамыз келгенше, мүмкіндігімізге қарай, азаматтардың арыз-шағымымен жұмыс жасап жатырмыз.
– Қазір әлеуметтік желінің өте қатты дамыған кезеңінде өмір сүріп жатырмыз. Әлеуметтік желінің арқасында кім, қайда, қандай тірлікпен айналысып жатқанын аңғаруға болады. Өткен жылғы праймериз соның дәлелі. Осынау сайлау кезеңінде түрлі жобалар бойынша жұмыстар атқарылды. Атап өтсек, канвассинг, «Есіктен-есікке» т.б дегендей. Жасандылықтың алдын алуда, халық қалаулыларының елмен бірге екендіктерін көрсетті. Дәл осы қарқынмен жұмыс жасап жатқан әріптестеріңіздің еңбегін қалай бағалайсыз?
– Жалпы, ойыңыз дұрыс. Бізді абырой биігіне көтеретін де халқымыз, бағамызды беретін де халқымыз. Халықтан асқан төреші, халықтан асқан сыншы жоқ. Мен өзім кабинетте отырғаннан гөрі ел аралап, жер аралап азаматтардың өтініштеріне құлақ түріп, олардың пікірімен санасып, айтқан ақыл-кеңестеріне құлақ түргенді құп көремін. Неге десеңіз, әрбір ауыл округіндегі басты мәселені сол ауылда туып, сол ауылда қанша жылдан бері тіршілік кешіп келе жатқан азаматтардан артық білмейсіз. Себебі, туған ауылына жаны ашитын, бір тұрғынмен бетпе-бет келіп тілдессеңіз, бар мәселені жайып салады. Әрине, қолдан келетіні бар, жоғарғы жаққа айтып, күн тәртібінде қарайтын мәселелер де кездесіп жатады. Шынайылық деген осы. Уақыт – төреші. Дәл қазір өзіңіз көріп тұрғандай ыңғайлы киімде қай ауыл округінде басқосу болмасын ақиқатына көз жеткізу, азаматтардың билікке деген, мемлекетке деген сенімін жоғалтпау жолында қызмет ету.
тажибаева-1903-2


