Дәрігер кеңесі

 

Менингококкты инфекция жіті инфекциялық ауруға жатады және ол өте қауіпті, өйткені ауыр асқыну мен тіпті өлім жағдайына да әкелуі мүмкін. Қоздырғыш көзі тек адам ғана болып табылады. Инфекция қоздырғышы ауа тамшылары арқылы беріледі. Жұқтыру жөтелу, түшкіру, сөйлеу, сүйісу арқылы болады. Менингококкты инфекцияның негізгі көздері ауыратын адамдар, бірақ, көбінесе таратушылар (дені сау адамдардың мұрын-жұтқыншағында да бактериялар болуы мүмкін) аурудың клиникалық сипатын айқындайтын бір науқасқа 1800-2000 менингококк таратушыларының сәйкес келуіне байланысты. Бактерия таратушылардың саны күнделікті мұрынды жуу кезінде де біршама төмендейді. Осы емшара балаларға күтім жасайтын тұлғаларға өте маңызды болып есептеледі.  Осы қорқынышты инфекциямен көбінесе балалар ауырады және генерализацияланған түрінің барлық жағдайының 80%-ы 14 жасқа дейінгі балаларда болады. Аурудың эпидемиялық көбеюі әр 10-12 жыл сайын бақыланады, ол қоздырғыштың ауысуына және ұжымдық иммунитеттің төмендеуіне байланысты. Ағымдағы жылы біздің республикамызда осы инфекцияның өсуі байқалды. Ауруды ерте диагностикалау емдеудің негізгі тиімділігі болып табылады, ол емдік шараларды біршама тез бастауға және адамның өмірі мен денсаулығын сақтауға мүмкіндік береді.  Менингококкты инфекция ауруының басталуы мұрын-жұтқыншағында басталады, және келесі түрлерде кездесуі мүмкін. Аурудың ең жеңіл түрі – бұл менингококкты назофарингит, ол тұмау түрінде болады. Осы ауру түрімен аяқталып, ағзадан инфекция мүлдем кетуі немесе симптомсыз таратушыға ауысуы мүмкін. Алайда, бактерия қанға түскен жағдайда, онда менингококкемияны (немесе менингококкты сепсис) шақырады. Менингококктар қанда тез көбейеді, токсиндер бөледі, көбею және өлу кезінде де қанның ұюының бұзушылығы болады және ол теріге, ішкі органға қан құйылуына әкеледі, ол көп жағдайда өліммен аяқталады. Менингококкты сепсис менингитпен асқынуы мүмкін.

Менингококкты инфекцияның симптомдары

Менингококкты инфекцияның пайда болуы қауіпті және алдамшы. Алғашқы симптомдары белгісіз, аурудың алғашқы белгілері кезінде дұрыс диагноз қою өте күрделі. Алайда, аурудың толық көрінісі пайда болғанда, өкінішке орай, пациентті құтқару қиынға түседі. Менингококкты инфекцияның үш түрі болады, олардың әрқайсысы өз бетінше және жеке туындауы, немесе назофарингиттен сепсиске және менингитке біртіндеп дамуы мүмкін. 

Менингококктыназофарингиттіңсимптомдарыкәдімгітұмаудыңпайдаболуынаөтеұқсаскеледі. Бұлденетемпературасыныңорташа 38°С-ғадейінкөтерілуі, соныменқатарбарлығынатанысжәнетұмаудыңәдеттегісимптомдары: мұрынныңбітелуі, тамақтыңауруыменжыбырлауы, басауруы. ЖРВИ-ден ерекшелігі тершеңдігінің артуы мен терінің қызаруы, немесе гиперемиясы байқалғанда менингококкты назофарингит кезінде тері құрғақ және бозарып көрінеді. Сондықтан, осы жағдайда кәдімгі тұмаудың белгілерінің арасынан «басқа және ерекше» симптомдарды табу өте маңызды, сіз күткеннен де тез дамығандықтан жағдайын төмендетіп алмау қажет.

Менингит пен менингококкемияның симптомдары бірдей, белгілері келесімен көрінеді:
Дененің қызу жағдайы (дене қызуын басатын дәріден де қызуының төмендемеуі); Бас айналуы; Мазасыздануы және қозуы; Жүрек айнуы және құсуы; Әлсізденуі; Есінен және уақыттан шатасуы;

Менингитті сипаттайтын симптомдар: Ауырсынуды басатын таблеткаларды қабылдағаннан кейінде басының қатты ауыруы; Арқаның ауыруы; Құрысуы; Жарық сәулені жақтырмауы; Мойынның ауыруы және қозғалысының қиындауы.

