УЛЫ ГАЗБЕН УЛАНУДАН САҚ БОЛАЙЫҚ!

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

5d5e765f179bf6

2020-2021 жылдардың жылыту маусымында аудан аумағында көмір қышқыл газымен улану бойынша оқиғалар тіркеліп, адамдар әртүрлі дәрежеде денсаулықтарына зиян келіп ауруханаларға жеткізілген.
Қазіргі таңда осы мәселе өзекті болып, қатты алаңдатуда. Бұл оқиғалардың басты себептері – жеке адамдардың қауіпсіздік ережелерін білмеуі, дұрыс сақтамауы болып отыр.
Қазіргі уақытта үйлерді жылыту мақсатында ауданымыздың көптеген елдімекендерінде тұрғындар қатты отын түрлерін жағуда. Егер, пештеріңіздің ақаулығы болатын болса өрт болып немесе тұрғын үй ішіне көмір қышқыл газының таралу қауіпі бар екенін тұрғындар ескере бермейді. Бәрімізге белгілі көмір отыны жанған кезде көмір қышқыл газы бөлінеді. Бұл көмір қышқыл газы адам өміріне қауіпті. Сондықтан, пештеріңізді жөндеп мұржасын тазартуды ұмытпаңыздар.
Сонымен қатар, ауданымызда табиғи газ тұтынатын елдімекендердің саны жылдан жылға артып келеді. Бұл қуанышты жағдай болғанымен табиғи газ тұтынушылар да қауіпсіздік ережелерін сақтамай төтенше жағдайларға тап болуда.
Құрметті азаматтар! Төтенше жағдайларды болдырмау, сақ болу өзімізге байланысты екенін ұмытпайық!

Д.ТӘЛІПБАЕВ,
Қазығұрт ауданының төтенше
жағдайлар бөлімінің бастығы,
азаматтық қорғау подполковнигі.

ҰСТАЗ ЕҢБЕГІ – ӨЛШЕУСІЗ

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

111нурзия

Ұстаз! Адамзат баласының осы сөзді естігенде, айтқанда жүрегіне жылулық сезімі ұялайтыны мәлім. Жас жеткіншектің бойындағы табиғат берген ерекше қабілетті, дарындылықты тани білу, оның одан әрі ­дамуына бағыт-бағдар беру – қиын, әрі жауапты іс. Бүгінгі қоғам алдында тұрған ең жауапты міндет – тәуелсіз мемлекетіміздің уығы болып қадалатын қоғам мүшелерін, яғни, жас ұрпақты адамгершілік қасиетке тәрбиелеу, тиянақты білім беру.
Ұстаз адам жанының емі, шипагері десек артық айтқандық емес. Міне, сондай ұстаздарымыздың бірі де бірегейі, құрметті ұстаз, қадірлі де асыл ана, бүгінде зейнеткерлік жасқа жетіп отырған Нүрзия Зайнуллақызы. Ол кісінің бойындағы барлық ізгі қасиеттер, әрбір айтқан сөзі жүректі елжіретіп, толғандырмай қоймай­ды. Тынымсыз еңбегінің нәтижесінде оқушылары да, өзі де көптеген жетістіктерге ие болған. Өз пәні бойынша республикалық, облыстық семинарлар, конференцияларда баяндамалар оқып, іс-тәжірибесі білім ошақтарына таратылған. Қоғамдық жұмыстарға да белсене араласып, аудандық ақпараттық топтың белді мүшесі ретінде Елбасының, Президенттің Жолдауларын, бастамаларын халыққа насихаттауда көп еңбек етті.
Майлыбаева Нүрзия Зайнуллақызы 1961-жылы 2-желтоқсанда, бұрынғы Шымкент облысы, Келес ауданы, Абай селосында дүниеге келген. Мектепті Ташкент облысы, Ташкент ауданына қарасты Ильич атындағы №3-ші оқу орнында тәмәмдаған. 1978-жылы Абай атындағы Еңбек Қызыл Ту Орденді Қазақ педагогикалық институтының «Тарих – қоғамтану» факультетіне оқуға түсіп, 1983-жылы бітіріп шыққан. Институт қабырғасында жақсы оқығаны үшін «Абай» атындағы стипендия иегері болып, «Үздік оқығаны үшін» төсбелгісімен марапатталған. Жоғарғы оқу орнын бітіргеннен кейін, «Тіршіліктегі шырақтың сөнбес ошағы – бұл мектеп» демекші, ұстаздық жолды таңдап, 1983-жылы Шымкент облысы, Ленин (Қазығұрт) ауданына қарасты Жамбыл атындағы мектепке тарих пәнінің мұғалімі болып жұмысқа қабылданып, бүгінгі күнге дейін табанды еңбек етіп келеді.
Нүрзия апайымыздың атқарған еңбек­тері елеусіз қалған жоқ. Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің «Құрмет» грамотасымен, бірнеше рет аудан әкімінің, облыстық білім басқармасының, аудандық білім бөлімінің, сондай-ақ, облыстық ғылыми тәжірибе орталығының «Алғыс хаты» және мақтау қағаздарымен марапатталған.
Құрметті, Нүрзия Зайнуллақызы! Еңбекке ерте араласып, ұлағатты өмір мектебінен өттіңіз. Шәкірт тәрбиелей жүріп, ұстаздығыңызды шығармашылық жұмыспен ұштастыра білдіңіз. Сізді, Тәуелсіздігіміздің 30 жылдығы қарсаңында келген мерейтойыңызбен құттықтай отырып, өзіңізге зор денсаулық, ұзақ ғұмыр, жаңа шығармашылық табыстар, отбасыңызға амандық тілейміз. Алдағы уақытта да мемлекет басшысының Жолдаулары мен мемлекеттік саясатты насихаттау шараларында қоғаммен тығыз байланыста жұмыс жасай береді деген сенімдеміз.

Ғалымжан САҒАТ,
аудандық ішкі саясат
бөлімінің бас маманы.

204ab-b9e6-44b6-a5e0-fc05a6c8813d

Биылғы қуаңшылық бізге көп нәрсені ұқтыруы тиіс еді. Ауылдағы ағайынның негізгі күнкөріс көзі мал десек, құрғақшылықтан қаншама мал аштықтан қырылды. Осындай апатты жағдайдың алдын алуға мүмкіндік бар ма еді? Әрине, бар болатын. Жасалынуға тиісті түрлі шаралардың бірі – гидропоника жүйесі.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында агроөнеркәсіп кешенін инновациялық тұрғыдан дамытуды қадап айтқан болатын. Жайылымдық жерлерді суландыру, құрғақшылыққа төзімді шөп түрлерін өсіруді нақты міндет етіп қойған-ды. Бұл енді көптеген қаржы мен шығынды қажет ететін жоба. Сондықтан, мал азығын дайындаудың, үнемдеудің тиімді әдістерін жүзеге асыруға тиіспіз.
Осы орайда топырақсыз өсетін гидропоника жүйесіне тоқталуымыздың да бір жөні бар. Шөп бағасының бірден екі есе қымбаттап кеткенін жақсы білесіздер. Қазығұрт ауданынның Қызылқия ауыл округінде «Ыбырайым» шаруа қожалығының гидропоника кешеніне арнайы барып, шаруашылық құрылтайшысы Марат Ибраймовпен әңгімелесіп, көп нәрсеге қанығып қайттық.
Марат Тәліпұлы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын ауыл шаруашылығын механикаландыру мамандығы бойынша тәмамдаған. Расында өз саласының білгірі және іскер екені шаруашылығынан байқалып тұр. Еңбек жолын осы ауданда өнеркәсіп комбинатының жұмысшысы боп бастап, Энгельс атындағы ұжымшарда инженер жабдықтаушы, орталық жөндеу шеберханасында, кейін трактор паркінде, жанар-жағар май бекетінде меңгеруші, «Қызылқия» өндірістік кооперативінің төраға орынбасары, төрағасы, аудан әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөлімінің, аудандық жер кадастр бөлімінің меңгерушісі, шағын несие ұйымдарының директорлығы сияқты лауазымдарды атқарып, ұйымдастырушылық, басқару жағынан да мол тәжірибе жинақтаған.
Марат Ибраймов 2015-жылы қырқүйек айында әр жылы Америка Құрама Штатының Солтүстік Догота штатының Форго қаласында өтетін бүкіл дүниежүзілік ауыл шаруашылық көрмесіне қатысып, осы гидропоника тәсілін өзімізде 25 сотық жерге орналастырып, 100 ірі қара мал өсіріп, жайылым керек еді деген өзекті мәселені шешіп отыр. Ондағы фермерлердің өмірімен танысып, шаруашылықты жүргізуге деген көзқарастарын өзгерткен. Тіпті, ондағы фермерлердің соңғы заманауи техникалармен жұмыс істейтінін көріп қызыққан. Кейіпкеріміз қазір қолынан келгенше өз шаруашылығының өндірістік қорларын жаңартуға мән беріп, тракторларды жаңа күйінде сатып алуда. Оның да елу пайызын мемлекет субсидиялайды. Ал, енді гидропоника әдісіне тоқталайық.
Гидропоника дегеніміз не?
– Гидропоника – бұл көшеттерді және дақылдарды өсірудің инновациялық әдісі, ол топырақты мүлде пайдаланбайды. Өсімдіктер өсуге қажетті микро, макроэлементтерді тамырларды жуатын қоректік ерітіндіден алады.Сонымен қатар, оларды жерге отырғызудың және топырақты пайдаланудың қажеті жоқ, бұл жұмыс күші мен топырақты сатып алуға жұмсалатын шығындарды айтарлықтай төмендетеді, – дейді М.Ибраймов. – Және бұған көп жер учаскесінің де керегі жоқ. Мына өзіңіз көріп тұрған ғимарат 18х12 метрді құрайды. Осы жерден аптасына екі тонна мал азығын аламын. Бір ескеретін нәрсе, қыста ауа температурасы 18 градус шамасында тұру керек.
Гидропоника өнімінің тағы бір артықшылығы малдың сүттілігі мен еттілігін 30 пайызға дейін арттырады екен. Мұның бәрі дәлелденген нәрсе. Ал, экономикалық калькулияцияға салсақ, гидропоникада дәннен өскен балаусаның килосы ары кетсе, 50-60 төңірегінде екен. Табиғи шөп пен жоңышқаның килосы орта есеппен 100 теңгеден айналады. Құнарлығы жағынан гидропоника өнімі әлдеқайда тиімді. Кәсіпкер үшін қазір арпаны өзі еккендіктен, жасыл балауса құны орта есеппен килосына 30 теңгені құрап отыр. Бір кило арпаны өндірсеңіз, салмағы алты килоға жетеді.
– Бір өкініштісі, гидропоникаға субсидия қаралмаған, – дейді Марат Ибраймов. – Сиыр сүтіне қаралған субсидия литріне небәрі он теңге. Сондықтан, малдың бұл түрі өзін ақтау үшін жаңа технологияға көшу қажет. Ауданда, тіпті, облыста осы мәселені ескермесе болмайды. Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстауда осы салаға грант беріп, шеберлік кластарын өткізуде. Қазір менен үйренгісі келетіндер көп. Оларға кеңесімді беріп жатырмын. Кейбір ауданда менен көріп, істеп жатқандар бар.