– «Nur Otan» партиясының «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» атты 5 жылдық сайлауалды бағдарламасы жайлы тоқталып өтсеңіз.
– «Nur Otan» партиясының 2025-жылға дейінгі «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» атты сайлауалды бағдарламасы – біз қолға алған реформалардың заңды жалғасы. Жаңа бағдарлама – аса ауқымды, бірақ нақты жоспарланған, қажетті ресурстармен қамтамасыз етілген мақсаттар мен бағдарлар жиынтығы. Партияның бағдарламасын іске асыру бойынша Үкіметтің алдағы 5 жылға арналған нақты іс-қимыл жоспары. Барлық шараны сапалы іске асыру халықтың өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік береді. Қысқасы, Елбасы мен Мемлекет басшысы берген тапсырмаларды орындау барысында бәріміз бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып бірге қызмет етуіміз керек.
– Қарабау, Жігерген, Тұрбат, Жаңабазар, Шарбұлақ, Қазығұрт т.б ауыл округтарында кестеге сай кездесу өткізіпсіз. Нәтижесі қалай?
– Иә, қай ауыл округы болмасын өзіне тән кемшіліктері мен қажеттіліктері бар. Әлі күнге дейін мүлкін, тұрғын-үйін, жеке басын құжаттандыруға немқұрайы қарайтын азаматтар кездеседі. Әрбір кездесу маған үлкен жауапкершілікті жүктейді. Себебі, қаншама тұрғын мәселем шешілсе деген ниетпен айтады. Кейбірін қойын дәптерімізге жазып аламыз. Ал, енді кейбір мәселелер ауыл әкімдігі қызметкерлері арқылы-ақ шешілетін нәрсе. Көпшілігі ізденгісі келмейді. Ары-бері жүгіргісі келмейді, бұл жағдайда біз ең алдымен ішкі мәдениетімізді, өзімізді тәрбиелеуіміз керек-ау. Қазіргі таңда кездесіп жатқан ең өзекті мәселе – атаулы әлеуметтік төлемдер. «Маған аз шықты, пәлен шықты, түген шықты» деген әңгімелерді естігенде кейде не айтарыңды да білмей қаласың. Себебі, кей азаматтар жалқаулыққа бет бұрып бара жатыр. Жасыратыны жоқ, тек сол балалардың жәрдемақысымен күнелтіп, тепсе темір үзетін азаматтардың жұмыс жоқ деген сылтауын естігенде тіпті, жағаңызды ұстайсыз. Осы жағын да ескеру керек секілді. Жарық бағаналарын ауыстыру, мектеп, ауызсу, көгілдір отын, әлеуметтік көмектер мен жол, көпір, спорт алаңшалары мен спорт залдарын салу, күрделі жөндеу жұмыстары, демалыс алаңдары мен балалар алаңын салу сынды азаматтардың көтерген мәселелері кезең-кезеңімен іске асып келе жатыр.
– Бір сұхбатыңызда «тәжірибе – мен үшін еңбек алаңы» депсіз. Жастар жанашырысыз. Түрлі жобалардың авторысыз. Қоғамдық жұмыстарға белсене қатысасыз. Жігерлі жандарға беретін күш-қуатты қайдан аласыз?
– Елбасы Н.Назарбаев «Әйелдер Тәуелсіздік жыл­дарының бәрінде менің ең сенімді тірегім болды» деген сөзі бар. Бүгінде әйел­дер қауымы отбасының ұйытқысы болып қана қоймай, Тәуелсіз Қазақстанның дамуына үлес қосып, қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық және рухани-мәдени салада табысты еңбек етіп келеді. 2001-жылы Астана қаласында кәсібімді әрі қарай дамыту жолында, көптеген жұмыссыз жастардың жобаларына бағыт беріп, инвестор болдым. 2008-жылдан бастап отбасыммен бірігіп балалар үйіне демеушілік көмек көрсетіп, қыз-келіншектерге, ауыл жастарына арналған бизнес түрлері бойынша «Стартап-тренинг» оқытушы болып лекция оқыдым. Нәтижесі жаман емес, алғашқы шәкірттерім түрлі салада кәсібін дөңгелетіп отыр. 2015-жылы «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының іскер әйелдер кеңесінің әлеуметтік кәсіпкерлікті дамыту жөнін­дегі орынбасары болып еңбек еткен жылдары да көптеген бизнес-жобаларды іске асырдық. Ал, 2016-жылдан бастап «Сенім Жүрек» мүгедектер қоғамы» қоғамдық бірлестігі төрағасы­ның орынбасары ретінде бірнеше республикалық жобаларды іске асырдым. «Қол жетімді Қазақстан» жобасын жүзеге асыру мақсатында да, талай іргелі істің куәсі болдық. Бүгінгі таңда, Түркістан облысы бойынша 9 оқу орталығы басшысының орынбасары, облыстың қоғамдық бақылау ресми тобының координаторымын. Бірнеше балабақшалардың сенім білдірген басқарушысымын, сондай-ақ, балық тәлім бағының инвесторымын. Менің осындай қоғамдық маңызы бар жұмыстарға араласуым, маған әркез шабыт сыйлайды, ертеңгі күнге деген сенімімді нығайтады. Ең бастысы, адам өзіне айқын мақсат қоя білуі тиіс. Болашағына бейжай қарамайтын әрбір азамат тек қана алға ұмтылуы тиіс. «Алма піс, аузыма түс» деп отыратын заман баяғыда өтіп кетті. Қанша ел көрдім, жер көрдім. Ресей, Қытай, Орта Азия мемлекеттерінде тәжірибе арттырып, білімімді шыңдадым. Сол көрген-білгенімді, ойға түйгенімді неге мен өзгелермен бөліспеске? Неге, сол жаңашыл идеяларды жүзеге асырмасқа деген жүрек түбіндегі елге деген жанашырлық мені бәрібір туған елге келіп, қызмет етуге жетеледі. «Ауылдан адам көшсе де, адамнан ауыл көшпейді» деген керемет өлең жолдары бар. Осы алтын бесік ауылымыз үшін мен қашан да барымды беруге дайынмын. Ауылдың әр тасы, әр бұтасы, әр азаматы мен үшін қымбат. Халық қалаулысы деген атқа лайық қызмет етіп, үлкендердің ақ батасын алғаннан артық бақыт жоқ меніңше.