Менингококкемияны сипаттайтын симптомдар:

Қолменаяқтыңмұздауымендененіңқызуы 39-40°С-ғадейінкөтерілуі;

Қалтырауы;

Бұлшықет пен буындардың ауыруы;

Іштің немесе кеуденің ауыруы;

Терінің бозаруы, кейде сұрғылттануы;

Дем алысының жиілеуі;

Іш өтуі;

Теріде 2-10 мм көлемінде қызғылт дақ бөртпе пайда болады, ол кейіннен қып-қызыл (жұлдызша) түрге айналады. Бөртпенің сипаты: терінің үстіне шықпайды, басқан кезде жоғалмайды. Бөртпе көбінесе бөкседен, денеден, аяқтан басталады. Сондықтан, теріде кез келген бөртпе пайда болған кезде, жедел медициналық көмекті шақыру қажет. Бөртпе осы инфекцияның негізгі белгілері болып саналмайды, ол кейде кеш пайда болуы мүмкін, кей уақытта оның болмауы мүмкін. Сондықтан, жоғарыда аталған белгілердің кейбіреулері (барлығы міндетті емес) пайда болған жағдайда шұғыл түрде дәрігердің көмегіне жүгінуі тиіс. Егер дене қызуын басатын дәріден де төмендемейтін науқаста жоғары температура болса, сонымен бірге, денеде «қызыл нүктелер» пайда болса – симптомдар туралы ойламай, бірден оның салдары туралы ойланыңыз, сізде мүмкін менингококкты инфекция шығар. Қазір демалыс кезеңі.Балалар көп бассейндерге баруда.Бассейндегі су таза екеніне кепіл жоқ.Бізде 6 жағдай тіркелді.Өкінішке орай екі бала көз жұмды.

                                     Құрметті Қазығұрт тұрғындары!

Аурудың алдын алғандарыңыз жөн.Өздеріңіз де балаларыңыз да өте сақ болыңыздар!!!

        Б.М.АҚЫНҒАЗИЕВА,

Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының

инфекционист-дәрігері.

  

Аскаридоз

Жұма, 02 Тамыз 2019 00:00

 

Аскаридоз - адам менжануарларденесінде тіршілік ететін жұмыр құрттардан (нематодтардан) пайда болатын ауру. Аскарида – бұл паразит. Үлкендігі 15см - 40см болады, адамның ішегінде өмір сүреді. Аскаридоз қоздырғышы нәжіс – ауыз механизмімен берілетін, созылмалы түрде өтетін, аурудың бастапқы сатысында организмнің токсикоаллергиялық белгілермен, соңғы сатысында ішек жұмысының бұзылуымен сипатталатын ең көп таралған ауру (гельминт).

Аскариданың тіршілік циклі – сыртқы ортада топырақ арқылы таралады. Топырақта аскарида тұқымынан 21 күн немесе бірнеше айдың ішінде ұрықтанған қуыршақтар пайда болады, олар инвазивті түрге айналады – топырақтан адам қолына өтіп (жеміс-жидек, көкеніс т.б) ауыз арқылы адамға жұғады. Аскарида тұқымы міндетті түрде топыраққа түсу арқылы ғана өзінің даму циклін қайталайды.

Көп жағдайда балалар жеке басының тазалығын сақтамағаннан, әсіресе кішкентай балалар құмда, топырақта ойнағаннан кейін қолын жумай тамақтанғаннан ауырады. Аскаридоз ауруының белгілері: алғашқы кезеңінде баланың жұмысқа қабілеті төмендеуі, қанның азаюы, нерв жүйелерінің, ас қорыту жұмысының бұзылуы, іші ауруы, үлкен дәретінің бұзылуы (іші өтеді немесе қатады), тамаққа тәбетінің болмауы (тамақты біресе көп жейді, біресе тамақ ішкісі келмейді).

Балалардың өсу қабілеті нашарлайды, өзінің құрдастарынан қалып қояды, азады, түнде ұйықтағанда тістерін шықырлатады. Ауру адам өзінің үлкен дәретімен аскарида тұқымын сыртқа шығарып қоршаған ортаны ластайды. Топырақта жұмыртқа тіршілік қабілеттілігін 10 жыл сақтаса, ағынды су қоймаларында 1 жылға дейін, көкөніс пен жеміс - жидекте 3 айға жуық тіршілігін сақтайды.

Аскаридоз жұмыртқасы топырақтан қолға, жемістерге көшуі мүмкін, олар арқылы ауызға түседі. Жуылмағанкөкөністерді, жеміс-жидектерді жегенде, қайнатылмаған суды ішкенде құрттар адам денесіне түсіп, ауру туғызады.

Тәуекел топтарына мектепке дейінгі және бастауыш мектеп жасындағы балалар, ауылшаруашылық жұмысшылары, жылыжайлар мен оранжереялардың жұмыскерлері, саяжайшылар жатады.

Аскаридозбен ауырмау үшін:

-                     жеке бас тазалығын сақтау;

-                     жеміс-жидекті, көкеністі қолданар алдында қайнаған сумен тазалап жуу;

-                     тамақтанар алдында, жануарлармен ойнағаннан кейін, дәретханаға барғаннан кейін қолды міндетті түрде сабындап жуу;

-                     ішуге қайнаған суды пайдалану;

-                     үлкен дәретімен топырақты ластамау;

-                     ауланы, дәретхананы таза ұстау;

-                     бау-бақшаға нәжісті пайдаланбау;

-                     қоғамдық орындарда тазалық сақтау;

шыбындарды жою қажет.

