b1e38ab0-5cad-4737-a1a1-1624eb542ae1

Жаңа туылған бала туылғаннан алғашқы бір-екі айына дейін дәрменсіз болып туылады. Оның шартсыз рефлекстер, мінез-құлқы, сыртқы ортаға бейімделулері біршама уақыт аралығында жүзеге асады. Және сол аралықта түрлі физиологиялық функцияларының дамуына сору, қорғану, бағдарлау және т.басқада рефлекстері де жатады. Бұл физиологиялық функциялардың барлығы баланың сезім мүшелері сияқты туылатын сәтке қарай тиісті мөлшерде дамып жетілетін жүйке және ми қабығы асты нерв орталықтарымен реттеліп отырады. Сыртқы орта факторларының көпшілігіне нәресте қолдары мен аяқтарының жалпы, жіктелмеген қимылдарымен жауап қайтарады. Үлкен ми сыңарларының қабығы әлі толық қалыптасып болмаған: нерв клеткаларының тармақтануы жок, дерлік, өткізгіш жолдар сақтағыш миелин қабықтарымен қапталмаған. Бұл қозудың кең жайылып кетуіне және шартты рефлекстердің пайда болуының қиындауына алып келеді. Туа біткен мінез-құлықтың көптеген түрлерінің болмауы баланың әлсіздігін емес, қайта күштілігін білдіреді, өйткені ол адамға тән жаңа тәжірибені игерудін, мінез-құлықтың жаңа формаларын шексіз игерудің мүмкіндігіне ие болады. Жаңа туған кезеңдегі мидың қалыпты жетілуінің қажетті шарты — анализаторлардың белсенді қызмет атқаруы. Егер бала сенсорлық оқшаулану жағдайына түссе (тиісті мөлшердегі сырт әсерлердің болмауы), оның дамуы күрт баяулайды. Жаңа туған баланың дамуының айрықша ерекшелігі сол, оның соматикалық (дене) кимылдарынан гөрі анализаторлар іс-әрекеттері тезірек қалыптасады, соның ішінде әсіресе көру, есту тәрізді жоғары анализаторлардың іс-әрекеттері қарқынды қалыптасады. Осының негізінде бағдарлау рефлексі дамиды және сан алуан шартты рефлекстік байланыстар жасала бастайды. Көптеген жаңа туған балаларда алғашқы он күн ішінде тамақтану қалпына байланысты шартты рефлекс пайда болады. Алғашкы екі айда барлық анализаторлардан шартты рефлекстер жасалады.
Бағдарлау рефлексінің дамуы көру мен есту қабілетінін жинақталуынан көрінеді, бұл кезде ырықсыз, шашыранды қимылдар тежеледі. Егер өмірге келудің алғашқы күндерінде баланың ұйқысы және сергектік күйлері әлі нашар ажыратылатын болса, ал туған кезеңнің соңына қарай олар толық түрде дамып, белсенді сипат алады.
Пайда болған психикалық белсенділік ырықсыз қимыл белсенділігін баса білуден көрінеді. Екі-үш айға қарай балада үлкендерге көңіл аударудың ерекше түрлері көріне бастайды. Нәресте үлкен адамды қоршаған дүниемен жанасудың қажетті дәнекершісі кажеттерін қанағаттандырудың қайнар көзі ретінде бөліп қарайды. Біртіндеп баланың ересек адамнын көрінуіне байланысты жадырау комплексі деп аталатын, арнайы эмоциялы-қимыл реакциясы қалыптасады. Жадырау комплексі қол мен аяқтың екпінді қимылдарынан көрінеді. Бала өзіне еңкейген адамның бетіне тесіле қарап, оған жымиятын болады.
Мидың ана құрсағында дамуы
Сезім міүшелерінің даму ерекшеліктері. Мүшелерді жаттықтырудың маңызы. Бала, көпшілік хайуанаттардың төліне қарағанда, әлдеқайда әлжуаз болып туады. Жаңа туған нәресте сыртқы әсердің көпшілігіне аяқтары мен қолдарын қимылдатып, қозғалтумен жауап береді. Алайда туа біткен мінез-құлық формаларының көптеген түрлерінің жоқтығы баланың әлсіздгі емес, керісінше күштілігі болып табылады.
Нәрестенің негізгі ерекшелігі —- жаңа тәжірибелерді игеру, адамға тән мінез-құлық формаларына ие болу мүмкіндігінің шексіздігі. Егер органикалық қажеттілік дәрежеде қанағаттандырылса, онда олар кешікпей өздерінің жетекшілік мәнін жояды және дұрыс режим мен тәрбие жағдайында жаңа қажеттіліктер (әсер алу, қимыл, үлкендермен қарым-қатынас қажеттіліктері) қалыптасады: солардың негізінде психикалық даму жүзеге асырылады.
Әсерленуге ұмтылу өзінің негізінде бағдарлау рефлексімен байланысты және баланың сезім мүшелерінің әсерленуге әзірлігіне қарай дамиды. Жаңа туған баланың көру аппараты мен есту аппараты өмірінің бірінші күнінен бастап қызмет еткенмен, олардың жұмысы әлі де жетілмеген. Көру реакциясы жақын маңдағы жарықты ғана, есту реакциясы тек анық дыбысты ғана сезеді. Өмірінің алғашқы апталары мен айларында көру мен есту тез жетіледі. Бала заттардың қозғалысын көзімен бақылап, одан соң тұрған нәрсеге көз тоқтатып қарайды. Ол жай дыбысқа, атап айтқанда үлкендердің даусына елеңдей бастайды. Көру және есту тітіркендіргіштерге жауап ретінде бала әзірге сәл уқытқа ғана аяқ-қолының, басының қимылын тоқтатады, жылауын қояды, көру және есту шоғырландыруы туады.