– Ауыл шаруашылығы саласын жетік білесіз. Сондықтан, осы саланы одан әрі жетілдіру, дамыту туралы қандай тың ойларыңызбен бөлісер едіңіз?
– Халқымыз «Ауыл – алтын бесік» деп бекер айтпаған. Мен де ауылда дүниеге келдім. Сондықтан, ел өмірі маған етене таныс. Қазақта «Көз қорқақ – қол батыр» деген сөз бекер айтылмаған. Дана халқымыздың «Жатқанға– жан жуымас», «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген қанатты сөздің мәнін енді-енді ғана толық түсінгендейміз. Бейнетпен тапқан тиынның қадірі басым. Қазір еңбек етпей-ақ, табыс тапқысы келетіндер аз емес. Ол заманның келмеске кеткенін көре тұра, мойындағылары келмейді. Мемлекет тарапынан қай салада болмасын ілгерілеу бар, барлық салаға басымдық беріліп түрлі мемлекеттік бағдарламалар жүзеге асырылуда. Бүгінде Қытай мемлекеті біздің ауыл шаруашылық тауарларына қызығушылық танытып отыр. Сондықтан, ауылды дамыту үшін заманауи технологиялар мен білікті мамандар қажет. Анығырақ айтқанда, өндіріске аграрлық ғылымның жетістіктерін енгізу керек. Сонда ғана ауылдың болашағы жарқын боларына сенемін. Адам баласы ең алдымен білімін толықтырып, ой елегінен өткізуі тиіс. Міндетті түрде жоғары білім алу мақсат емес. Кәсіпкерлік саласына дайындайтын, өзге де ақпараттармен таныстыратын түрлі курстар қазір бар. Ақысын төлейсіз, онлайн оқып, біліміңізді толықтырасыз. Немесе ашық дерек көз беттерінен де, өзге де ақпараттармен танысуға болады. Адамда ынта-ықылас болса болды, өз қалауына қол жеткізеді. Жүрек қалауымен жасалған дүниелер өміршең келеді.
– «Әйел – бір қолымен бесікті тербетсе, екінші қолымен әлемді тербетеді» деген жақсы сөз бар. Отбасындағы Гүлбахира Қалмұханқызы қандай?
– Мынау ер-азаматтың жұмысы, мынау әйел адамның жұмысы деген түсінік жоқ менде. Қазір қандаймын, тап сондай қарапайыммын дей аламын. Бақыт деген – өз үйіңде, өз отбасыңмен бірге бір дастархан басында шүйіркелесіп отыру. Балдай тәтті, қылықты немерелерім бар. Ұл-қызыма үнемі адалдықтың ала жібін аттамай, қанағатшыл, намысты, еңбекқор, үлкенге ізетті, кішіге қамқор болу керектігін бала кездерінен санасына құйып келеміз. Ата-ана ретінде бала тәрбиесінде қатал болатын жерінде қатал болдық, жұмсақтық танытатын жерінде жұмсақ та болдық. Ұлы Абай айтқан бес асыл істі бойларына сіңдіріп өсті дей аламын. Асылында, талапшыл болсам керек.
– Өмірлік ұстанымыңыз?
– Менің өмірлік ұстанымым: «Мейірімділік – асыл қасиет». Осы ұстаныммен келе жатырмын. Мақсатым – мейірімділіктің өміріндегі маңыздылығын түсіндіру, өзара сыйластық қарым-қатынасты дамыту, мейірбандылыққа тәрбиелеу. Өйткені, мейірім мен жақсылықты көре білген адам ғана басқаларға да соны сыйлай алады. Мейірімді адам қайырымды қаланың негізін қалайды. Қайырымды адам – зайырлы мемлекеттің темірқазығы. Қайырымды іс істеген адамның шапағатын ел көреді. Ендеше, жақсы істеріміз көп болсын!
– Гүлбахира Қалмұханқызы, нақтырақ айтыңызшы, депутат бір күнде не істейді? Оның бір күндік жұмыс кестесі қалай жасалады?
– Депутаттың бір күндік жұмыс кестесі  сол күнгі жұмыстың ауқымына байланысты. Басқасын білмеймін, мен өз ісіме барынша жауапкершілікпен қараймын. Қашанда өзіме білдірілген сенімді ақтауға тырысамын. Кейбіреулер айтып жатады: бір депутат ештеңе өзгерте алмайды. Өзгерісті депутаттар ғана емес, сіз бен біз құрауымыз керек деген болар едім. Қазақта «бұдан да жаман күнімізде тойға барғанбыз» дейтін сөз бар. Шыны керек, біздің жастық шағымыз қиын бір кезеңге тап келді. Сол қиындықты да кешіп өттік. Сондықтан, бүгін  депутат болдым екен деп, «кез-келген» нәрсеге ұрына беруге болмайды. Бәрі уақытша. Адамгершіліктің алтын қағидасынан аттамауымыз керек.