Тұрмыстық қалдықтарды, канализациядағы жуынды суларды ашық су қоймаларына жібермеу, бақшаларды суғару үшін тоқтап тұрған суларды қолданбау.

А.ОРЫНБАЕВА,

аудандық ТмКҚСмҚББ жетекші маманы.

Маман кеңесі

                         

Тырысқақауруынашалдыққанадамменоныңқоздырғышынтасымалдаушыларжұқтырады. Қоршаған орта, әсіресе ашық су көздері тырысқақ вибриондарымен науқас адамның бөлінуімен ластанады. Сол ластанған су мен жеміс-жидектерді, көкөністерді жуғанда, суды ішкенде және суға шомылғанда су жұту барысында адам   кеселге шалдығады. Ересек адамдар мен сәбилердің іш ауруына шалдығуының себебі жеке бастың тазалығын сақтамаудан.

Тырысқақ ауруының адамдарға негізгі жұғу жолдары:

  • вибрионмен ластанған сумен,
  • вибрионмен ластанған тағаммен,
  • науқас адамның нәжісімен,
  • науқас пайдаланған төсек орнымен,
  • науқас қолданған ыдыс аяғымен.

Вибриондар адам денесіне енгеннен кейін аурудың алғашқы белгісі білінгенше бірнеше күн өтеді. Аурудың жасырын кезеңі 2 күннен 5 күнге кейін дейін созылады. Вибриондар асқазан-ішек жолына ауыз арқылы түсіп, өмір сүруіне қолайлы аш ішекке еніп, онда көбейіп, токсиндер бөледі.

Тырысқақ ауруы кенеттен жедел басталады. Жиі-жиі іші өтіп, нәжіс сұйылып, бірте-бірте табиғи түсін жоғалтып аз уақыттың ішінде нәжіс түсі мүлде өзгеріп «күріш тәрізді суға» айналады. Іш өтуі тәулігіне 10-15 рет қайталанады. Аурудың тағы бір белгісі құсу, науқас лақылдатып құсады, бұл құбылыс тәулігіне 10 ретке дейін қайталанады. Адам ағзасы 1-2 тәулік ішінде сусызданып, әлсіреп аяқ-қол бұлшық еттері тартылады. Адам денесі жалпылай улануға ұшырайды, дене қызуы төмендейді, науқастың беті көгереді.

Сондықтан, осындай ауру белгілері байқалып, күдік туғызған жағдайда тез арада дәрігерлік бөлімшеге хабарлау керек. Аурудың алдын алу шаралары:

  • Ауыз су көздерін (бұлақ, құдық) санитарлық талапқа сай келтіріп, таза ұстау;
  • Елді мекендерді тазартылған, залалсыздандырылған, орталықтандырылған сапалы ауыз сулармен қамтамасыз ету;
  • Суды міндетті түрде қайнатып ішу, көкөніс, жеміс-жидектерді жуып пайдалану;
  • Қолды таза ұстап, тамақ алдында және дәретханаға барғаннан кейін сабынмен жуу;
  • Дайын тағамдардың шыбын-шіркей арқылы тырысқақ қоздырғышымен ластануы мүмкін екендігін есте ұстау керек. Үй-ішін, ыдыс-аяқ, аула қораны таза ұстап, шыбын-шіркейді жойып, тазалық сақтау тырысқақ ауруын болдырмаудың басты шарты екенін әр уақытта есте ұстаған жөн.

Б.ЖАНҚАРАЕВ,

ТКҚСҚББ-ның эпидемиологиялық

қадағалау бөлімінің бас маманы.

 

           Буынаяқты жәндіктерге жататын кенелер арқылы тарайтын жұқпалы аурулар қоздырғыштарының түрі қазіргі кезеңде 400-ден асады. Олардың ішінде біздің өңірде жиі кездесетіні кене энцефалиті мен көкала аурулары. Энцефалитті тарататын кене түрлері таулы, орманды жерлерде тіршілік етсе, көкаланы тарататын кенелер тобы далалы, шөлді, шөлейт жерлерде жиі кездеседі.

         Көкала ауруының еліміздегі ғылыми аты- Қырым қанды қызбасы. Баяғы Кеңес Одағы кезінде алғашқы рет бұл аурудың қырықыншы жылдары Қырымда табылуы мен аурудың негізгі белгілері дене қызуының көтерілуі мен дененің қанталауы және қан ағуына байланысты Қырым қанды қызбасы деп атаған. Ал, әлемдік аты «Ку лихорадкасы» деп аталуы да Африка құрылығында алғашқы кездескен жер аты мен дене қызбасының болуына байланысты берілген.