4130a3608a12be1d921c188524b5ec3
Гидропоника қазаққа бұл атам заманнан таңсық емес. Бабаларымыз арнайы құрылғысыз-ақ бидайды дымқылдап өндіріп жеп, денсаулығын нығайтқан. Жай бидай дәніне қарағанда, дымқылдап өндірген өскін құрамында витаминдер көбейетін болғандықтан, ағзаға қажетті құрамды қамтамасыз етіп, анемия ауруына шалдықпаған. Ал, он сантиметр өскен жасыл балаусасын шырын етіп сығып алып ішіп тұрсаңыз, мұны жастық элексирі деуге болады. Қартаюды тежеп, теріні балғын қалыпқа түсіреді.
Қазір «Ыбырайым» шаруа қожалығы 2000 меринос асыл тұқымды қойын өсіреді. Одан бөлек асыл тұқымды 50 асыл тұқымды сиыр ұстайды. Малдың генетикалық сапасын арттыруда көп ізденіп жұмыс істеуде. Он литр сүт беретін сиыры гидропоникалық өніммен азықтандырғанда, 15 литрге дейін сүт сауылады. Ал, қой етін мраморлық сапаға жақсартады.
Гидропониканың артықшылығы неде?
Су ағынын бақылау оңай болғандықтан, өсімдіктерді күн сайын суарудың қажеті жоқ. Дымқыл қалпын ұстап отырсаңыз болды.
Тыңайтқыштардың жетіспеушілігі немесе олардың артық мөлшері проблемасы болмайды.
Топырақ зиянкестері мен ауруларының көптеген проблемалары (нематодтар, аюлар, сиаридтер, саңырауқұлақ аурулары, шірік және т.б.) жойылып, бұл пестицидтерді қолдануды жояды.
Көпжылдық өсімдіктерді трансплантациялау процесі айтарлықтай жеңілдейді – тамырларды ескі топырақтан босатудың және оларды сөзсіз жарақаттаудың қажеті жоқ.
Трансплантация үшін жаңа топырақ сатып алудың қажеті жоқ, бұл жабық өсімдіктерді өсіру құнын едәуір азайтады.
Өсімдік тек өзіне қажет элементтерді алатындықтан, ол адам денсаулығына зиянды заттарды топырақтағыдай жинамайды (ауыр металдар, улы органикалық қосылыстар, радионуклидтер, нитраттардың көп болуы және т.б.).
Небәрі жеті күннің ішінде жасыл қорек өсіріп шығаруға болады. Шіліңгір шілденің аптап ыстығы ма, әлде қытымыр қыстың қақаған аязы ма, бұл арнайы құрылғыда шөп өсіру ешқашан қиындық тудырған емес. Әдетте, шаруалар қыс уақытысында жем-шөптен қиналып қалатыны белгілі жағдай. Жыл он екі ай жем-шөптен қиналмай шығуға болады.
Тамырында пайдалы заттар өте көп болады. Протеин (28 %) сүттің майлылығын көтереді, май (5 %) құнарлылығын арттырады. Одан бөлек кальций, фосфор сияқты тірі ағзаға пайдалы өзге де заттар жеткілікті. Ең кереметі, бетокаротиндар мен «А», «К» дәруменіне дейінгі витаминдердің барлығы да жасыл қоректің құрамында кездеседі.
Егер, қондырғыларды орнатсаңыз, жер егіп, жыртып, суарып, шөп өсіріп, шауып, басыңыз ауырмайды. Бір адамның қатысуымен күніне 2 тонна шөп алуыңызға болады. Жылына 740 тоннадай өндірсеңіз, мұндай өнімді далада орып алу үшін 240 гектар жер керек. Әрине, әр шаруаға ондай жер көлемін тауып беру де мүмкін емес.
Классикалық өсіру кезінде қауіптер әлдеқайда көп. Өсімдіктер құрғақшылықтан, тіпті ыстық кезеңдерде де өлмейді, өйткені олар қоректік ерітіндіде.
Облыс әкімі болып тұрған кезде Жансейіт Түймебаев «Ыбырайым» шаруа қожалығының гидропоника кешеніні жұмысымен толықтай танысып, осы жүйені дамыту қажеттігі туралы айтыпты.
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі дайындап жатқан Жеке қосымша шаруашылық жайлы» заң жобасы қоғамның қызу талқысына түсіп жатқанын жақсы білесіздер оқырман. Егер, аталмыш заң жобасы қабылданса, үйде ұстайтын мал санына шектеу қойылмақ. Бүгінгі тақырыбымыз да осы өзекті мәселеге орай жазылып отыр. Жайылымдық жерлердің көпшілігі 49 жылға жалға берілгендіктен, мал жайылымы да ең өзекті проблемаға айналған. Мал басына шектеу мәселесі де бекер көтерілмесе керек. Мәселенки, кейбір ауыл округінде жылқы бағу артып, жайылым болмағандықтан егістікке де түсіп жатыр. Сондай-ақ, қысқы мал азығын молынан дайындамағандықтан және бағасының тым қымбаттығы салдарынан малды ерте көктемнен далаға бос жібере салу да жердің құнарына кері әсерін тигізуде. Әсіресе, жылқылар жер беті қатпай тұрып, өсімдікті тамырымен қоса жұлып алып жейді. Шөптер өсіп, кейін ұрық шашпаса, жер беті тақырланып кететіні айтпаса да түсінікті. Сондықтан, мал азығын дайындаудың жаңа технологиясына көшкеніміз абзал.


Дидар БЕГАЛИЕВ.

ЕЛІМІЗ ТЫНЫШ, ХАЛҚЫМЫЗ АМАН БОЛСЫН!