4-babys-brain-and-nervous-system-pixologicstudioscience-photo-library
Көру және есту аппараттары жұмысының дамуы, сыртқы тітіркендіргіштерге реакцияны жетілдіру баланың нерв жүйесінің, ең алдымен оның миының пісіп жетілуі нәтижесінде жүзеге асады. Жаңа туған нәресте миының салмағы үлкен кісі миының 1/4-дей болады. Балалрда нерв клеткаларының саны үлкендермен бірдей болғанымен, сәбиде ол клеткалар жеткіліксіз дамыған.. Осыған қарамастан туған бойда-ақ (тіпті шала балада да) шартты рефлекстердің пайда болуына толық мүмкіндік бар. Мұның өзі баланың сыртқы дүниемен байланыс орнатуына мидың жоғары бөлігі үлкен ми сыңарларының қыртысы, қатысатынын дәлелдейді. Бала өмірге келген алғашқы күннен бастап мидың салмағы тез артып, нерв талшықтары өседі және миелиндік қорғаныш қабыққа оранайды. Үлкен ми сыңарлары қыртысының көру аясының көлемі екі апта ішінде бір жарым есе өседі.
Бірақ, мидың өсіп-жетілуі жаңа туған сәбидің сезім мүшелерінің дамуын өз-өзінен қамтамасыз етуі мүмкін деп ойлау дұрыс болмас еді. Бұл даму баланың сырттан алатын әсерінің ықпалымен өтеді. Оның үстіне мұндай әсерсіз жетілуінің өзі мүмкін емес. Жаңа туған кезеңдегі мидың дұрыс жетілуіне қажетті жағдай-сезім мүшелерін (анализаторларды) жаттықтыру, соның көмегімен сыртқы әлемнен алынатын әр түрлі сигналдардың миға өтуі. Егер бала сезіммен байланысты (сенсорлық) оқшаулау жағдайына тап болса (сыртқы әсердің жеткілікті мөлшерде болмауы), оның дамуы шұғыл тежеледі. Керісінше, егер сәби жеткілікті дәрежеде әсерленсе, онда бағдарлау рефлекстерінің тез дамуы (көру және естуге көңіл тоқтатудың пайда болуынан көрінеді) пайда болады, кейінгі қимылдарды! меңгеруге және психикалық процестер мен сапалардың қалыптасуына негіз қаланады.
Жағымды сезімнің алғашқы белгілері жымиып күлу сәби дүниеге келгеннен кейінгі бірінші айдың соңы мен екінші айдың басында, оның өзінде ол баланың көзі бір нәрсеге түскенде, немесе үлкендердің жылы сөз айтып, еркелете шақырғанына жауап ретінде байқалады. Бұдан мынадай қорытынды шығаруға болады: жағымды сезімнің пайда болуы үшін тек органикалық қажеттіліктің ғана қанағаттандырылуы жеткіліксіз. Ол жағымсыз сезімді ғана жойып, бала қуанышты әсерге бөленетіндей жағдай жасайды. Бірақ мұндай қуаныш әлдебір әсер алудан, әсіресе үлкендерге байланысты әсерленуден шығады.
Бірте-бірте балада үлкендерге бағытталған жандану комплексі деп аталатын ерекше әсерленгіш қозғаушы реакция пайда болады. Жандану комплексі дегеніміз баланың өзіне қарап еңкейген адамға, көз тоқтатуы, оған жымиып күлімсіреуі қолдары мен аяқтарын қозғап, жай дыбыстар шығаруы. Үлкендермен қарым-қатынас жасау кезінде туған бұл көріністер — баланың алғашқы әлеуметтік қажеттілігі. Жандану комплексінің пайда болуы жаңа туған кезең мен нәрестелік кезең арасындағы шекара болып табылады.


Меруерт АКИМОВА,
аудандық орталық емхананың балалар невропатологы.

ЖҮКТІ ӘЙЕЛДІҢ ПСИХОЛОГИЯСЫ

Жұма, 04 Қараша 2022 00:00

Қоршаған ортада өзіңді қалай ұстау керек?
Әйелдің эмоционалды көңіл күйі жүктілік ағымының қалыпты, ешбір асқынусыз, ауыртпалықсыз өтуіне және болашақта босануына да тікелей әсер етеді. Кейде ауыр жағдайда өткен босану мен сәбидің дамуындағы кейбір ауытқушылықтар ананың жүкті болған кезіндегі көңіл күйіне байланысты (жақындарына ренжу, біреумен ұрысу, бала үшін уайымдау, т.б.) дейді дәрігер мамандар.
Жүктілік кезінде көңіл күйіңді қалыпты, жақсы, көтеріңкі ұстау үшін және өз-өзіңе сенімді болу үшін не істеу керек? Ең алдымен, бойыңыздағы мазасыздықты тудыратын себепті анықтап алу қажет.