         Қазақстанда бұл ауру көбінесе Көкала деп аталуы да аурудың басты белгісі дененің қанталауы, дененің көгеруіне байланысты болған. Тіпті, ежелгі қазақ қарғауларында кездесетін «Өй, көкала келгір!» деп атауы, ауруды өліммен теңегендігі, аурудың өте ауыр болатындығын және оның өте ертеден белгілі екендігін байқатады. Шынында, көкала аса қауіпті, өлім-жітімі жиі болатын аса қатерлі ауруға жатады. Көкала ауруының қоздырғышы – өте ұсақ вирустар. Оларды буынаяқты жәндіктер – кенелер тарататын болғандықтан, арбовирустар (арбо-буынаяқтылар) деп атайды. Арбовирустарды тарататын негізгі буынаяқтылар қансорғыш кенелер. Олар ауру малдардың қанын сору арқылы өздерінде жинақталған вирустарды ұзақ уақыт сақтауға қабілетті. Үй жануарлары мен жабайы аңдар да ауру жеңіл өтуіне байқалмайды. Бірақ оларда ауру қоздырғыштары жылдап сақталып, қан арқылы жұқтырып отырады.

       Қазақстанның оңтүстік аймақтарында көкала ауруын таратушы жайылым кенелердің өсіп-дамуына қолайлы табиғи жағдайлар бар. Осыған байланысты көкала ауруының табиғи ошағына Түркістан, Жамбыл, Қызылорда, Атырау және Алматы облыстары жатады. Аурудың табиғи ошағында ауру ғасырлап сақталып келген. Себебі, құрғақшылық және өте ыстық климат ауру таратушы кенелердің өсіп-өнуіне қолайлы. Жайылым кенелерінің ішінде негізгі таратушы болып табылатын кененің Гиалема деген түрі осы аталған аймақтарда кең тараған.

       Аурудың таралуына кенеден басқа, ауру адамдар аса қауіпті. Кене сілекейі арқылы адамға жұққан арбовирустар қанда өте тез көбейеді. Қан жасушаларына жататын лейкоциттері мен тромбоциттерінің саны күрт төмендеп азаюына байланысты адам ағзасының ауруға төзімділігі жойылуы және қан тамырларының жарақаттануынан қанталау мен қан ағу белгілері байқалады. Ауырған адамның дене қызуы көтеріліп, тері асты көгеріп, ауыздан, мұрыннан, жатырдан т.б жерлерінен қан ағу белгілері байқалады. Осы аққан қандағы көкала қоздырғыштары аса қауіпті, адамға тері арқылы жылдам жұғады. Ауырған адамдармен байланысқан, одан аққан қанды қолына, т.б терісіне тигізіп жұқтырғандарда көкаланың жіті түрі байқалып, жылдам өлім-жітімге алып келеді. Қайғылы жағдайларда көкала қоздырғышын кенеден жұқтырғаны алғашқы ауырған адам, қалғандарына ауру адамдардың қаны арқылы тарайды. Дәрігерлік дәлелдемелерде ауру адамнан аққан қанның кебуі кезінде буланған қан сұйығы арқылы арбовирустар ауа арқылы жұғатыны да дәлелденген. Көкала ауруының белгілері кене шаққаннан кейін 3-5 күнде біліне бастайды. Ауру адам дел-сал болып, басы ауырады, денесінің қызуы көтеріліп, 39-40 градусқа дейін жетіп, лоқсып құсқысы келеді, іші өтеді, денесінде көгерген, қанталаған көріністер байқалып, бауыры мен көк бауыры ісініп, мұрнынан, тістерінен қан ағады, үлкен дәретінде, зәрінде, құсығында қан қалдықтары байқалады, жүрек соғуы жиіленіп, қан қысымы төмендеп, көп жағдайда ауру қайтыс болады. Аурудың емі тек ауруханаларда жүргізіледі. Дәрігерлер қан тоқтататын, қан қысымын қалпына келтіретін, жүректің жұмысын жақсартатын жан-жақты толық қамтитын емдеу жұмыстарын жүргізеді. Бұл жерде бір айтатын нәрсе адамды жылдам сауықтыратын арнайы емдеу жолдары жоқшылық.

         Аурудан негізгі сақтану жолдары:

         - кенеге қарсы күрес жұмыстарын жандандыру;

         - кене шағуынан сақ болу;

         - мал ұстайтын орындардың үйден алшақтау болуын қадағалау;

         - адам тұратын, жататын жерлерде кенені болдырмау.

       Ауру ауырған адамнан жылдам жұғатынын ескеру қажет. Ауырған адаммен жанасқан туыстары, медицина қызметкерлері теріге қанды дарытпау шараларын қатаң есте ұстауы тиіс. Қолдарына резеңке қолғап киіп жүру, ауру адамды жеке бөлмеде жатқызу міндетті шарт, ауру қоздырғышын құртатын хлорамин дезинфекция заттарымен үнемі бөлмені, аяқ киімді, қолғапты т.б жанасқан заттарды тазалап құрту қажет, аурумен жанасқандардың тізімдері алынып, олар қатаң бақылауда болуы керек.