Сұхбаттасқан:
Ғазиза ТІЛЕУБЕРГЕНҚЫЗЫ.

ОТБАСЫЛЫҚ КӘСІБІН  ДӨҢГЕЛЕТІП ОТЫР

f58dc5c7-d357-4e80-8df9-7f9e9016174c

Тұрбат ауылының тұрғыны Ерік Еркінбеков осыдан үш жыл бұрын мал бордақылауды қолға алған. Зайыбы Сандуғаш екеуі 4 бала-шаға өсіріп отыр. Жиырма сотық есігінің алдындағы жердің соңғы жағына 40х11 метр етіп, екі қабатты заманауи қора салған.
Ол тұратын үйге келгенде-ақ, тұрмысының бақуатты екені байқалып тұрды. Есігінің алды да жанға жайлы етіп жасалған.
– Осыдан үш жыл бұрын «Ауыл шаруашылығы қолдау қорынан» 3 миллион теңге несие алып, мал бордақылаумен айналыса бастадым, – дейді Ерік. – 60 бас жылқы, 40 бас ірі қара бордақылап саттым. Бес жылға алған несиемнің 3 жылын мерзімінде өтедім. Қазір азын-аулақ өгіз бордақылап жатқаным болмаса, жылқы бордақылауды тоқтаттым. Өйткені, жем-шөп қымбаттап кетіп, ақтайтын түрі жоқ. Дегенмен, әрекетсіз отырғаным жоқ.
Он гектар тәлімі жерден биыл қуаңшылыққа байланысты бір рет қана жоңышқа орып алыпты. Қалғанын бір пресін мың теңгеден сатып алыпты.
Малдың қиын осындағы жылыжай иелері алып кетеді екен.
– Неге калифорниялық шылаушан өсірмеске? – дедім.
– Құдай қаласа, бұл кәсіпті де қолға алу ойымда бар, – деді ол.
Иә, біле білген адамға малдың қиы да ақшаның көзі. Калифорниялық шылаушан өсіру де тиімді кәсіп. Біріншіден, қиды таза дайын тыңайтқышқа айналдырады. Екіншіден, аталмыш шылаушанды көбейту арқылы үй құстарын өсіруге, әсіресе, жұмыртқалайтын тауық бағуға болады. Бұл үй құстарына берілетін азықтың жартысын азайтуға көмектеседі.
Калифорниялық шылаушанның жердегі табиғи шылаушанға қарағанда айрымашылығы – екі есе тез көбейетінінде. Мұны біз ауыл тұрғындары үшін құлаққағыс ретінде айтып отырмыз.
Еріктің әкесі Әбдіманап жолаушы тасымалдаумен айналысса, анасы Ардақ – ауылдағы амбулаторияда медбике. Үйде бос отырған ешкім жоқ. Бәрі әрекет үстінде. Олар сонымен қоса, ауыл тұрғындары үшін өте қолайлы монша салыпты. Ішке кіріп, жобаларымен таныстық. Адам басына бес жүз теңгеден қабылдамақ. Бұл да болса, отбасы үшін табыстың көзі.

Дидар БЕГАЛИЕВ.