152beremennost
Көптеген әйелдерге жүктіліктің ең қиын кезеңі бірінші триместр болуы мүмкін. Бұл – ағзаның гормоналды ауысуы кезіндегі әйелдің әсершілдігіне байланысты. Кейде себепсізден-себепсіз бойын ашу қысуы мүмкін. Алғашқы токсикоз да біраз әуреге салады.
Сол себептен кейде үйде, жұмыста, қоғамдық көліктерде ұрыс-керіс туындап жатады. Мұндайда не істеу керек? Әрине, жүкті екендігіңізді жақындарыңыздан (бір үйде, бір шаңырақта тұратын адамдарыңыздан) жасырмасаңыз, оларды көңіл күйіңіздің болмай тұрғанына сендіре аласыз. Көп жағдайда, әйелдің жүкті екенін білгеннен соң-ақ туыстық қатынаста болмаса да айналасындағы адамдар оған қамқорлық таныта бастайды.
Қоғамдық орындарда, әсіресе көліктерде қандай да бір келеңсіз оқиғалардан сақ болу үшін өзіңізді сабырлы ұстауға тырысуыңыз қажет. Көбіне ыңғайсыз жағдайға бойында «осындай болып қала ма екен» деген үрейі бар әйелдер тап болады. Көптеген психологтар мен психотерапевттердің пікірінше, үрей немесе қорқыныш сезімі – қоршаған ортаға қатысты агрессияның бейтарап түрі. Егер адам айналасындағылардан қорықса, бұл – оның олар туралы жағымсыз пікірде екендігі, олардан ешбір жақсылық күтпейтіндігі деген сөз. Өз кезегінде, ұғынбаса да айналадағы адамдар бұны сезінеді және оған да солай жауап береді. Сондықтан, ұрыс-керістен аулақ болу үшін әлемге жаңа көзқараспен (сүйіспеншілікпен, махаббатпен) қараған жөн. Кейде бұл рухани күш-жігерді талап етеді. Сол себепті аутотренингке (жаттығулар) жүгінуге болады.
Қазіргі күнде жамандықтан гөрі, өмірде жақсылықтың көп екендігіне сену өте қиын. Сондықтан барлық ойыңызды тек болашақта ана болатыныңызды, сәбиіңізді жақын арада жылы құшағыңызға қысып, құмарыңыз қанғанша иіскеп-сүйетініңізді көз алдыңызға елестетсеңіз, көңіл күйіңіз лезде жадырап шыға келеді.
Жаныңызға жайлы әуендерді де тыңдауға болады. Анасының құрсағында жатып-ақ, сәби сіз тыңдаған әуенді сезінеді. Немесе махаббатқа, сүйіспеншілікке толы қызықты кітаптар оқыңыз.
Қоғамдық көліктерде «орын берші» деп жаныңызға бір қарт адам келсе, бірден жақтырмай қарап, дөрекі жауап беруге тырыспаңыз. Мәдениетті түрде, жымиып, орныңызды беріңіз, айналадағы байқаған адамдар-ақ сізге осындай ілтипат көрсетеді.
Кез келген жағдайда «Сабыр түбі – сары алтын» дегендей, сабырлы болуға тырысыңыз. Өзіңіздің денсаулығыңыз бен сәбиіңізді ғана ойлаңыз.
Есіңізде болсын!
Жүктілік – ауру емес, ерекше физиологиялық күй, бірнеше айдан соң-ақ көптеген әйелдер сіздің өсіп қалған ішіңізге қызығушылықпен қарайтын болады, ал токсикозға байланысты туындайтын сезімдер – уақытша нәрсе ғана.
Әрдайым жүзіңізден күлкі кетпесін, болашақ АНА!

Гауһар ҚИЛЫБАЕВА,
«Сенбі» ауылдық дәрігерлік
амбулаториясының психологы.

e7d0c631-01b5-4423-b0e7-51e07e46394f

Жөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.
Балаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді.
Пневмонияның бірнеше түрлері болады ма?
Иә. Пневмония – өкпенің қабынуын сипаттайтын жалпы термин, ол түрлі микроорганизмдерден туындауы мүмкін.
Мысалы, кішкентай балаларда пневмонияның жиі қоздырғышы болатын респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), ал жаңа туған сәбилерде пневмония В тобы стрептококктарынан туындауы мүмкін, босану кезінде жұқпалануы мүмкін. Үлкенірек балаларда пневмония басқа бактериалдық немесе вирустық инфекциялардың асқынуынан болуы мүмкін.
Дәрігерлер пневмонияны екі топқа бөледі: бактериалдық және вирустық.
Бактериалдық пневмония балаларда кенеттен келесі симптомдардан пайда болады: жоғары температура, ентігу және жөтел. Балалар тамақтан бас тартады және науқас болып көрінеді.
Мұндай балаларда тыныс алуда мәселе болуы мүмкін, (тыныс алған кезде мұрынының ұшы көтеріліп, қабырғасының аралары тартылып тұруы мүмкін), тамыр соғуы жиілеп, ерні мен тырнағы көгеруі мүмкін. Балалар әлсіз болып көрінеді, оларда құсу немесе іш өтуі пайда болады. Сиректеу кездесетін симптомдары – іштегі ауырсыну және желкенің бұлшық еттерінің сіресуі.
Көптеген жағдайларда қоздырғышы «Streptococcus pneumonia», бірақ, ауру алтын түсті стафилококктан немесе микоплазмадан туындауы мүмкін.
Вирустық пневмония әдетте, суық тиюі секілді басталады, бірақ, симптомдары баяу және үздіксіз ушығады. Балаларда дене температурасы көтеріледі, қызба Цельсий бойынша 38,5 градустан басталады, тыныс алу қимылдары жиілейді, ысқыратындай дыбыс естіледі. Әлсіздік, құсу, іш өтуі де аурудың симптомдары.
Вирустық пневмония, әдетте, бактериалдық түріне қарағанда қауіптілігі кемдеу, бірақ, балалар бактериядан туындайтын ауруларға бейімділікті арттыруы мүмкін. Пневмонияны туындатқан вирустарға респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), парагрипп вирусы, аденовирус және тұмау вирусы жатады.
Пневмония қалай анықталады?
Дәрігер баланың тыныс алуын бақылап, стетоскоптың көмегімен оның өкпесін тыңдайды. Ол дыбыстың қысқаруын немесе басқа бөгде шуды анықтауы мүмкін. Пневмония кезінде өкпедегі ауа қапшықтарының бөлігі сұйықтыққа толады, бала тез тыныс ала бастайды, себебі, оттегіні көбірек алу қажет бола бастайды.
Егер дәрігер балада пневмония бар деп санаса, ол кеуде қуысының рентгенін, қан талдауын немесе мұрыннан жұғынды алады. Бала оттегіні жеткілікті алатындығына көз жеткізу үшін пульсоксиметр – қанның оттегімен қанығуын өлшейтін, саусаққа орнатылатын қарапайым аспап қолданылуы мүмкін.
Пневмония қалай емделеді?
Бактериалдық пневмонияда дәрігерлер антибиотиктер тағайындайды. Вирустық пневмония антибиотиктерге серпін бермейді, сондықтан емдеу төсекте болуды және сұйықтықты көп ішуді қажет етеді. Сұйықтықты жеткілікті ішу – пневмонияның жанама әсерлері - тыныс алудың жиілеуінен және қызбадан болатын сусызданумен күрестегі өмірлік маңызды шара.
Егер балада бактериалдық пневмония болса, ауаның ылғалдандырғышын қолдануға болады. Егер балада қызба болса, оған ацетаминофен немесе ибупрофен беруге болады (егер сәби 6 айлықтан асқан болса).
Егер балаңызды бактериалдық пневмониядан ауруханада емдеу қажет болса, оған сұйықтықты көп ішу және көктамыр арқылы антибиотиктер енгізу тағайындалады. Медбикелер ұдайы баланың мұрын қуысын тазартады, сондай-ақ, оксиметрдің көмегімен қандағы оттегінің деңгейін бақылайды. Тыныс алуды жеңілдету үшін балаға мұрынға қойылатын оттегі түтігін немесе маска әкеледі.
Пневмонияның жеңіл өтуінде жалпы жағдайдың жақсаруы бір апта ішінде болады, ал жөтел ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін.