         Қырым қанды қызбасы иксодты кенелердің шағуы арқылы берілетін адамдардың аса қауіпті вирусты ауруы, бұл ауру көктемде кенелер жаппай шыққан кезде ауыл шаруашылық жануарлары тек ауруды тасымалдаушы ғана болады, ауыл шаруашылық жануарлары аталған аурумен ауырмайды, тек адамдармен жанасқанда ауруды таситын кенелер болған жағдайда денеге жабысып барып шағуы мүмкін.

         Сол себепті мал қораларын, малдардың көп шоғырланатын жерлерін кенеге қарсы дезинфекция, дезинсекция жұмыстарын жүргізіп, ірі қара және уақ малдарды кенелерге қарсы жылына екі рет шомылдырып, тоғытып отыру қажет.

         Көп адамдар көкала ауруының табиғи ошағы бар екенін, оның жаз айларында жиі кездесетінін, аурудың тарау жолдары мен одан сақтану шараларын білмегендіктен ауырады. Көкаланың аса жұқпалы екендігін, ауруды қалай күту керектігінен хабарсыз болады. Сондықтан адамдар арасында санитариялық ағарту және үгіт-насихат жұмыстарын жандандырып, кеңінен жүргізілуі көкаланы болдырмау шараларының басты кепілі болып саналатынын естен шығармауымыз керек.    

Е.САДЫҚОВ,

Аудандық ветеринария бөлімінің бас маманы. 

Аурухана ішілік инфекция

Дүйсенбі, 15 Шілде 2019 00:00

Маман ескертеді

 

 

     Аурухана ішілік инфекция – науқастың денсаулық сақтау ұйымдарында медициналық қызметтерді алуымен байланысты бактериялық, вирустық, паразиттік пайда болатын немесе қызметкердің медициналық ұйымда жұмыс істеуі салдарынан пайда болатын инфекциялық ауру.

  Көп жағдайда келесілер инфекцияның көзі болып табылады:

  - медициналық қызметкерлер;

  - инфекцияның жасырын түрлерінің тасымалдаушылары;

  - жаралық жұқпаны қосқанда, жедел, созылмалы жұқпалы аурумен сырқаттанатындар.

  Берілу факторы ретінде шаң, су, тағам өнімдері, қондырғылар және медициналық құралдарды атауға болады.

  Медицина мекемелерінде жұқтырудың басты жолы – жанасу-тұрмыстық, ауа-тамшылы және ауа-шаң.

  Инфекцияның берілу механизмі: аэрозольды, фекальды-оральды, жанасу, гемоқатынасты.    

Аурухана ішілік инфекцияның таралуына жағдай туғызатын факторлар:

  Науқаспен қатынаста болған кезде ауруханаішілік инфекция көздерінің эпидемиялық қауіптілігін және жұқтырудың дәрежесін бағаламау;

-  Медициналық мекемелердің жобалық қуаттылығынан артық науқастарды қабылдауы;

-  Медициналық қызметкерлер және науқастар арасында анықталмаған ауруханаішілік штамдардың тасымлдаушыларының болуы;

-  Медициналық қызметкерлер арасында асептика, антисептика ережесінің және жеке гигиенаның сақталмауы;

-  Ағымды және қорытынды дезинфекцияны дер кезінде сапалы жүргізбеу, жиыстыру тәртібінсақтамау;

-  Медициналық мекемелерінің залалсыздандырғыш заттармен жеткілікті дәрежеде қамтамасыз етілмеуі;

-  Медициналық құралдар мен құрылғыларының және т.б. залалсыздандыру тәртібінің бұзылуы;

-  Тозған, ескірген қондырғылар;

-  Ас бөлмесінің, сумен қамтамасыз ету жүйесінің қанағаттанарлықсыз жағдайы;

-  Сүзгілік желдетудің болмауы.

  Аурухана ішілік инфекцияны жұқтыруға жоғарғы тәуекел топ:

  1.   Тұрғылықты тұратын жерлері жоқ, қоныс аударғандар, толық жазылмаған және ұзақ соматикалық және жұқпалы аурулармен сырқаттанған, арнайы медициналық көмек алуға мүмкіншілігі жоқ науқастар.

  2. Иммундық жүйесін тежейтін ем тағайындалған (сәулелеу, иммунодепрессанттар), қан алмасу терапия тағйындалған көлемді хирургиялық араласу жүргізіліп жатқан, бағдарламалы гемодиализ, инфузионды терапия тағайындалған.

  3. Нәрестелер (қалыпты жағдайдан ауытқи туылған);

  4. Туылғанда алынған жарақаты, туылғанынан ауытқулары бар балалар.    

  5. Емдеу мекемелерінің медициналық қызметкерлері.

  Инфекциялық бақылау жүйесі қызметін үйлестіруді медициналық ұйымның бірінші басшысы қамтамасыз етеді.