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

076bc3d-5ed0-4e54-b18d-9f5f361068e2

Ұлан байтақ кең даланы алып жатқан еліміздің жан–жағы көгілдір, күрең ала таулар қоршаған жерде туып өскен Елбасымның мұраты - биік, арманы - асқақ. Қазір әлем таныған ел болып отырғанымыз елін сүйген Елбасының арқасы десек, қателеспейміз. Қазақ халқының тарихи Отаны, сонау түп аталарымыздың мәңгілік бесігі, ұрпағымыздың ұлы ордасы Қазақстанды, Қазақ елін әлем халқы тәуелсіздік алғаннан кейін ғана таныды.
Елбасымыз: «Содан бері зымырап уақыт өтті. Бұл уақыт тарих үшін аз уақыт болар мүмкін, бірақ жылға бергісіз күндер, ғасырға бергісіз жылдар болады. Соңғы жылдар ғасырға татитын оқиғалар болды десең, артық айтқандық болмас», – деген сөздері әбден орынды, талассыз шындық. Өйткені Елбасымыз Қазақ елін білімімен тәжірибесіне, ақылы мен парасатына, ар–ожданына сүйене отырып, өрге сүйреді, әлем таныған елдер қатарына қосты.
Қазақ жері – күллі қазақ баласының, бабалардың мәңгілік киелі бесігіне енді өзіміз иеміз. 1991-жылы 16-желтоқсанда Н.Назарбаев қол қойған «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» заңына сәйкес Тәуелсіз Мемлекеттер Достығымыз дүниеге келуі, Қазақстанның БҰҰ–ның мүшесіне өтуі, Қазақстанның өз ұланы мен қарулы күштерін құруы, мұсылман әлемімен де қарым–қатынасты нығайтуы – Елбасының сарабдал саясатының, дана ойларының жемісі. Төл теңгеміздің дүниеге келуі, әсем Астанамыздың бой көтеруі, білім мен экономика саласындағы жаңалықтар, бір төбе.
Елбасымыз өзінің «Қазақстан 2050:«Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында: «Мен мәңгілік ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары – Қазақстан – 2050» Стратегиясының түпқазығы етіп алдым. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен гөрі оны ұстап тұру әлдеқайда қиын», – деді. Сондықтан, ата – бабамыз сан ғасыр бойы аңсаған тәуелсіздігімізді баянды ету – бәріміздің парызымыз. Еліміз тыныш, халқымыз аман, тәуелсіздігіміз тұғырлы болсын!

Нұрлан ТӨРЕХАНОВ,
Қазығұрт аудандық пробация қызметі
бөлімшесінің бастығы, әділет майоры.

ЕЛІ СҮЙГЕН, ЕЛІН СҮЙГЕН – ЕЛБАСЫ

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

1512042013 0001

Тұңғыш Президент күні – 2011-жылдың 10-желтоқсанында Парламент Сенатының толық отырысында қол қойылып, бүкіл елден қолдау таба білген мереке. Бұл мемлекеттік деңгейде аталып өтілетін мейрамның маңызы да ерекше. Тарихы да тереңде жатыр.
Еліміздің ел болу шежіресі сан түрлі белестерден тұрады. Сол белестердің ең алғашқысы ол еліміздің Тұңғыш Президентінің сайлануы болатын. Тәуелсіз Қазақстанды сындарлы жолдардан, сан түрлі белестерден құлатпай, сүріндірмей алып шығу үшін де үлкен қажыр қайрат пен ұлтына, қазағына деген сүйіспеншілік керек еді. Халықты қашан да білікті басшы шыңға шығарады емес пе? Біздің еліміздің шыңға өрлеп, бүкіл әлем мойындаған ел болуы аянбай еңбек еткен басшымыздың арқасы екенін бүгінде баршамызға аян. Бұл мерекенің тойлануының өзіндік ұлтқа берері мол. Осы мереке арқылы жас ұрпақ Тәуелсіз Қазақстанның тарихын танып, оның ел болып қалыптасу жолында қандай тұлғаның аянбай еңбек еткенін жадында сақтауына үлесін қосады. 1-желтоқсан Қазақстанның шежіресінде үлкен мәнге ие, сондықтан аталмыш датаның Тұңғыш Президент күні ретінде тойлануы заңды құбылыс. Мұндай мереке тек біздің елімізде ғана емес, бүкіл әлемдік тәжірибеде бар үрдіс. Оған бірнеше мысалдар келтіре кетуге де болады. АҚШ әлемдегі ең алпауыт елдердің қатарына жатады. Бұл елде ақпан айының үшінші дүйсенбісі Президент күні ретінде мерекеленеді. Аталмыш мереке 1855-жылдан бері АҚШ-та жалпыұлттық деңгейде аталып өтіледі. Бұл мереке АҚШ-тың Тұңғыш президенті Джордж Вашингтонның құрметіне тойланады. Исландия елінде бұл күн 14-мамырда тойланады. Мемлекеттің бесінші әрі қазіргі президенті Олавура Рагнара Гримссонның құрметіне мемлекеттік дәрежеде мерекеленеді. Ангола мемлекеті елдің негізін қалаушы президенттерінің құрметіне Президент күнін 17-қыркүйекте мерекелейді. Португалдардың бодандығынан Анголаға тәуелсіздік алып беру үшін аянбай күресіп сол мақсатына жеткен Агоштинью Нету 17-қыркүйекте дүниеге келген. Күздің алғашқы айында тойлануының себебі де сол.
Тұңғыш Президент күні біз үшін де өте қадірлі мереке!
Мерекелеріңіз құтты болсын, қазақ елі!


Хұсан ҚАРАБАЕВ,
Т.Рысқұлов атындағы мектеп-лицейі директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары.

ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТ КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

7d072e95-56d9-4e62-8198-37b67da45725

1 желтоқсан – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні. Еліміздің Тәуелсіздік тарихы басталған 1991- жылғы 1-желтоқсанда бүкілхалықтық сайлау нәтижесінде Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ҚР Тұңғыш Президенті болып сайланды. 1991 жылғы 1 желтоқсанда бүкілхалықтық сайлау нәтижесінде еліміз өзінің тұңғыш Президентін сайлады және осы күннен тәуелсіздік тарихы басталды.
1991-жылдың 16 қазанында Жоғарғы Кеңес «Қазақ ССР Президентін сайлау туралы» заң қабылданды. Осы заңмен бірге 1991 жылдың 1 желтоқсанын Қазақ ССР Президентін сайлау күні ретінде белгілеген қаулы шықты. Осылайша Қазақстан тарихында тұңғыш рет Республика басшысын жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы таңдауға жағдай жасалды.
1-желтоқсан күні – ел тарихындағы тұңғыш жалпыхалықтық сайлауға қатысқан халықтың 98,78 пайызы Нұрсұлтан Назарбаевқа дауыс беріп, Мемлекет басшысы ретінде таңдалды. 5-желтоқсан күні Орталық сайлау комиссиясы сайлаудың соңғы қорытындысын жариялады. Ол бойынша республикадағы 21 сайлау округіндегі сайлаушылар тізіміне 9 961 242 азамат енгізілген. Оның ішінде сайлауға 8 788 726 адам немесе 88,23% қатысты. Сайлау нәтижесі бойынша 8 681 276 адам Нұрсұлтан Назарбаевты қолдап дауыс берген, бұл – сайлауға қатысушылардың 98,78 пайызы. Осылайша, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев барша халық сайлаған Қазақстанның Президенті мандатын тұңғыш рет иеленді.
Тұңғыш Президент қызметіне ресми кірісуі мен Елбасының ант беру рәсімі 1991-жылдың 10-желтоқсанында өтті. 2011-жылғы 14-желтоқсанда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, онда 1-желтоқсанда атап өтілетін жаңа мемлекеттік мереке - Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күнін белгілеу көзделген болатын.
Елбасы күні қазақ халқының мемлекет болып қалыптасуының маңызды кезеңін айқындайды. Елімізде жүргізілген баянды реформалар мен игілікті істердің қорытындысы мен бағындырған белестеріміздің басында тұрған Елбасы бейнесін айқын көреміз.
Даңқты реформаторлығы, саяси көшбасшылық тұлғасы жылдар өткен сайын биіктей түскен Тұңғыш Президентіміздің мерекесі мерейлі құтты болсын! Тәуелсіз еліміздің болашаққа апарар жолы нұрлы, таңы арайлы, сапары сәтті болғай!


Д.АМАНТАЙҚЫЗЫ,
Қазығұрт аудандық
сотының судьясы.

АҚ ЖАУЛЫҚ

Жұма, 26 Қараша 2021 00:00

52ee90352fc40463f8b77a6946001106

(Жалғасы. Басы өткен нөмірде.)