Арайгүл БАЛТАБАЙҚЫЗЫ,
Абай дәрігерлік амбулаториясының бөлім меңгерушісі.

ЖҮКТІЛІК ЖӘНЕ ТҰМАУ

Сенбі, 22 Қазан 2022 00:00

Жүкті болған кезде, сізде болатын барлық нәрсе сіздің денеңізге ғана емес, болашақ балаңызға да әсер етуі мүмкін. Мұны түсіну аурумен күресті күрделендіре алады. Бұрын, егер сіз суық тиген болсаңыз немесе тұмаумен ауырып қалсаңыз, дәрі-дәрмексіз (OTC) деконстанцияны қабылдаған боларсыз. Бірақ енді бұл қауіпсіз бе деп ойлауыңыз мүмкін. Дәрі-дәрмектер сіздің симптомдарыңызды жеңілдетсе де, сіз дәрі-дәрмектің нәрестеге қиындық тудыратынын қаламайсыз. Жүктілік кезінде көптеген дәрі-дәрмектерді қабылдауға болады, сондықтан жүктілік кезінде суықты немесе тұмауды емдеу стресстік жағдай болмауы керек.
Жүктілік кезіндегі суық тию мен тұмауға қарсы не істеу қажет?
Жүкті кезінде ауырған кезде, сіздің алғашқы қадамдарыңыз:
- үйде отбасының басқа мүшелерінен оқшаулану;
- аурудың алғашқы белгілері байқалғанда-ақ дәрігер шақыру;
- бір реттік орамал пайдалану;
- дәрумендерге бай сұйықтықтар ішу;
- дәрігердің нұсқауына сай ем қабылдау.
Суық па, әлде тұмау ма?
Суық пен тұмау көптеген белгілерге ие, мысалы жөтел және мұрыннан су ағу. Дегенмен, оларды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік беретін бірнеше айырмашылықтар бар. Егер, сіздің белгілеріңіз әдетте жеңіл болса, онда сізде суық тиюі мүмкін. Сондай-ақ, қалтырау мен шаршағыштық көбінесе тұмаумен байланысты.
Жүкті болған кезде сіздің денеңіздің өзгеретіні аян емес. Бірақ сол өзгерістердің бірі – иммундық жүйеңіздің әлсіздігі. Иммундық жүйенің әлсіздігі әйел денесінің болашақ нәрестеден бас тартуын тоқтатуға көмектеседі. Сонымен қатар, бұл аналарды вирустық және бактериялық инфекцияларға осал етеді. Жүкті әйелдер, өз жасындағы жүкті емес әйелдерге қарағанда, тұмаудың асқынуымен жиі кездеседі. Бұл асқынуларға пневмония, бронхит немесе синустық инфекциялар кіруі мүмкін. Тұмауға қарсы вакцинация жұқтыру және асқыну қаупін азайтады. Сонымен, жүкті әйелдер үшін вакцинация кестесін жаңартып отыру өте маңызды. Ауру қаупін азайту үшін жасай алатын басқа нәрселер:
Қолды жиі жуу
Ұйқыны қандыру
Дұрыс тамақтану
- Науқас отбасымен немесе достарымен тығыз байланыста болудан аулақ болу
- Үнемі жаттығулар жасау
- Стрессті азайту
Дәрігерді қашан шақыруым керек?
Суықтың көп бөлігі іштегі балаға қиындық туғызбаса да, тұмауға мейлінше мұқият қарау керек. Тұмаудың асқынуы мерзімінен бұрын босану және ақаулардың туу қаупін жоғарылатады. Егер, сізде келесі белгілер пайда болса, жедел медициналық көмекке жүгініңіз:
Бас айналуы
Тыныс алудың қиындауы
Кеудедегі ауырсыну немесе қысым
Қынаптан қан кету
Шатасу
Қатты құсу
Ацетаминофенмен төмендетілмейтін жоғары температура ұрықтың қозғалысының төмендеуі
Тұмауға қарсы вакцинация жүкті әйелдер үшін дұрыс шешім. Вакцинаның балаға қаупі жоқ. Алайда, жүктілік мерзімі 14 аптаға жетпесе, екпе салдыруға болмайды.
Вирус ауа-тамшы жолы арқылы таралатындықтан, күнделікті гигиена сақтау, үй ішін уақытылы желдетіп, ауаны тазарту, сондай-ақ, салауатты өмір салтын ұстанып, пайдалы, құнарлы тамақтану қажет. Мұрын мен ауыз қуысын ұдайы тұзды ерітіндімен шайып, су не қант қосылмаған шырындар мен шайды көбірек ішкен пайдалы.

Айнұр ҚАМБАРОВА,
Жаңабазар ауылдық бірінші медициналық санитарлық көмек

көрсету орталығының меңгерушісі, жалпы тәжірибелі дәрігер.