ІСТІҢ КӨЗІН ТАПҚАН КӘСІПКЕР

d5ef419c-4ce8-40a8-8047-4a7b295cf133

Тұрбат ауылының су бармайтын қыр жағында да жылыжайлар самсап тұр. Қарап тұрып қызығасың! Таңданасың да! Негізінен мұнда өзбек ағайындар болмайды деген сөзді айтпайды. Кез-келген тірліктің қиюын табады.
Су жоқ демейді. Ол жерді де қызу еңбек майданына айналдырып жібереді. Тұрбат ауыл округі әкімінің орынбасары Бекен Базарбеков пен әлеуметтік қызметкер Дінмұхаммед Дайырбеков бізді сол жақтағы «Иляс ата» шаруа қожалығына бастап барды. Бұл шаруашылық бес гектарға алма, жүзім, шабдалы, ірі қызыл шие көшеттерін отырғызып, баптап күтуде.
Иә, мұндай бау көп. Тіпті ірі баулар бар. Мәселе онда емес, гәп жұмыс стилінде.
Алдымыздан шыққан шаруашылық иесі Әзиз Хасанов бізді біраз мән-жайға қанықтырды. Ең алдымен көзге түскені қыр басына салынған әдемі ғимарат. Әрі жұмыс орны, әрі үй. Астыңғы жертөлесімен сән-салтанатын келістіріп-ақ салған.
– Мен осы ғимараттың іргетасын қалап жатқанда, көпшілік таң қалған егістік басына мұны салудың қажеті қанша, бір шайла тігіп қойсаң болды емес пе деп. Жоқ, жұмыс орны да жұмысшыларға және отбасыма қолайлы болу керек. Осында еңбек орнында да үйдегідей жағдай жасалу қажет. Шаршап келгенде салқын бас­тырма арасында адам жақсы тынығуға тиіс деп осындай үй салуды шештім. Алдағы уақытта жертөлені мұздатқыш орнатып, көкөніс сақтау қоймасына айналдырмақпын, – деді кейіпкеріміз.
Назарымызды тағы аударған мәселе, үй айналасына сәндік көшеттер мен гүл еккені. Сондай жағымды! Өзін өзі сыйлайтын кәсіпкердің тірлігі бұл. Жақсыны көрмекке деген осы екен ғой. Үлгі ететін, үйренетін нәрсе!
Әзиз бүгін де 20 адамды жұмыспен қамтып, орташа 150 мың теңгеден айлық төлеп отыр. Ең төменгі жалақы – жұмыс көлеміне қарай 100 мың теңге. Ағаш көшеттерінің кең аралықтарына картоп егіп, қазір жинап жатыр. Одан бөлек сарымсақ өсірумен айналысады. Оларды да қапқа салып, сатуға дайындап қойған. Картоп жиналған жерді тазартып, қайта өңдеп, құлпынай отырғызады.
Осы жерден 700 метр қашықтықтағы өзен аңғарынан тастақтан су шығарып, 70 метр биіктікке жеткізуде.
Бізді өздеріндегі су торабының құрылымдарымен таныстырған Әзиз: «Әкем осының бәрін ойластырып істеді. Ютуб арнасынан да су инженериясының барлық жаңалықтарын қарап, ақырында осындай жүйені жасады. «Әкем: «Балам, бұл менің енді инженерлік имиджім болады. Өзгелер де ертең осы жүйені көруге келеді. Өздерінде қолданады» , – деп айтты дейді.
Айналаны көгалдандыруға кететін осы су жүйесі насосы үздіксіз істеп тұратындықтан, оған айына электр қуатына 150, кейде 180 мың теңге қаржы төлейді екен.
– Диқаншылық, бағбаншылық деген біздің әулетімізде болмаған еді дейді күліп Әзиз. Алғаш картоп егіп, еккендерге еліктеп, әрқайсысынан жөн-жобасын сұрап, сонда да өнім нашар шығып, әупірімдеп өз шығынымызды шығарып алғанымыз бар. Сонда да қайтпай, жан-жақты ізденіп, ақыры тәжірибе жинадық. Құлпынай өсіруді де үйрендік. Оған науқан кезінде сұраныс жоғары. Осылай қаржы басын құрадық. Анау тұрған мини тракторды 10 мың долларға сатып алдық. Енді тағы біреуін алсақ деп отырмыз. Украинадан жүйек аралық қопсытып өңдеу культивацияларын алдырдық. Картоп егетін техниканы сатып алдық. Жұмысты осылай біріне бірін жалғап жатқан жайымыз бар, – деді.

Дидар НАРМАХАНҰЛЫ.

Хабарландыру

Сейсенбі, 23 Сәуір 2019 00:00
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі) Түркістан облысы бойынша департаментінің басшысы Қамбатыров Нұрлан Дәулетұлы 2019 жылдың 25 сәуірінде сағат 11-00-де азаматтарға жеке қабылдау жүргізеді. Жеке қабылдау Департамент ғимаратында (Түркістан қаласы, Отырар шағын ауданы, н/з ғимарат (Департаменттер үйі) өтеді.

Абдіразақ Қамбарбеков, Тәжік-Ауған соғысының ардагері:

Абдиразак