Жас жұбайлар бақытты ғұмыр сүріп жатқандай еді, бірақ, арада көп күн өтпей жатып жаңа түскен келін оғаш мінез көрсетті. Оған күйеуінің шешесі, яғни, өзінің енесі ұнамайды екен, «Мен сексенге келген сенің ауру шешеңді бала құсатып бағып отыра алмаймын. Оны күтіп-баптайтын үкіметтің арнайы орны бар емес пе, есі дұрыстар ондай ауру кәрі-құртаңдарды сонда апарып тастайды. Мен, сенің анаңның иіс сіңген киімін жуып, дәретін төгіп отыру үшін келгенім жоқ», – деп күйеуінің миын жеп, ақыры оны өз дегеніне көндіріп тынды. Ана байғұс қайтсін, бір-ақ күнде «Қарттар үйінің» тұрғыны болып шыға келді. Бұл арада бәрі жақсы секілді көрінгенмен туған үйіндей қайдан болсын? Бірақ, туған үйім дейтіндей үйі қалды ма, кең мекенді тар қылып, келіні күн көрсетпеді емес пе? Сөйтіп, "Қарттар үйіндегі" күндері өтіп жатты. Күйеуіне сөзін өткізіп, күшіне мінген жас келін енесінен қалған бүкіл затты, киім-кешектің көзін құртып, біраз шаруа тындырды. Үйге жөндеу жасатты. Одан соң жаңа жиһаз, мүлік алдырып, бөлмелерді толтырды. Тек, дәліздің есігі дұрыс жабылмайтын болғандықтан, оны жаңасымен ауыстырғанша деп өткенде енесі қалып қойған жаулығын екі жақ тұтқасына байлай салған еді, жалғыз сол болмаса, бұл үйде қарт ананы еске түсірерліктей түйір зат қалмаған. Есік ашылып-жабылған сайын қажалып, түтіле түскен ақ жаулыққа тіл бітсе, мұңын шағар ма еді, алайда ондай ғажайыпқа жол қане?.. Бір күні, екі кештің ортасында аяқ астынан келіннің іші қатты бүріп ауырды. Жатын бөлмедегі жұмсақ диванға да жете алмай, ішін ұстап жерге бүктеліп отырып қалған жас келіннің өңі бозарып, тынысы тарылып барады. Құдай айдап, тыстан күйеуі келе қалмасы бар ма? Бірақ, ол не істерін білмеді. «Ішім, ойбай ішім...» деп екі бүйірін ұстап, бүктелген келіншегін әрең демеп, төсекке апарып салды. Сәл тынышталғандай болғанда күйеуі: «Жаным, жедел жәрдем шақырайын ба?» деп телефонды қолына алғанда, әйелі басын шайқап: «Жоқ. Керегі жоқ. Қазір басылар... Одан да ішімді байлайтын бірдеңе әкелші...» деді, қиналып. Күйеуі үйді он айналып, ештеңе таппады. Әйелінің басына орамал салмайтыны да есіне түсті. "Бұл үйде орамал жоқ. Шешемнің жаулықтары қайда кеткен?.." деген ой санасында сырғып өтті. Енді не істемек керек? Кенет көзі түсті, дәліздегі есік тұтқасында ағарған шүберек байлаулы тұр екен. Байлауын тарқатты. Тәтті иіс бұрқ ете түсті. Орамал. Тани кетті. Анасының ақ жаулығы. Үкі-түкісі шығып, сәл-пәл кір шалса да, анасының көзіндей дүние жігіттің жүрегін елжіретіп жіберді. Танауына апарып, бір иіскеп алып, сонымен келіншегінің ішін байлады. Ал, әйелі ішін немен байлап жатқанына мән беріп жатуға да мұршасы жоқ, көзін тарс жұмып алған күйі бүк түсіп, сұлқ жатыр. Келін сол жатқаннан ұйықтап кетті. Түнде түс көрді. Ертеңіне ештеңе болмағандай ауруынан құлан-таза айығып шыға келді. Және өзі бұрынғыдай емес, өмірге қайта туғандай сынық өңінде біртүрлі ізгі ойдың табы аңғарылады. Күйеуі жұмысына жиналып жатқан: «Мамам қалай екен? Сен оған қашан бардың?» деп сұрады. Күйеуі өз құлағына өзі сенбей: «Не дедің, кімді айттың?» деді. «Мамамды айтам, оған «Қарттар үйінде» қиын болар, біз оны үйге алып келсек қайтеді, а? Өзім қараймын. Мен... мен...» деп иегі кемсеңдеп жылады-ай келіп... Жігіт ақылдан аңтарылып, әлі тұр. «Мамам дейді, бұлай айтпайтын еді ғой, үнемі "сенің мамаң", "сенің шешең" деп сөйлейтін еді, бүгін не болған, әлде ауырып тұр ма? Әйелінде өзгеріс бар...» Біраз егілген әйелі басын жастықтан көтеріп: «Түс көрдім. Менің ішімді бүріп, теуіп жатқан дүниеге келетін болашақ сәбиіміз екен. Ол: «Сен менің мамам емессің, себебі сен менің әжемді далаға тастадың, сен жамансың деп ішімді тістелеп, өкшесімен тепкілеп жатыр екен. Сонда мамам келді де басындағы ақ жаулығымен ішімді жапты, содан сәби тынышталды... Оянып кеттім. Белімді сипасам, жып-жылы, жұп-жұмсақ орамалға қолым тиді. Мамамның жаулығы екен ғой! Ішімді сонымен байлаған екенсің. Айналайын, ақ мамам-ай!.. Сен тезірек барып, мамамды үйге алып келші... Сағындым... Мен оған дейін үйді жинап, бөлмесін әзірлеп, шоланға апарып тастаған оның заттарын кіргізіп қояйын...Дастархан жайып, тамақ әзірлейін... Неғып тұрсың? Барсаңшы енді...» деді. Күйеуінің де көзінен ыстық тамшы пытырадай ытқыды... "Иә, күнім, жаным, мен... мен қазір..."деп есікке қарай ұмтыла берді... Осы сәт Алланың да ақ жарығы, күннің сәулесі әйнектен сығалай, сыналай құлап, үйдің ішін самала нұрға бөледі. Міне, ақ жаулыктың қасиеті осында екен!

Дайындаған: Р.ӘШІРБАЕВА.

1-бетке

 