ТҰМАУДЫҢ АЛДЫН АЛУ ЖОЛДАРЫ

Сенбі, 22 Қазан 2022 00:00

1543463995 1391589430-491122-15187-900x

Тұмау және тыныс алу жолдарының жедел вирустық инфекциялары - бұл ауа-тамшы жолдарымен жұғатын әртүрлі инфекциялардың жиынтығы. Соның ішінде тұмау циклдік ағымға ие болған. Сонымен қатар адамдардың көпшілігінде тұмау пандемиядан да қауіпті эпидемияға айналып отыр. Адамзатқа пандемияның бірнеше түрі белгілі, ең қатерлісі «Испанка» пандемиясы. Қазіргі таңда тұмау эпидемиясы кезінде адам өлімі жоқ, бірақ көптеген адамдардың тұмауға деген салғырттықтарының нәтижесінде инфекцияның күшеюіне жол берілуде. Яғни, бұл өз кезегінде тұмаудың тұрақты вирустарын туғызады. Сөйтіп ауа арқылы басқа адамдарға жұғады, жүрек- қан тамырлары жүйесі, бүйрек және басқа да мүшелер ауруларының асқынуына әкеледі. Тұмау өте құбылмалы және оның құрылымы өзгеріп отырады, осылай тұмау және вирустық инфекциялар жаңа толқынды болады. Ең алдымен «Ауырып ем іздегенше,ауырмайтынд жол ізде» деген қағиданы ұмытпауларыңыз керек. Сақтықта қорлық жоқ дегендей, әрбір адам өз денсаулығына жауап беруі тиіс.
Инкубациялық кезең бірнеше сағаттан 7 күнге дейін,орташа 2-3 күнді құрайды. Аурудың басталуы жедел,интоксикация синдромымен сипатталады. Бірнеше сағат ішінде дене температурасы 39-40С дейін котеріледі, әртүрлі дәрежедегі қалтырау, мерзімі қысқа, 3-5 күн. Әдеттегiдей аурудың басы өткiр, кенет интоксикация синдромынан басталады. Қалтырауы бар науқастарда (өте жылдам бiрнеше сағат ағымында) дене температурасы 39-40С көтеріледі, қалтырау қысқа және әртүрлі сипатқа ие (ремиттирлеуші, интермиттирлейтiн сипаттағы қалтырау тағы басқалар), маңдай бөлімінің, әсіресе қабақ үсті аймағының ауырсынуы, бас айналу, тершеңдік, буындардың, сүйек-бұлшықеттерінің ауырсынуы тән, адинамия, жалпы әлсіздік үдей түседі. Тұмаудың ауыр ағымында ұйқының қашуы, көп ретті құсу, ес бұзылыстары, менингиалді белгілердің болуы тән. Катаральды синдром интоксикация синдромымен бірге, немесе біраз кешігінкіреп пайда болады (12-24 сағаттан кейін). Тұмауды алдын алудың жолдары:
1. Ең тиімді алдын алу әдісі- тұмауға қарсы вакцинасы.
2. Эпидемия кезінде адамдармен байланысыңызды мүмкіндігінше азайтуға тырысыңыз (қоғамдық көліктермен исрек жүріп,қонаққа барудан бас тартыңыз).
3. Бөлмеңізді, үйіңізді жиі желдетіп, ылғалды түрде жиыстырып қойыңыз.
4. Мұрныңыздың шырышты қабығын интерферонды қолдана отырып, 0,25 пайызды оксалин майымен майлап қойыңыз.
5. Сарымсақ пияз сонымен қатар құрамында Сдәрумені бар өнімдерді көбірек пайдаланыңыз лимон, орамжапырақ, қара қарақат.
6. төрт қабатты дәкелі таңғышты қолданыңыз.
7. Толық тамақтаныңыз
8. Таза ауада жүйелі түрде серуендеу, денешынықтырумен және спортпен айналысуды қолға алыңыз.
9. Тұмаумен ауыратын науқасты басқалардан оқшалауды ұмытпаңыз.
Алдын алу шаралары
Тұмауға нақтылы диагноз қойып, науқасты оқшаулап, ауруханаларда не басқа тиісті мекемелерде карантин жарияланады. Тұмауға қарсы вакцина егіледі, оның ішіндегі ең тиімдісі – тазартылған вириондық вакцина. Алдын ала организмді шынықтыратын емдер жасап, спортпен шұғылданған дұрыс.
Тұмау басталғанда адамның денесі дел-сал болып, көңіл-күйі нашарлайды және тағамға тәбеті шаппайды. Бір-екі күннен кейін дене қызуы көтеріледі, басы ауырады, бұлшық еттері сыздап, буын-буыны сырқырайды, мұрны бітеді, дауысы қарлығып, жөтеледі, тамағы қызарып, жұтынғанда ауырады, көзі қызарып жасаурайды. Адам дереу дәрігерге көрініп, емделсе, үш-бес күннен кейін дене қызу төмендеп, сауыға бастайды.
Емі. Емі — дәрігердің бақылауында болып, оңаша, ауасы таза бөлмеде жатып емделу. Дене қызуын, дене сырқырауын, аспирин, пирамидон және т.б. дәрілер тез басады. Тұмау вирусына антибиотиктер пайда етпейді. Ауру адам жөтелгенде, түшкіргенде аузы-мұрнын қолымен немесе орамалмен (шүберекпен) жабуға тиіс. Науқастың тек өзіне арналған ыдысы, орамалы т.б. болуға, олар жиі қайнатылып, жуылуға тиіс.
Тұмау асқынғанда науқасты ауруханаға жатқызып, кешенді емдеу шараларын жүргізеді. Арнайы дәрілер (оксолин, амантадин, ремантадин, интерферон, т.б.), антибиотиктер, қызу басатын, организмнің улануын азайтатын дәрі-дәрмектер беріледі.

Зульфия УТЕНОВА,

«Сенбі» ауылдық дәрігерлік емханасының жалпы тәжірибелі дәрігері.