  Аурухана ішілік инфекцияның алдын алуда тыс жерден инфекцияның түсуін төмендету, мекеме ішінде науқастар арасында инфекцияның таралуына жол бермеу, медициналық ұйымдардан тыс жерге инфекцияның таралуын болдырмау үлкен маңызға ие.    

 

Н.ТАСБАЛТА,

Қазығұрт аудандық Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының бөлім басшысы.

 

 

Агрессия адам әрекетінің ерекше формасы болып табылады. Мұндай мінез-құлық субъектінің нұқсан келтіру мақсатымен өзінен басқа адамға немесе адамдар тобына артықшылығын білдіріп, қыр көрсетуі немесе күш қолдануға тырысуымен сипатталады. Агрессивтік мінез-құлық қарқындылығы мен пайда болу дәрежесі бойынша: жеккөрушілік, жақтырмаушылықтан – тіл тигізуге (вербальдық агрессия) және дөрекі түрде күш қолдануға (физикалық агрессияға) дейін түрленеді. Әлеуметтік психологиялық тұрғыдан қарағанда, жекелеген адамдардың агрессивті мінез-құлықтары жиынтығының, бұқаралық сипаттағы құбылыс ұғымының тұлғааралық агрессияның топтық агрессияға айналуының мәні бар.

Агрессивтілік – адамның субъектіге немесе объектіге физикалық және психологиялық зақым келтіруге дайындық мінез-құлығы. Агрессия мен агрессивтіліктің айырмашылығына тоқталар болсақ, агрессия – бұл белгілі бір адамға немесе затқа жүйелі, ниетті түрде бағытталған зақым келтіретін іс-әрекеттер, ал, агрессивтілік – адамның құлқысына байланысты, агрессияға дайындық кезеңі болып саналады. Әр адамда агрессивтілік белгісі әр түрлі, бұл олардың алған тәрбиесіне байланысты. Егер, агрессивтілік аз немесе тым болмаса, онда бұл субъектінің пассивтілігіне әкеледі. Депрессияға өте бейім болады. Агрессивтілігі тым жоғары адамдар, конфликтерге араласып, келешегіне және авторитетіне нұқсан келтіреді. Сондықтан, адамның өз агрессивтілігі мен эмоцияларын бақылауының маңызы зор.

Сол себептен мынадай қорытындыға келеміз: агрессия іс-әрекет болса, агрессивтілік – агрессия бейімділік қасиеті.

Агрессия түрлері

  1. 1.Физикалық және вербальді болып келеді

       Физикалық агрессия – белгілі бір адамға немесе объектіге физикалық күш қолдану;

       Вербальді – негативті сезімдерін дауыс арқылы (айқайлау), және де вербальді реакциялар (ұрысу, қарғау) арқылы жеткізу.

  1. 2.Тікелей және жанама

       Тікелей агрессия – белгілі адамға бағытталған; Жанама агрессия – белгілі адамға жанама түрде (қалжыңдар, жаман өсектер және т.б.) арқылы бағытталған іс-әрекеттер жиынтығы.

  1. 3.Сыртқы агрессия және ішкі (ауто) агрессия

       Сыртқы агрессия қоршаған адамдарға бағытталған;

         Ішкі агрессия – өзіне-өзін кінәлау, өзін масқаралау, өзіне физикалық зақымдар жасау, өзіне қол салу;

  1. Қорғаныш және арандатқан (провокация)

       Қорғаныш – басқа адамның агрессивті мінез-құлқығына пайда болатын агрессия;

         5. Жаулық және инструментальді

     Жаулық агрессияның негізі – жындану болып табылады, басты мақсаты – зақым келтіру.

     Егер, зақым келтіру негізгі мақсат болмай, белгілі бір нәтижеге келу жолы болса, онда бұл «инструментальді» агрессия. Араңдатқан агрессия – агрессия бірінші босату, агрессия көзі болу;

       Агрессия шекараларын анықтау қиын. Егер, агрессия дұрыс жағынан көрініп, жақсы нәтижеге келтірсе, онда бұл дұрыс агрессия. Ал, бұрыс агрессия – бұған қарама-қарсы.

     Агрессия дамуының себептері. Отбасылық тәрбиенің түрлері.

     Отбасы және отбасы ішіндегі қарым-қатынас баладағы агрессияның дамуының негізгі себебі болу мүмкін. Заманауи психологияда отбасылық тәрбие 3 түрге бөлінеді: авторитарлық, либеральді (босаңсу) және авторитетті (демократиялық).      