Жалпы әрбір адам баласының болашағы, тағдырының бір бөлігі таңдаған мамандығымен тығыз байланысты. Сондықтан да адам бала кезінде мамандық таңдауда жаңылыспай, оны жүрегінің қалауы бойынша сүйе біліп таңдағаны ләзім. Кез келген маман иесі өз ісін жақсы көріп, үлкен жауапкершілікпен атқарған кезде ғана еңбегі өнімді болып, оң нәтижеге жетеді, жемісін көреді. Қазақтың көрнекті жазушысы Жүсіпбек Аймауытұлы: «Мамандықтың жаманы жоқ, бірақ мұның кез келгеніне икемділік қажет, бұл жай күнелту, тамақ асыраудың ғана жолы емес, үлкен еңбекті, зор шеберлікті қажет ететін нәрсе», – деп жазған. Өз қабілетіне сай кәсіп түрін таңдаған, еңбегінен қуаныш пен бақыт таба білген жанның бойында жаңа күш қосылып, шеберлігі шыңдалып, еңбекке деген шабыты арта түседі. Сондай өз ісін сүйіп, нағыз маманы болған жандардың бірі – халқы үшін көп еңбек еткен, еліміздің гүлденуіне, ауданымыздың әлеуметтік-экономикалық дамуына орасан үлес қосқан, «Құрмет белгісі», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерінің иегері, Қазығұрт ауданының «Құрметті азаматы» Біләл Байғұлов еді. Ол өзі агроном мамандығын таңдап, соған сай жердің жайын, егіннің бабын меңгеруге машықтанып, мол тәжірибе жинақтап, адами қалпын таза ұстап, үлкен шаруашылық басшылығына дейін көтерілген, өмірде өзіндік көзқарасы, дүние тануы, адамдарға деген сый-сияпаты ерекше жан болатын.
Біләл Байғұлұлы 1935-жылы тамыздың 1-і күні қазіргі Төлеби ауданындағы «Қазығұрт» кеңшарының «Көзді ата» (осы күнгі Ақбастау) ауылында дүниеге келген. Ол бала кезінен тағдырының маңдайына жазған бар ауыртпалығын көріп, өз-өзін қамшылап, жаман атын шығармауға күш салды. Бірге ойнап, бірге армандаған қатарластарымен тағдыр-талайы бір болды. Көпшілігінің әкелері соғысқа кетіп, оралмай қалды. Біләлдің жастайынан еті пысық, алғыр ойлы еді. Сонау жетіге толар-толмас жасында соғысқа аттанған әкесінің түр-түсін, жүріс-тұрысын, қимыл-әрекетін, маңдайынан сипап қоштасқанын, бәрін де есінде сақтап қалды.
Әкесі Байғұл Тұрғанұлы елге сыйлы, ауыл азаматтарының ішінде көргенділігі мен біліктілігі және ұйымдастыру қабілеті жоғары, намысшыл адам болған. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін өзі туып-өскен киелі Қазығұрт тауының бауырында «Ақбастау» колхозын ұйымдастыруға атсалысқан. Байғұл атадан – Біләл, Шайзада және Орман. Кенжесі Орман он бір жасында қайтыс болған.
Анасы Бибімәрия – қиянатты жек көретін, еті тірі, арабша жете сауатты, имандылық жолын берік ұстанған еді. Ол – қазіргі Сарыағаш ауданының Құры, Сулы Келес өңіріндегі ертеректе «Бектер ауылы» деп аталған өңірден шыққан, Сіргелі тайпасының Батыр руынан өрбіген Жабай ата әулие ұрпағы Сүлеймен болыстың қызы болатын.
Байғұл Тұрғанұлы 1942-жылы екінші дүние жүзілік соғысына аттанған. Майданда жүргенде одан хат үзбей келіп, қалай соғысып жүргенін айтып, елдің және балаларының хәл-ахуалын егжей-тегжейлі сұрап отырған. Байғұл ата елге жазған әр хатының соңында өмірлік жары Бибімарияға: «Екеуміздің бұрын арабша, ликбезде латынша оқып, сауат ашқанымыз бұл жақта түк болмай қалды. Арабша және латынша сауат шеттетілді. Орыс тілін білмегендіктен көрген қорлығым мен қиыншылығым шаш-етектен болып жатыр, оны сұрамай-ақ қой. Сондықтан шамаңның келгенінше, енді балаларды барынша оқыт, кейін рахатын көреміз», – деп өтінеді екен.
Тағдырдың жазғаны шығар, Байғұл ата тілегіне жете алмады. «Жазмыштан озмыш жоқ», 1944-жылы қаңтардың 28-і күні оның немістермен шайқаста ерлікпен қаза тапқаны жайында қаралы хат келеді. Содан Бибімария ана жылап-сықтап, белді бекем буып, ері Байғұлдың аманатын орындауға бар күшін салып, аянып қалған жоқ. Өзі азап көріп, ауыртпалық тартса да, қабақ шытпай балаларын оқытты. Азамат етіп өсіруге бар күшін салды.
Біләл Байғұлов «Әңгір ата» орталау (жеті-жылдық) мектебін бітірген соң, Шымкенттегі ауыл шаруашылық техникумына түсіп, 1955-жылы агроном мамандығын алып шыққан.
Біләл аға Кеңес Армиясы қатарында Отан алдындағы азаматтық борышын өтеп, елге келгеннен кейін, 1957-жылы еңбек жолын Сарыағаш ауданы «Дарбаза» кеңшарында №2 бөлімше агрономы болып бастаған.
СОКП Орталық Комитетінің «Тың және тыңайған жерлерді игеру» туралы қаулысына сай, «Дарбаза» кеңшарынан 70 шақырым қашықтықтағы шөлейт жерде «Ызақұдық» атты шағын шаруашылық ұйымдастырылғанда, 1958-1961 жылдары сол бөлімшенің басшысы болған. Егіс көлемін 5000 гектарға жеткізіп, әр гектардан 25-26 центнерден астық өнімін алған. 1967-жылға дейін кеңшардың аға агрономы, бөлімше басқарушысы және кеңшардың бас агрономы қызметтеріне сатылап көтерілген. Осы жылдарда Ташкент ауыл шаруашылық институтында оқып, 1967-жылы ғалым-агроном мамандығын алған.
1968-жылы бұрынғы Ленин (қазіргі Қазығұрт) ауданының «Алтынтөбе» кеңшарына директор болып тағайындалып, басшы органдардың жоспар-талаптарына сәйкес, бар ықыласымен, адал да таза еңбегімен нәтижелі жұмыс жүргізген. Осыған дейінгі 7500 бас қой санын 20500 басқа, 170 бас ірі қара мал санын 1200 басқа жеткізген. Кеңшар өндірістік жұмысын ғылыми негізде жүргізудің нәтижесінде облыстың ұжымшар, кеңшарларына элита сападағы бидай, арпа, жоңышқа тұқымдарын сататын шаруашылыққа айналады. Кеңшар экономикасы жақсарып, жұмысшы, механизатор, шопандардың мәдени-тұрмыстық ахуалдары өседі. 1967-жылға дейін әр гектардан 8,5 центнер астық өнімі алынса, ол көрсеткіш 1976-жылы 19,7 центнерге жетеді. Шаруашылық бойынша әр 100 аналық саулықтан 1967-жылы 68 қозыдан алынған болса, 1976-жылы әр жүз саулықтан 101 қозы өсіріп, ауданның алдыңғы қатардағы шаруашылығына айналады, ал, жеке озаттардың көрсеткіштері одан да жоғарылайды.
Аға шопан Ахмет Қосанбаев өзіне бекітілген қой малынан шығын жібермей, 550 бас саулықтың әрбір жүзінен 145-166-дан қозы өсіріп, өндіріс саласындағы тұңғыш СССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алып, СССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланады.
Аудан басшысы болып 1975-жылы Нұртаза Ысмайылов келгеннен кейін өзара түсінбеушіліктер орын алған. Сондай сын сәттердің өзінде Білекең өз ісін ұқыпты түрде шашау шығармай, әрі нақты, әрі сауатты жүргізіп, табиғи болмысымен әділеттілігін сақтаған. Соңында «Алтынтөбе» кеңшары директорлық қызметінен босануына тура келген, бірақ ешқандай ұсақ-түйектікке жол бермей, абыройын асқақ ұстаған күйінде, намысын жоғары ту етіп көтеріп, өзі арызын жазған.
Білікті маман Білекең 1977-1987 жылдары осы ауданның мемлекеттік өнімдер дайындау инспекциясының бас инспекторы болып қызмет атқарған.
Біләл Байғұлов 1987-жылы «Қарабау» бөлімшесіне басшы болысымен, «Коммунизм» кеңшарының Амангелді бөлімшесін қосып алып, іріленген астық тұқымын өндіретін, ғылыми негізде жұмыс істейтін дербес кеңшар ұйымдастырылады. Осы «Қарабау» элиталы-тұқым өндіру кеңшарының директоры қызметін 12 жыл атқарып, 1999-жылы зейнеткерлік демалысқа шығады.

Шаруашылық жоғары сапалы тұқым өндіріп, оны халық шарушылығында пайдалануда аудан, облыс, республика көлеміне танылады, шаруашылық экономикасы жақсарады. Жұмысты аса білгірлікпен басқару нәтижесінде, ірі қара мал саны 250-ден 1200 басқа жетіп, әр сиырдан 5500 литрге дейін сүт өндіріледі. Германиядан асыл тұқымды құнажындар әкелініп, жергілікті асыл тұқымды бұзау өсіріледі. Шаруашылық 2500 гектар жерге дәнді дақыл өсіріп, гектарына 32-35 центнерге дейін элита сапада тұқымдық бидай, арпа өнімін алуға болатынын дәлелдеді.
«Қарабау» ауылында жаңа үлгіде поселка түсті, жаңа типтегі шеберхана салынды. Аудан, облыста тұңғыш рет компьютер ойынымен, жаңа құрал-жабдықтармен жабдықталған 120 бала тәрбиелейтін бақша тұрғызылды.
Еңбек ардагері, үзеңгілес жолдасы Молдабай Ілиясов өткен күндерді еске алып: «Ананы баласынан, баланы әкесінен айырған сұм соғыс бүкіл адамзатқа қайғы-қасірет әкелді. Біздің ұрпақ мезгілінен бұрын ер жетті. Еңбекке ерте араласты. Ер азамат түгелдей майданда. Ауылда шал-шауқандар, әйел-кемпірлер, жас балалар. Таңның атысы, күннің батысы соқа айдап, жер жырту, шөп ору. Ұшы-қиыры жоқ жұмыс. Осындай қиыншылықтарды басынан өткерген кеше ғана ортамызды толтырып, қазақи мінезімен, айналасындағылардың көңілінен шығатындай әңгімелерімен баурап жүретін Біләл Байғұлов жолдасымыз да бүгін арамызда жоқ. Қазақтың, ауданымыздың, ауылымыздың татулығы мен бірлігін әріден ойлап, бүкіл саналы өмірін ауыл шаруашылығын өркендету мен дамытуға арнаған азамат еді.
Ауыл шаруашылығының қарапайым жұмысшылығынан бастап, совхоздың бірінші басшылығына дейінгі бөлімше маманы, бөлімшенің басшысы, совхоздың бас маманы, барлық сатыда қызмет жасады. Сондықтан да ауыл шаруашылығын жете меңгеруінің арқасында жемісті еңбек етті. Қарамағындағылардың еңбегін әділ бағалай білді. Соның арқасында қай шаруашылықты басқарса да еңбегі жемісті, табысты болды.
Қарапайым халықтың жағдайын жақсы білгендіктен тіл табысу, жұмыс істеу қиын болған жоқ. Халықтың тұрмыстық жағдайына қарау, жұмыс істеуге жағдай жасау, алдына қойған негізгі мақсаттары болатын», – дейді.
Біләл Байғұлов 2000-жылдан аудандық «Сенім» қайырымдылық қорының президенті болды. Шаруашылық басқару, экономикасын көтеру, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту жұмыстарын жүзеге асырудағы қажырлы еңбектері бағаланып, «Еңбек Қызыл Ту», 2 рет «Құрмет белгісі» ордені, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Ерен еңбегі үшін» және 4 мерекелік медальмен, «Оңтүстік Қазақстан облысына еңбегі сіңгені үшін» төсбелгісімен марапатталған. 1967-жылы Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының Құрмет грамотасына ие болған. 2002-жылы Қазығұрт аудандық мәслихаты сессиясының шешімімен Қазығұрт ауданының «Құрметті азаматы» атанған. 2015-жылдың қазан айында 80 жылдық мерейтойы өтіп, сол күні Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық министрінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Отбасында Құдай қосқан қосағы, зайыбы Рәбиға Махамбетқызымен бірге бес перзент тәрбиелеп өсірген, олардың барлығы жоғары білім алған түрлі сала мамандары. Ұлдары: Спандияр – инженер, Данияр – орман шаруашылығы маманы, Құдияр – экономист. Қыздары: Гүлдана мен Гүлмира – дәрігер және мұғалім мамандықтарын алған.
2010-жылы наурыздың 17-сі күні «Болашақ» мектеп-гимназиясында орыс тілі пәнінің кабинеті – Біләл Байғұлов атындағы кабинет болды. Нақ осы білім ордасында кейінгі жас өскін жаңа ұрпақтар Білекеңнің еңбек және өмір жолынан мол тағылым, өшпес өнеге алатыны анық.
Қазығұрт аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы, «Құрмет» орденінің иегері Аманбай Омаров бізбен әңгімесінде мынандай сыр шертті: «Өмір – өзен» деп халқымыз тегін айтпаған екен. Байқап қарасақ, өмір өз ағысымен тынымсыз өтіп жатқандай. Кеше ғана арамызда жүріп, ақыл-кеңесін аямай, жақсы тілектері мен ақ баталарын беріп жүретін ағалардың бүгін арамызда жоқтығы көңілді құлазытады. Сол асыл да ардақты ағалардың бірі – Біләл Байғұлов еді.