00 Айжан  УСМАНОВА    кенес

Күз мезгілі вирустық инфекциялардың өршитін кезеңі болып табылады. Сондықтан сәбидің иммунитетін көтеру мақсатында осы тақырыпта мақала жазуды жөн көрдім. Алдымен иммунитет жайында қысқаша түсінік бере кетейін....
иммунитет - ол ағзаның қорғаныс күші, алдың айтқанда иммунитетке лимфа жүйесі жауап береді. Лимфа жүйесі бүкіл ағзада тараған және секунд сайын ағзаны ішкі және сыртқы ағзаға зиянды дүниелерден қорғап отырады.
Иммунитетке не әсер етеді?
- Тамақтану – сәбилер үшін ана сүтінің маңызыды болса, ересектеу балаларға құнарлы тамақтану маңызды. Құрамында Е қоспасы бар, тез дайындалатын, газдалған сусындар иммунитетті түсіреді.
- Судың мөлшерімен ішу. Ия ия суды дұрыс пайдалану арқылы иммунитетті көтеруге болады қалай дейсіз ғой. Суды дұрыс ішу арқылы іштің қатуының алдың аласыз, лимфа бездерің жуып шаясыз, зат алмасуды тездетесіз. Сондықтан сәбилерге жиі сусын беруді әдетке айналдырыңыз. Тәуліктік судың мөлшері 30 мл кг ға.
- Дене белсенділігі де маңызды рөл атқарады, балапанға массаж бен гимнастика күнделікті 10 минут көлемінде болуы қажет.
- Сонымен қатар баланың денесін салқынға үйретіңіз. Салқынға үйретіңіз дегенде бірден шешіндіріп тастамаймыз жеңіл киіндіріп, ауа ваннасын жасауды ұмытпаңыз. Себебі, бала бірден суыққа шыққан кезде тамырлары бірден тарылып, лимфа жүйесінің қозғалысы бәсендейді. Нәтижесінде қорғаныс әлсірейді.
- Және ең бастысы иммунитеттің 50 % баланың көңіл күйіне байланысты. Балаға көңіл бөлуді ұмытпаймыз. Жиі балаға жақсы сөз айтып жігерлендіріп, сәбилерді мейірлене емізуді ұмытпаңыз. Осы кезекте иммунитетке антибиотиктердің әсері жайында арнайы қысқаша мағлұмат бере кетейін.
Иммунитетке антибиотиктер қалай әсер етеді?
1. Антибиотиктер аты аталғандай анти қарсы, био тіршілік деген мағынаны білдіреді. Яғни, ағзаға түскен қоздырғыштарды өлтірумен қатар, ішектегі пайдалы микроағзалардың көзін жояды. Нәтижесінде бәріміз білетін процесс іш өту мен жүреді.
2. Бұл әрекеттің әсері 2 еселенеді егер сіз антибиотикті уақытылы, дұрыс қабылдамасаңыздар.
3. Жиі аналар өз бетімен емді бастап жатады, дәріні ретсіз беріп, жазылған соң қоя салады. Өзіңізді таныдыңыз ба?
Нәтижесінде қоздырғыштар антибиотиктерге үйреніп, оған қарсы иммунитет түзеді, яғни келесі жолы осы дәріні бергенде әсер етпейді. Сонымен қатар қате түсініктің бірі антибиотикпен вирусты емдеу. Вирусқа антибиотик әсер етпейді, ол үшін арнайы вирусқа қарсы дәрмектер болады.
Тақырыпқа оралсақ антибиотик сәбидің ағзасындағы пайдалы микроағзаларды өлтірді делік. Енді ол пайдалы микроағзалардың асқорыту, пайдалы дәрумендерді ағзаға сіңдіру қызметтерің кім орындайды?
Сіңіру қызметті бұзылып, ағзада түрлі бөрпелер, диатездер, іштің өтуі немесе қату симптомдары пайда болады. Сәби әлсірейді, иммуниттеті құлдырайды.
Содан бітпейтін жөтел, мұрнынан су ағу, түсіруі қиын қызбалар пайда болады.
Шешімі:
Сәбидің алғашқы мұрын ағуы мен жөтелі бастап өз бетімен ем бастап, көршіден, құрбыдан естіген дәріні беруге асықпаңыздар.
Антибиотик тағайындалғанның өзінде сәбилерге пробиотиктер (линекс, хилак форте, энтеражермин) бірге беру.
Жиі емізу, себебі ана сүтінде арнайы иммунитетпен, қоздырғыштарға қарсы антибиотиктер бар.
Сәбидің иммунитетін қалыптастыру мақсатында төменде көрсетілген дәрумендерді пайдалануға кеңес беремін.
Иммунитетті көтеретін дәрумендер
А витамині. Тыныс алу жүйесінің шырышты қабатының қабынуға қарсы күшін арттырады.
С витамині. Интерферонның түзілуіне септігін тигізеді. Ал ол өз кезегінде вирустардың көбеюі мен өсуін тежейді.
Е витамині. Ауру тудырғыш микрағзаларға қарсы қорғанысты түзеді. .
Микроағзаларға қарсы қорғанысты артыруға арналған микроэлементтер
Цинк. Вирустарға қарсы қорғанысы бар ферменттердің синтезіне қатысады.
Темір. Жергілікті иммунтиетің жоғарлауына септігін тигізеді. Нәтижесінде вирустар тыныс алу жүйесінің шырышты қабатына еңбей жатып жойылады.
Селен. Вирустарды жоятын киллер клеткалардың түзілуіне септігін тигізеді.
Ең бастысы балаға көбірек көңіл бөліп, мейірім махаббатқа бөлеу бұл дегеніміз иммунитеттің 50% көтерілді дей беріңіз.

Айжан УСМАНОВА,
БМСККО Қаратас жалпы тәжірибелі мейірбикесі.

Вакцинация тұмау, аденовирус және жіті респираторлық инфекциялардың алдын алудың ерекше әдісі болып табылады, өйткені ағзада антиденелер - антигендердің өнуін ынталандыратындықтан, олар шырышты қабыққа түскен кезде вирустарды жою арқылы адамды қорғайтын болады. Егуді жаппай эпидемия басталғанға дейін бірнеше ай бұрын жасау керек, ағза антиденелерді жасап үлгеруі үшін, әйтпесе вакцинация тиімді болмайды. Жыл сайын тұмауға қарсы вакцинацияға медицина қызметкерлері, медициналық мекемелерде медициналық бақылауға жататын, алты айдан асқан жиі ауыратын балалар, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымдарының, балалар үйлерінің балалары, медициналық - әлеуметтік мекемелердің (ұйымдардың), екінші немесе үшінші триместрдегі жүкті әйелдер жатады.