     Авторитарлық стиль – авторитарлық стиль агрессиямен, диктатпен, бір-бірінің қарым-қатынасында салқындығымен сипатталады. Бұл стиль кезінде қарым-қатынас қысқа, қатал және шошытып үрей туғызумен жүреді. Баланың эмоцияларына көңіл аз бөлінеді, мақтау немесе ұрысу ата-аналар көңіл-күйіне байланысты. Авторитарлық стильде ата-аналардың қатал ережелер ойлап тауып, бала солардың бұйрықтарымен өседі. Көбінесе, отбасындағы балалар қысымға шыдай алмай, агрессияға беріліп кетеді. Осыдан агрессивті адамдар пайда болады. Ал агрессиясын шығара алмаған балалар, депрессияға түсіп, ауто агрессияға айналып кетеді.

     Либеральді (босаңсу) стиль – либеральді (босаңсу) стилінде тәрбие негізгі принцип бойынша жүреді: «не істесең, соны істе». Бұл стильде ата-аналар минимум ережелер қояды. Отбасы мүшелер арасында қарым-қатынас өте әлсіз, балалар эмоциясы мен ішкі жан-дүниесіне қызығушылығы болмайды. Ата-аналар балалары тәуелсіз өсу керек деп ойлайды. Өмір мәнін тез түсінеді, қоршаған ортаға бейімделе алады деп ойлайды. Біраз ата-аналар қолы бос болмағандықтан, балаға керекті тәрбиені бере алмайды.

     Авторитетті (демократиялық) стиль – авторитетті (демократиялық) стиль отбасы мүшелерінің бір деңгейінде болуымен сипатталады. Қарым-қатынастарында демократия болады. Ата-аналар балалары мен өзімен тең адамдар сияқты қарым-қатынас жасайды. Керек кезде мақтап немесе жақтайды. Бұл стиль ең қолайлы, өйткені, балада өз көзқарасы пайда болады және қорғауға қорықпайды. Ата-аналары үнемі қорғаныш жасай алады.

       Агрессияның алдын алу әдістері:

       1) Тәрбиені дұрыс беру. Бала кішкентай кезінен барлығын тәрбиеден алады. Сондықтан, тәрбиенің маңызы өте зор. Егер, авторитарлық және либеральды стильде тәрбие жүрсе, агрессияның келешекте дамуына күмән жоқ. Ұл-қызымызға авторитет болу керек. Олар ата-анасына қарап, сіздің іс-әрекеттеріңіз бен мінез-құлқыңызды қайталайды. Демек, дұрыс тәрбиелеу үшін, алдымен өзімізді дұрыс тәрбиелеу керек.

     2) Эмпатия. Егер, адам сізге агрессивтілігін көрсетсе, оған лезде агрессиямен жауап бермей, оның неге солай жасап жатқанын түсіну керек. Ол адам жындыхананың пациенті болмаса, онда бұл адамның сондай мінез-құлықтың пайда болуына себеп бар. Өзін сол адамның орнына қоюға тырысу керек, мүмкін сіз оған белгілі бір жәрдем бере алатын шығарсыз.

     3) Кешірімді болу.

       Адамдардың тез ашуланшақтығын ескеріп, олардың агрессияларын жүрекке жақын қабылдаудың керегі жоқ. Кешірімді болған адам, агрессияға жауап бермей, оны өршітпейді және өз денсаулығын сақтайды.

       4) Қалжың, көтеріңкі көңіл-күй.

     Күнде көңіл-күйі жоғары адамдар, үнемі өзінен позитив шығарады. Қасындағы адамдармен орынды қалжыңдап, олардың көңіл күйін көтере алады. Бірақ, оның да шекарасы бар. Адамдар қалжыңды көтере алмаса, агрессияның пайда болуына жол ашады.

       5) Артын ойлау.

       Әр адам қадамдарын бақылап, орынды сөйлеуі тиіс. Өз-өзін бақылай алатын адам үлкен жетістіктерге жете алады. Егер, бір адамға агрессиямен жауап берсең, оның дұрыс не бұрыстығын теңестіріп, келешекте сол адамға немесе саған әсері болуын не болмауын ойлауы тиіс.

       6) Спортпен айналысу.

Көп күш жұмсалатын іс-әрекеттерде көп негативті агрессивті сезімдер шығады.

Және бұл денсаулыққа өте пайдалы.

М.ИЛЕБАЕВА,

                                                                                   Жаңабазар ауылдық емханасының психологы.

Нашақорлық – ғасыр індеті

Жұма, 05 Шілде 2019 00:00

                               

Біздің ғасырымыздың басты дерті – нашақорлық.      Біреулер есірткі таратып, байлыққа кенеліп, белшесінен батып жүр, ал, қаншама жан бұдан бақытсыздыққа ұшырап, өлім құшуда. Ел ішінде нашақорлар саны жыл сайын артуда. Біз болсақ көрмеген, білмеген кейіп танытамыз. Өз басымызда болмаған соң, өзгенің проблемасына жүрегімізді де, жанымызды да ауыртқымыз келмейді. «Не істеу керек? Жастарды оның құрығынан қалай құтқарамыз ?» деген сауалдар әрине адам жанын мазалайды.