123 Байгулов
Біләл ағаны еске алғанда, менің көз алдыма әрқашан күле қарап, ойлы көзімен сынай қарап тұратын еңселі, сұлу келбетті, ақ көңіл, жанындағылармен ашық жарқын сөйлесе, пікірлесе алатын азамат тұра қалады. Менің ол кісімен таныстығым ағаның «Қарабау» тұқым шаруашылығында директор болып қызмет етіп жүрген кезінде болды. Ол кезде шаруашылықтың өңірде ғана емес, бүкіл Қазақстанға аты шығып, қай көрсеткіштен болмасын алдыңғы қатарда болып тұрған шағы болатын. Шаруашылықта өндірілетін бидайдың «Красноводопадская-210», «Память-47» сияқты сорттары Қазақстаннан басқа Россия, Өзбекстан, Қырғызстан секілді мемлекеттерде өте жоғары бағаланатын және сол елдерге экспортталып тұратын.
Осындай құнды сортты өндіретін шаруашылықтың қаржылық-экономикалық жағдайы да өте жоғары еді. Ал енді еңбек адамдарының табысы мол болып, тұрмыс-тіршілігі де көршілерден көш ілгері болатын. Осы жетістіктердің барлығы ұжым басшысы Біләл ағаның білікті басшы, өз саласын терең меңгерген маман, қарамағындағы азаматтармен жалпы елмен тіл табысып, шаруаның жайын жақсы меңгергеннің жемісі екенінің айғағы іспеттес еді. Аудан, облыс көлемінде ауыл шаруашылығы жөнінде қандай да бір жиын болмасын Білекеңнің ой-пікіріне құлақ асып, ақыл-кеңесін тыңдаушылар көп болатын.
Кез келген ұжымның басшысы үлкен табыстарға жету үшін тек қана кәсіби білгір маман болуы жеткіліксіз. Ол басшының адами қасиеттері, күнделікті өмірі, айналасындағы азаматтармен қарым-қатынасы да шешуші роль атқаратыны белгілі. Бұл тұрғыдан қарағанда, Білекең үлкен адамгершіліктің үлгісіндей азамат еді. Ол кісі үшін мынау менің ғана міндетім, басқада шаруам жоқ деген ұғым жат ұғым болатын. Аға кез келген азаматқа керек кезінде көмек қолын созуға дайын еді. Кезінде шаруалары онша жолға қойылмай, жасаған жұмыстары күткен нәтиже бермей жүрген ұжымдардың да жұмысына, араласып, кейде егіс далаларына дейін барып өз қолымен көрсетіп үйреткен кездері де болыпты. Егіншілік жөнінде өтетін семинар кеңестерде ол кісінің әрбір айтқан сөзі, ақыл-кеңесі аудан дихандарына баға жетпес нұсқаулар болатын.
Сондай жайлар менің өз басымнан да өткен кездері болды. Соның біріне тоқтала кетейін. 1998-жылы мен «Алтынтөбе» тұқым шаруашылығына директор болып тағайындалдым. Осы тағайындалуға бірді-екілі азаматтар қарсылық білдіріп, елді қарсы айдап салуға дейін барып жатты. Өзім ол елдің азаматтарын жете білмеймін. Сол әңгіме қатты қозып тұрған бір күндері Біләл аға Алтынтөбеге келіп, біраз азаматтардың басын қосып сөйлескенін естідім. Бірақ не әңгіме болғанын ешкім айта қоймады. Кейінірек барып сұрастырып көрсем, Білекең әлгі «қарсы» болып жүрген жігіттерге мен жөнінде жақсы әңгімелер айтып, «мынау қылықтарың дұрыс емес, елдің бірлігін, ағайынның ынтымағын сақтайық» деген ойларын жеткізіп, бірлікке шақырған екен. Сол әңгіме өз нәтижесін берді де. Ал енді кейінірек шаруаны жүргізу жөнінде берген кеңестері, техникамен және ұрықпен шаруаға берген көмегі өз алдына бір төбе. Жалғыз бізге емес, аудан көлемінде Білекеңнің шаруа қожалықтарына сол кезде көрсеткен қамқорлығы, көмегі орасан деп айтсақ қателеспейміз. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы қиындықтарды еңсеруде, бүгінгі таңда аудан бойынша атағынан ат үркетін шаруа қожалықтарының өсіп-жетілуіне Біләл Байғұловтай арда ағамыздың еңбегі зор, қосқан үлесі мол екенін әрбір дихан біле жүргені дұрыс деп есептеймін», – деді.
Өмірінің соңғы кезеңдерінде Білекең үлкен ұлы Спандияр Байғұлов құрған «Ақбастау» шаруа қожалығын қолдап, мал және егіс шаруашылығымен айналысып, еліміздің әл-ауқатын арттыруға өзіндік үлес қосып жүрген үш перзентінің және немерелерінің жұмыстарын қадағалап, оларға ақыл-кеңестерін айтып отырды.
2016-жылы 30-маусымда ағайын арасында батагөй, абыз, қамқоршы, дос-жарандарға адал, мейірімді, замандастарының арасында сыйлы бола білген ақылман ағамыз Біләл Байғұлұлы дүниеден өтті. Айлардың сұлтаны – қасиетті рамазан айы болатын. Қасиетті Қадір түні жұма күнімен тұспа-тұс келді. Осындай шапағаты мол уақыт мезгілінде мәңгіге көз жұмды.
2017-жылдан Білекеңнің ортаншы ұлы Данияр Байғұлов «Біләл ата» шаруа қожалығын құрып, өз алдына дербес болып, басшылық жасауда. Кенже баласы Құдияр Біләлұлы сол жылдан бастап Қазығұрт елдімекенінде «Сауда орталығын» ашып, соның қат-қабат жұмысымен айналысып, өз тірлігін дөңгелетіп жүр.
Қазығұрт ауданының «Құрметті азаматы», зейнеткер Құттыбек Жұмашев асыл ағаны былайша еске алып толғайды: «Қолыма Біләл Байғұлов ағамыз жайлы жазылған «Тектілігі жоғары нар тұлға» атты естеліктерін алып, оқып отырып, біз ағамызды сан қырлы жағынан көрсете алмаған екенбіз деп түйдім.
Ағамыз өз өмірінде асқанды да көрген, шатасқанды да көрген, асып-тасып, сасқанды да көрген, өскенді де көрген, өнгенді де көрген, өсіп-өніп өшкенді де көрген тұлға дегім келеді. Бес саусақ бірдей емес, кейбіреулердің келгені де, кеткені де, не бітіріп не қойғаны да ешкімге белгісіз болады. Ал, біздің ағамыз Сарыағаш ауданынан еңбек жолын бастап, Қазығұрттың «Алтынтөбе» мен «Қарабау» тұқым шаруашылықтарындағы еңбек жолдары марқасқа азаматтың сөзінің де, ісінің де тұрақтылығын көрсеткен екен.
Естелік кітапты оқып отырып, ағамыздың өмір жолы қиын қалыптасқанын көреміз. 1942-жылы Ұлы Отан соғысына аттанған әкесі Байғұл жеті жасар ұлы Біләлді аймалап тұрып «Бірер жылда саған қолқанат болуға жарап қалар» деп анасы Бибімарияға аманаттаған екен. Сталинград майданының қанды шайқастарының бірінде Отан үшін ерлікпен қаза тапқаны жайлы қаралы хабар отбасындағыларды сансыратып тастайды. Іштей ширыққан Бибімария ана балаларын (Біләл, Шайзада және Орман) жылатпай, тентіретпей жетілдіруге барын салады. Күнкөріс тауқыметімен Сарыағаштағы жамағайынын сағалайды. Соғыс біткен соң елге оралады. Анасы әкесінің өтініш, талабын орындауға, балаларының оқуына, мамандық иесі атануына көп еңбек сіңіреді.
Жетіжылдық мектепті бітірген соң, ағамыз Шымкенттегі ауыл шаруашылығы техникумына оқуға түсіп, осы сәтте анасы Бибімария «жолың ашылып, бағың жансын» – деп бата жасаған екен. Алғашқы еңбек жолын Сарыағаш ауданының Сарысу ауылында агроном болып бастайды. Білекеңнің қиыншылық сынақтан шыңдалып, шөлейт даладағы қызмет еткен жылдары оған нағыз өмір мектебі болған екен.
Ағамыздың ғылымға қосқан үлесі елеулі болмаса да, шаруашылықтардағы атқарған жұмыстары дала академигінің жемістері болды. Тұралап қалған «Қарабау» тұқым шаруашылығын заманның озық нәтижелерге жеткізуінің өзі бір белес еді. Сол кездегі 130 млн. теңге құраған қарыздан жылдың аяғына 15 миллиондай пайда тапты. Осындай жұмыстың арқасында күздік бидайдың «Красноводопад – 210» сорты селекцияның бетке ұстар нәтижесі болғанын ҚР Ұлттық Ғылым академиясының академигі Әзімхан Сатыбалдин айтқан болатын.
«Елі үшін, халқы үшін көп еңбек еткен, Отанымыздың нағыз қалыптасқан патриоты, қай жерде жүрсе де, жақсы із қалдырған, істеген еңбегінің жеңісін, жемісін көруге құштар нағыз ұлтжанды, қамқор, ақкөңіл, шындықты тура айтатын бірегей ерекше тұлға еді» – деген үлкен ағаларының бірі Нұрмұхамед Әжіметұлы.
Ойлап отырсам, Біләл ағама ақылды Алла сыйлаған, туа бітті таланты тағдырдың тартуы, ойлаған мақсатына «инемен құдық қазғандай» тынымсыз, жасампаздық еңбекпен, тәжірибені өмірден, ортадан, елден, уақыттан жинаған азамат екен. Демек, ағамыздың сәттіліктерінің, жемістерінің, жеңістерінің, басындағы бағының темірқазығы ақылының кемелдігінде болған.
Ағаның ұстаздан жолы болған адам. Ұстаздары Ахмет Қожамсүгіров пен Құралбек Жұмжаевтың ұстанымдары мықты азаматтар еді. Білекең «Алтынтөбе» тұқым шаруашылығына ұсынылғанда, Ақаң Қожамсүгіров айтқан екен: «Байқауымша Біләл менің жайдары, адами қасиетімнен гөрі, қайсар, төңірегімдегілерге елп етіп ере бермейтін тік мінезімді қабылдап алған сияқты. Ол мінез тек маған жарасымды. Бұл қасиетімді қай кезде орынды ұстанып, қай кезде артық кететінімді жете білемін. Біләл менің осы тұстарымды ескере жүрсе жақсы басшы болатынына сенемін».
Ал, Құралбек Жұмжаев – «директордың шаруашылықты басқару праволары өте шексіз. Қызметкерлер мен мамандарға, жұмысшыларға талап қою, қызметтен босату, жауапкершілікке тартуда Заң талаптарын басшылыққа ала біл. Себебі, формальді түрде партия, кәсіподақ ұйымдарымен келіскенімен, түпкі шешімді өзің айтасың. Ашу үстінде қызбалықпен мәселе қарағанмен, бұйрыққа араға уақыт салып, салқынқанды ақылмен қол қой. Адамның, өндірістің, шаруашылықтың тағдырын қызбалықпен шешу – дұрыс бола бермейтінін ұмытпа» – деп ақылын айтқан болатын. Осы өмірлік қағидалар ағамыз жұмыс атқарған жылдары бағдаршам ретінде ақылына ақыл, біліміне білім қосқан деуімізге толық негіз бар.
Ағамыз адам түсінгіш, адам сыйлағыш, адам сүйгіш екендігімен де танылған азамат. Мен ағамен бірге көп жерге бардым, кісілігі мен кішіпейілдігі жарасқан, ұлық бола тұрып, кішік бола білген, азаматын қадір тұтқан, баласын құрметтеген, бабасын қастерлеген абыройлы орталарға апарып таныстыратын. Апыр-ай, ағамыздың осы бір қасиетті іс-әрекетін қалай еске алмайсың.
Білекең өзінен үлкен аға буындармен де көп араласатын. Қазығұртта Иса Телікбаев пен Әбдіжаппар Зайыров және төлебилік Садыр Қансейітовпен кездесулерінде Алла жолы, сауапты істер жайлы әңгіме қозғалатын. Әсіресе, өзінен кейінгі қызмет ететін жастардың болашағын әңгіме ететін. Ағаларына қарап бой түзеген Білекеңнің еңбегі жанған, бақ қарап, Қыдыр дарыған бақытты азамат.
«Біріңді қазақ бірің дос, көрмесең сөздің бәрі бос» деп Ұлы Абай айтқандай, Білекең көпшіл, қонақшыл, досшыл, туысшыл азамат болды. Ол көшелі, келелі істерді әрдайым ақылмен, сабырмен ойлап, алдағыны болжай білуші еді.
Біз көбінесе бір-бірімізбен ақыл-кеңес бөлісетінбіз. Ол кісінің ақыл парасатының жоғары болғаны сол, көп жағдайда істің шешілер түйінін, жолын тауып беретін. Арқа сүйер ағамыз ағайынның, туыс-бауырлардың тілеуқоры, жағасы әрі панасы, батагөй ақсақалымыз еді. Осындай мағыналы да мақсатты өмір сүріп, ұрпағының алдында аталық парызын, қарызын да орындаған аға. 2016-жылы 80-нен асқан шағында Алланың аманатын ретімен, жолымен, жөнімен тапсырып кете барды.
Бірақ, ағаның байлығы, бақытты жасаған шағы, мыңның біріне де бұйыра бермейтін бақыт, Алланың сүйген пендесіне ғана берілетін сыйы. Артында, құдайға шүкір, әке арманын жалғастырып жатқан ұрпағы бар.
Төле би бабамыздың қаз дауысты Қазыбекке «Бір бала әкесінен өтіп туады, бір бала әкесіне жетіп туады, бір бала кері кетіп туады» – деп қойған сұрағына «Өткенімді алдымдағы өмір біледі, өз ойымша әкеме жетіп тудым» депті. Демек, ағаның ұлдары Спандияр, Данияр мен Құдияр ұлы билердің тұжырымды ойларына лайықты өсіп келе жатқан азаматтар екендігін айтқым келеді.
Амал не, ортамыздан кеткеніне де бес жылдан асып барады. Бірақ ұрпақтарының санасында Білекеңнің ұстанған әдет-ғұрыпы, бағыты әрі қарай жалғасын таба беретініне сенемін. Арқа сүйер ағаны бүгінде мен ғана емес, білетіндердің барлығы еске алар, ағадан өрбіген ұрпаққа ата жолын берсін деп тілейік», – деді.
Біләл Байғұловтың бір сауапты ісі – өзінің туған ауылында мешіт салынуына демеуші болған. Ол имандылықтың айнасындай болып ағаның есімін ұмыттырмай, халық санасында жаңғырықтырып тұр.