1631534326 vakcina1
2022-жылы мақсатты топтарды егумен қамту мақсатында халықтың 12-13% тұмауға қарсы егу жоспарланып, халықты егумен қамту 100% орындалды. Соған сәйкес, ауданда өткен жылдармен салыстырғанда ЖРВИ нақтамасымен сырқаттану деңгейі төмендеген. Бұл дегеніміз егудің тиімділігін көрсетеді.
Қауіпті дерттерге қарсы екпе егу жұмыстары әлемдік тәжірибеге енген. Соған орай бала өмірге келген сәттен бастап белгілі мерзім ішінде түрлі аурулардың алдын алу, жұқпалы дерттерден сақтануды қамтамасыз ету үшін иммундау шаралары дәстүрлі түрде қолға алынды. Вакцина микроорганизмдерден жасалады. Бүгінде республикамызда 21 инфекцияға қарсы вакцинациялау жұмыстары жүргізілуде.
Дәрігерлерлік пайымдаулармен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, екпе алғаннан соң қауіпті дерттерге шалдыққандар саны азайған. Бірақ, ел арасында иммунизациялауға қарсылық танытатындар да бар. Мысалы ретінде өткен жылдарда қызылша, вирустық гепатит «А» дертінен науқастанғандардың басым бөлігі егу алмаған 1 жасқа дейінгі балалар мен егуден бас тартқан ересектер арасында болған. «Кезінде ата-бабамыз екпесіз де ұзақ өмір сүрген» деген пікірдің жетегінде кеткен кейбір ата-ана, баласына вакцина салдыруға қарсылық білдіруде. Себебі, оларда екпе салдырған соң бала жағдайы нашарлап, ауру болып қалады деген ұғым қалыптасқан. Бірақ бұрынғымен бүгінгі ахуалды салыстыруға келмейтінін ескерсек, вакцинаның маңыздылығы жоғары екендігін ескеру қажет. Иммунизациялаудың қажеттілігі болмаса, ол қолданысқа енбес еді.
Ауданымызда халық арасында профилактикалық егуден бас тартқандар бойынша профилактикалық алдын ала егудің маңыздылығы және адам денсаулығына пайдасы жөнінде ауданында құрылған мобилдік топ егуден бас тартушылармен тұрақты жұмыстар жүргізудің нәтижесінде теріс ойда жүргендер саны азайып, екпе алуға келісім бергендер саны артуда. Соның нәтижесінде, вакцинация бойынша теріс ойда жүрген тұрғындар арасында балаларына екпе егуге келісімін бергендер саны көбейіп вакцинамен басқарылатын инфекциялық аурулар тіркелмеуде. Яғни, бұл вакцинаның қоғамға керек екенін көрсеттеді.
Балаңыздың және болашақ ұрпағыңыздың денсаулығына алаңдаушылық білдірсеңіз екпе егуге шақырамыз!

Н.ТАСБАЛТА,
Қазығұрт аудандық
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының
эпидемиологиялық бақылау және қадағалау
бөлімінің басшысы.

Емханаға тіркелуге өтініш қанша уақыт ішінде қаралады?
Электрондық үкімет порталы арқылы тіркеуге өтінім берген жағдайда, тіркеу 1 жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады.
Неліктен менің бүкіл отбасым бір отбасылық дәрігерге тіркелу керек?
Алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету отбасылық бақылау принципіне негізделген. Отбасылық дәрігер бүкіл отбасының өмір салтымен, сондай-ақ оның әр мүшесінің мінез-құлқымен немесе тұқым қуалайтын ерекшеліктерімен таныс болғандықтан, дәрігерге осы отбасы мүшелерінің салауатты өмір салтын ұстануды қалыптастыру, мүмкін болатын аурулардың алдын алу және емдеу оңайырақ болады. Осындай тәсілмен медициналық көмек көрсету кезінде оның сапасы да айтарлықтай артады.
Неге жақын жерге тіркелу маңызды?
Алғашқы медициналық-санитарлық көмек (МСАК) көрсетудің негізгі қағидаты – аумақтық қолжетімділік болғандықтан, пациенттерге бірінші деңгейдегі медициналық көмекті дәл жаяу қолжетімділік шегінде (15-20 минуттық жаяу жүру) алу неғұрлым ыңғайлы болады. Мұның артықшылығы-үйде медициналық көмек алу мүмкіндігін арттыру.
Мен бір уақытта бірнеше емханаға тіркеле аламын ба?
Тіркелу сіздің жеке сәйкестендіру нөміріңіз (ЖСН) бойынша жүзеге асырылатындықтан, сіз тек бір емханаға тіркеле аласыз, бұл ретте бұрынғы емханадан есептен шығару автоматты түрде жүргізіледі.
Егер мен тіркеу науқаны кезінде өтініш білдірмеген болсам, мені басқа емханаға тіркей ме, әлде мен өзім тіркелген жерде қаламын ба?
Егер сіз халықты медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін ұйымдарға (15-қыркүйектен 15-қарашаға дейін) тіркеу науқаны кезінде тіркелуге өтінім бермесеңіз, онда сіздің тіркелуіңіз өзгермейді және сіз өз емханаңызда медициналық көмек алатын боласыз.
Мен тіркелу науқаны кезінде басқа емханаға тіркеуге өтініш бердім, ол жерден қашан медициналық көмек ала аламын?
Егер сіз халықты медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін ұйымдарға (15-қыркүйектен бастап 15-қарашаға дейін) тіркеу науқаны кезінде тіркелуге өтінім берсеңіз, онда сіз жаңа емханада медициналық көмекті келесі жылдың 01-қаңтарынан бастап ала аласыз.

Мұхтар САПАРБЕКҰЛЫ,
Қазығұрт аудандық орталық аурухананың
бейінді мамандар бөлімінің меңгерушісі.

СІБІР ЖАРАСЫ

Жұма, 16 Қырқүйек 2022 00:00

6tzIxt5nqTHRolaI6wgOadwWLN6GWjVc3z68ZhdR

Сібір жарасы – жануарлар мен адамдарда кездесетін аса қауіпті жұқпалы ауру. Халық арасында күйдіргі, түйнеме деп те аталады. Ауру қоздырғышы күйдіргі бацилласы болып табылады. Сібір күйдіргісі бацилласының споралары суда, топырақ қойнауында ұзақ жылдар бойы сақталынып, өмір сүре береді. Олар дезинфекциялық заттарға өте төзімді келеді. Споралары тері иленгеннен кейін де, етті тұздаған соң да жойылмай тірі күйінде қала береді. Қой, ірі қара, жылқы – сібір жарасын ең жиі қабылдағыштар. Сондай-ақ, ешкі, есек, түйе, шошқа, сирек жағдайда ит, мысықта ауырады.
Адамға ауру мал сойғанда, терісін сыпырғанда, етін жіліктегенде, ішек-қарнын тазалауда жұғады. Жұқтыру көзі малдың еті (тиісінше өңделмеген шұжықтар – сосискалар да қауіпті), терісі, жүні, тұяғы, мүйізі, сүйегі, күйдіргі бацилласымен зақымдалған былғары киім де болады. Кей жағдайда күйдіргі споралары сақталған топырақпен жұмыс істеген кезде жұғуы да мүмкін. Инфекцияланған және жеткілікті қайнатылмаған ауру малдың етін жегенде де, инфекцияланған шаң-тозаңды жұтқанда да жұғады.
Сібір жарасы қоздырғышының ену қақпасы көп жағдайда зақымданған тері болып табылады, біршама сирек тыныс жолдары мен асқазан-ішек жолдарының кілегей қабықтары. Қоздырғыштың теріге ену орнында сібір жарасының карбункулы – дерманың тері асты шелімен шектесетін терең қабаттарындағы геморрагиялық некроздық ошақ дамиды, ол жерде ісіну және тіндердің деструкциясы қатар жүреді, жараның ортасында тері некрозы бар, ол лайлы қара түсті өзек түзейді. Карбункул іріңдемейді. Қоздырғыштар лимфа тамырлары арқылы лимфа түйіндеріне енген кезде лимфаденит дамиды. Алиментарлық жұғу кезінде асқазанда және мықын ішектің дистальді бөлігінде бірен-саран немесе жайылған, бетінде некроз жаралары бар анық айқындалған инфильтраттар пайда болады. Сонан соң ішектің зақымдануы серозды-геморрагиялық перитонитпен асқынады. Айқын геморрагиялық синдром, сепсис пен бактериалды-уытты шок орын алады. Өкпелік түрінде ауру жедел басталады, ауыр өтеді. Науқастың жағдайы аурудың бірінші сағаттарынан бастап ауыр, кеуденің шаншып ауыруы, ентігу, көгеру, тахикардия, қақырыққа қан араласуы байқалады.
Алдын алу шаралары: мал дәрігерлік анықтамасы жоқ ет-сүт өнімдерін тұтынбаған, малды тек мал дәрігері рұқсатымен арнайы орындарда сойған дұрыс. Малшылар, қасаптар, тері жинаушылар, мал дәрігерлері өз емханасынан әр жылы көктем айларында бір рет сібір жарасына қарсы вакцина ектіргені, ауылшаруашылығына қатысты жұмыс жасаған кезде жеке бас гигиенасын сақтаған абзал. Мал ауырғанда, не тосын жағдайда өлгенде, тез арада мал дәрігеріне хабар беру керек.

Дариха ЖҰМАБАЕВА,
Тұрбат БМСККО мейірбикесі.

486635-1572157205

Балалардың ден­­сау­лығы – ел дамуы­ның маңызды басымдық­тарының бірі. Сондықтан, мемлекет есебінен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесінде жеңілдік санат ретінде сақтандырылған. Тегін медициналық қызметтер – балаларға қормен шарт жасасқан медициналық ұйымдар тарапынан көрсетіледі.
Мектеп оқушылары мен мектепке дейінгі мекемелердің медициналық қамтамасыз етілуін ұйымдастыру туралы ойлайтындар аз. Мектеп медицинасы білім беру ұйымдарында, яғни тікелей мектептерде, балабақшаларда, шағын орталықтарда немесе басқа да білім беру ұйымдарындағы балаларға медициналық қызмет көрсетуді көздейді.
Қорда атап өткендей, мектеп медицинасының мәні – білім беру ұйымдарындағы балаларды қажетті медициналық қызметтермен қамтамасыз ету. Бұл жұмыс мектеп немесе балабақша орналасқан аумаққа қарасты емхана жауапкершілігінде болады. Ол үшін мектепте медицина қызметкерінің жабдықталған кабинеттері бар арнайы қызмет құрылады. Профилактикалық тексеру немесе вакцинация жүргізу үшін мектепке тиісті профильдегі дәрігерлер келеді. Мұндай іс-шаралар алдын-ала жоспарланады және ата-аналар олар туралы хабардар етіледі.
Бұрын мектеп медицинасы учаскелік қызметке бөлінген қаражат есебінен қаржыландырылған. МӘМС жүйесі енгізілген соң, мектеп медицинасына ерекше көңіл бөліне бастады. Бұл мектеп жасындағы балаларға арналған алдын алу шараларының кең ауқымын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Мектеп медицинасының тарифіне вакцинация, жыл сайынғы профилактикалық тексеру, тіс дәрігерінің тікелей оқу орнында өткізілетін тексеру кіреді. Сондай-ақ, оқу орнындағы дәрігерлер балалардың салауатты өмір салтын ұстануы бойынша іс-шаралар өткізеді. Егер профилактикалық тексеруде патология анықталған болса, онда бала тіркелген жері бойынша емханаға тереңдетілген медициналық тексеруге жіберіледі. Балалардың вакцинациялауы ата-аналарының келісімімен Ұлттық егу күнтізбесі бойынша жүргізіледі. Шұғыл жағдайларда медициналық пунктте жедел жәрдем бригадасы келгенге дейін балаларға алғашқы көмек көрсетіледі.
Осылайша, мектеп медицинасы мектеп оқушыларының денсаулық жағдайын үздіксіз бақылауды қамтамасыз етуге және қажет болған жағдайда уақтылы алғашқы көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

П.ЕСИРКЕПОВА,
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының
жалпы тәжірибелі дәрігерлердің меңгерушісі.