Құралбек ЕРГӨБЕКОВ.

12 Ауыл шаруашылық

Түркістанда ҚР Ауыл шаруашылығы қызмет­керлері күніне орай «Altyn kúz-2021» мерекелік іс-шарасы өтті. Салтанатты жиында ауыл шаруашылығының сан түрлі салаларында үздік атанған еңбекші қауым өкілдері мен үздік аудан басшылары марапатталды. Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев төл мерекемен құттықтай келе бір топ азаматқа ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Еңбек ардагері» медалін тапсырды.
Атап айтсақ, Ж.Шәріп, Қ.Еспенбетов, К.Ахметов, Қ.Асырауов сынды азаматтарға құрмет көрсетілді. Ал Б.Шампиев, Х.Азимов, Х.Ниязметов «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі» төсбелгісіне ие болды. Сонымен бірге өңір басшысы озат аудан, қала әкімдеріне диплом тапсырды. Агроөнеркәсіп кешені даму көрсеткіштерін жоғарғы деңгейде орындағаны үшін бірінші орынды Сайрам ауданы еншілеп, аудан әкімі Ұ.Сәдібеков марапатталады. Аграрлық салаға инвестиция тартудан Қазығұрт ауданының әкімі А.Абдуллаев - Түркістан облысында астық өндіруден және тамақ өндірісіне инвестиция тартудан, сондай-ақ, қой шаруашылығын асылдандырудан озат аудан болып танылды. АӨК жалпы өнім көлемін ұлғайтудан Мақтаарал ауданы топ жарса, ауыл шаруашылығы жобаларын несиелендіруден Жетісай ауданы үздік болды. Сондай-ақ, мал және өсімдік шаруашылығының түрлі салалары бойынша үздік атанған аудандардың басшыларына да марапат берілді.
Салтанаты іс-шарада «NurOtan» партиясы Түркістан облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Бейсенбай Тәжібаев 25 ең озат агроқұрылым өкілдерін марапаттады. Олардың қатарында «TulparMay» ЖШС-нің директоры Т.Серікбаев, «Жұмабай» шаруа қожалығының төрағасы Ж.Маханов, «Шарбұлақ» өндірістік кооперативінің төрағасы Е.Әшір, «Барыс-2050» өндірістік кооперативінің төрағасы М.Анетов және өзге де азаматтар бар. Озат мал бордақылаушы болып бәйдібектік Е.Балтабаев танылса, шардаралық Б.Айтпембетов үздік мал дәрігері атанды.
Сонымен қатар, осы күні ауыл шаруашылығы саласын насихаттап жүрген А.Досалы, А.Жайымбетов, Қ.Баисов, Р.Габитов және өзге де БАҚ өкілдеріне құрмет көрсетілді.
Айта кетейік, биыл егістікті әртараптандырудың нәтижесінде Түркістан облысында көкөніс, бақша, картоп өнімдерінің түсімділігі орташа 20 центнерге өсіп, өнім өткен жылдан 500 мың тоннаға артты. 10 айда жалпы өнім көлемі 805,3 млрд. теңгені құрап, өткен жылдан 128,7 млрд. теңгеге ұлғайды.

Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі.

033 image

Ақ жаулықты әжелереміз, ақ орамал таққан жеңгелеріміз әрдайым қазақтың бетке ұстар айнасы болған. Ұлттың арын да, өзін де сақтап қалатын ең бірінші қыздары. Қызы текті, тәлімді, тәрбиелі болса, ол елді ешқашан жау алмақ емес. Бірақ, осы тектілік, қыздың арын, оның ұлттық белгісін көрсететін қыздың өзі ме? Жоқ. Оның қылығы мен әрекеті және басына таққан ақ орамалы.
Қазақта шашты тек жесір қалған келіншектер жайған. Осыдан бұрым, шашты өру, түйіп жүру, орамал тағу деген ұғым пайда болған. Сіздерге орамалдың бірнеше пайдасын ұсынғымыз келеді.
Орамал – арыңыз!
Ең бірінші, басыңызға тартқан орамалыңыз – сіздің арыңыз.
Орамал – сымбатыңыз!
Жинақылық – басты ұстаным. Шашыңызды жасырып, келбетіңізді шырайландыра түсетін ақ орамал ешқандай да әбестік емес, керісінше, сымбатыңыз. Бір күн басыңызға орамал тартып, көше бойымен жүріп көріңіз, сізге сері жігіттер қызыға да тамсана қарайды. Ғасыр ауысады, сән өтеді, бірақ сұлулық сақталады. Сымбаттылықтың белгісі де, осы орамал.
Орамал – сыйластығыңыз!
Сыйдың да түрі бар. Бірақ, үнсіз сыйластық көрсетудің ең жақсысы – таққан ақ орамалыңыз. Орамал тартқан аруға қарап сүйсінбейтін жұрт болмайды. Тіпті, сіздің шашыңызды жасырып, маңдайыңызды жарқыратып жүруіңіз айналаңызға – көрсеткен риясыз сыйыңыз. Ұмытпаңыз, орамал – сыйластықтың да белгісі.
Орамал – деннің саулығы!
Бәлкім күлерсіз, бірақ, басыңызға тартқан орамалыңыз сіздің денсаулыңызға да әсер етеді. Ең бірінші басыңызды сырттан келетін түрлі аурудан сақтайды. Қарапайым мысал келтірейік, тегінде қазақ жайлауда күн кешкен. Ешқандай техникалық құрылғысы жоқ киіз үйдің ішінде өмір сүрген қазақтың әрбір қызы орамал тартқан. Себептің бірі, далаға түскен найзағай адамға да түсу қауіпі болған. Ал найзағайды өзіне тартатын бірден-бір нәрсе – шаш. Яғни, басыңызға тартқан орамал сізді жайдың түсуінен сақтайды. Сақтансаң, құдай сақтайды.
Орамал – ақ босағаңыз!
Ақ босаға аттаған күні, ақ орамал басыңызға түссе, сіз келін атандыңыз. Ал келіннің киесін сақтап тұратын тағы осы орамал. Ата-енеңіздің алдында мәртебеңіз артады.
Орамал – жарыңыздың жанарындағы сұлулық!
Отбасылық өмірде, әсіресе, отауын енді құрған жас жұбайлардың ұрыс-керісін болдырмайтын да ақ орамал. Себебі, жарыңыз бойыңыздан мін іздеуге дайын тұратын болса, басыңызға тартқан ақ орамалыңызға сыйластық танытады. Өйткені, ол оның киесін біледі. Жарыңыздың жанарындағы жалғыз сұлулық иесі болу үшін орамал тағып жүріңіз.
Орамал – мың ғасырлық сән!
Кез келген киімге үйлестіріп таққан орамал сіздің ажарыңызды ашады. Арланбаңыз, орамал таға білу де мода. Тіпті, өзгеден өзгеше боласыз.
Орамал тағу деген оранып алу дейтін сөз емес, сүйкімділік! Тектілік! Имандылық!

Жаратушы сыйға тартқан орамал
«Бiрiншi байлық – денсаулық,
екiншi байлық – ақ жаулық...
(Халық даналығы)
Орамал өзге дінге де жат емес
Орамал қай заманда да, қай уақытта да, қай елде де өте үлкен құрмет пен қасиетке ие болған. Және ол кез келген қыз-келіншектің көрігіне көрік, әдемілігіне сән қосатын ерекше әшекей. Біз әдетте адамгершілік пен ұяттан асқан әдемілік жоқ деп жатамыз. Ал, әйел заты үшін ең әдемі әшекей ұятын жабатын – орамал. Нәп-нәзік. Салмағы бар болғаны құстың қауырсынындай ғана. Бірақ, барлық аруды қорғап жүруге күші жететiн үлкен қасиетке ие. Кейбір ер азаматтар қорғай алмай жүрген әйел затын жамандықтан қорғайтын мықты қорғаушы! Орамалды құрметтегендер мойнына салады, қадіріне жеткендер оны басына шығарады.
Әуреттi жабу – тек Исламға тән құбылыс емес, мысалы «Еврей қыздарына орамалсыз сыртқа шығу жараспайды, әйелдерiнiң жаулықсыз жүруiне рұқсат еткен еркектердi қарғыс атсын, еркектерге ұнау үшiн басын ашып жүрген әйелдер жоқшылық әкеледi…»
Ежелгі христиан дінінде орамал әйелдердің болмысын толықтырып тұратын құрамдас бөлігіне айналған. Орамалдың шығу тарихы туралы айтқанда, ең алғаш қай елдің әйелдері таға бастады деген сұрақ қызықтыратыны ақиқат. Онда айтайық, ең алғаш орамалды Қытай мен Рим елдерінің әйелдері таға бастаған. Жел мен шаңнан қорғану мақсатында, түрлі аурулардан сақтану себебімен орамалмен оранған. Ежелгі Египет қолжазбаларына қарағанда, мысырлық әйелдер төртбұрышты орамалдарды иықтарына іліп жүрген екен.  
Орамал таққан әйелдерде қайыр бар 
Мұсылман халқы үшін орамал тарту – парыз саналған. Әйел адамдардың орамал тартуы – ер кісілердің сақал өсіруінен де үлкен парыз. Орамал – мұсылман әйелдерге Жаратқанның сыйға тартқан ең қымбат сыйлығы. Оған қатысты қасиетті Құран Кәрімде бірнеше дәлел хадистер келтірілген. Аллаға сиыну, оған құлшылық қылу, парыздарын орындау – жұмыр басты пендеге тән қасиет. Әйелдердің басын орамалмен жауып, әурет жерлерін бөгде адамдардан жасырып ұзын киім киюі – Алла Тағаланың бұйрығы. Дінімізде әйелдердің беті, екі қолы (білезігіне дейін) мен екі аяғынан (тобығына дейін) басқа жерлері ұятты болып есептеледі. Сондықтан да, барлық әйел баласы ұятты саналған әуретті жерлерін киімімен жауып, бөгде ер кісілерге көрсетпей жүрудің шариғаттағы үкімі – парыз.
Ақ кимешек көрінсе, сені көрем,
Ақ кимешек жоғалса, нені көрем? 
«Ора­мал тартқан әйелде қайыр бар», –  дейді дана қазақ. Әйеліне орамал тартқызып, жабық киінуге бұйырған еркек шын мәнінде әйеліне жаны ашитын адам. Қазан төңкерісіне дейін күллі қазақ даласында ашық-шашық киінген бірде-бір әйел заты болмаған. Тіпті, әр өлкенің өзіндік киім кию дәстүрі болған. Қазақ жерiнiң әр аймағының ауа-райына тән әйелдердiң кимешегi әртүрлi болған, сондай-ақ, ол жас ерекшелiктерiне қарай түрлi үлгiде тiгiлген. Ата-бабаларымыз Құран қағидасына қарсы шықпаған.
Керiсiнше, оны ғұрпымен сабақтас­тырып, ою-өрнегiмен көркемдеп, өзiнiң төл киiм үлгiсiне айналдыра бiлген. 
(жалғасы келесі нөмірде)


Дайындаған: Райхан ӘШІРБАЕВА.