 Жастар психологиясына жүргізілген зерттеулерге сүйенсек, олардың орта іздейтіндігі, ортасы жоқ жасөспірім жапанда жалғыз қалғандай сезінетіндігі дәлелденген. Ал, ортада қай бала жан-жақты, пысық, соңынан өзгелерді ерте алатындай қабілеті болса, соған ұқсағысы келіп ұмтылады. Ол жақсы бала ма, жаман бала ма, есеп беріп жатпайды, әйтеуір айналасындағылардың түрткісін оятады, ол түрткі немен аяқталады, бұл жеткіншектің табиғатына байланысты болады. 

  Бүгінгі күні жастарды қызықтыратын орта аз,  қала баласы түнгі клуб, би алаңдарын ермек етсе, ауыл баласына барар жер жоқ. Көше тоздырып,  арақ-шарап ішуге әуестену ара-тұра кездесіп жатыр. Нашақорлар неге көбейіп кетті дейсіз? Оның себебі,   ұрпақ тәрбиесіне көп көңіл бөлінбеуінде. Жасыратыны жоқ, көптеген ата-ана перзентімен тек қана материалдық тұрғыда ғана әңгімелесумен шектеледі,  қарның тоқ па, көйлегің көк пе дегендей. Онымен әңгімелесуге, не толғандырып жүргенін, ортасы қандай, достары кім екенін білуге, бос уақытын қайда, қалай, кіммен өткізетіндігін білуге, сырласуға уақыт таппаймыз. Көбіне ауқатты отбасының балалары қарны тоқтықтан, істейтін іс жоқ болғандықтан нашақорлыққа,  есірткі сатушыларға қосылғанын байқамайды да.

  Осы орайда  «Тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық, аздырар адам баласын» деген Ұлы Абайдың орынды тауып айтқан өлең шумағы есіңізге түседі. Жас кезінде адам қызыққыш келетіндіктен қызық көріп, біреулері есірткі дәмін татып көруден бастап, бірі өзгенің мәжбүрлеуімен нашақор болып кеткендер бар. Есірткіні таратушылар қызық көріп жүрген жастарды «Инемен салмасаң болды, нашақор емессің, ал, біз иіскейміз, одан нашақор болмаймыз», – деп алдауы да мүмкін. Шындығында, жас ағза есірткінің дәмін бір рет татқан соң тәуелді болып шыға келеді. Біз жасөспірім тәрбиесін мектепке қарай ысырып қойғанбыз, содан кейін сол мектепті кінәлаймыз. Бұл – үлкен қателік! Қайта мектептің және мұғалімнің беделін, мәртебесін көтеруге ықпал етуіміз керек. Тәрбие мәселесі – ең маңызды мәселе. Алайда, өзара ұғыну психологиясы ескерілуден қалып бара жатқаны, кей  отбасында  ата-ана мен бала бір-біріне суық тартып,  рухани адамгершілік тұрғысында дағдарыс қалыптасып келе жатқаны да рас. Бірақ, бұл дағдарысты көпшілік сезіне бермейді, өйткені, әркім өз кемшілігін өзі көре алмайды, түзей алмайды. Отбасындағы дағдарыс қоғамдық деңгейге қалықтап шықты, осыдан келіп арамызда нашақорлар мен араққұмарлар саны арта түсті. Біз де,  «бала ертең-ақ өседі, ненің жақсы, ненің жаман екенін өсе келе өзі де біліп алады» деген қате ұғым бар.

 Психолог-дәрігерлер отбасында бала ішімдік, темекі, есірткі сияқты естен айыратын әзәзіл туралы ерте бастан естігені дұрыс екендігін, бала жаман әдет  туралы ерте білсе, соғұрлым тез жиренетіндігін, одан бойын аулақ ұстайтындығын ескертеді.

           Қазір психоактивтік заттардың зияндығына қарамастан оны қолданатын адамдардың саны күннен күнге артуда. Жасөспірімдер нашақорлығының әлеуеттік келешегін мамандар былай болжамдайды:

        – 12-18 жастағы нашақорлар – бұл ар-ождан принциптері бұзылған,  адамгершілік қасиеттері төмен денгейдегі адамдар. Сонымен  қатар,  есірткі қолдану балаларды жиі қылмысқа итермелейді. Сөйтіп, 10-20 жылдан кейін жасөспірім нашақорлық әлеуметтік қауіп тобын құрайды.

       – нашақор балалардың көпшілігі өліп кетеді  немесе дені сау келешек ұрпақ өсіре алмайды, яғни СПИД, вирусты гепатит, ақыл-ойдың дұрыс болмауы және т.б. аурулар біздің қоғамның дамуына көп қауіп төндіреді.

       Мұндай жағдай қоғамның экономикалық және саяси ахуалына өз әсерін тигізеді, білім және маман әлеуетінің (потенциалын) төмендеуі, жұмыс күшінің азаюы мен есірткі бизнесінің шарықтауы экономикалық дағдарысты одан әрі өсіреді де, нәтижесінде тұрақтылық  бұзылады. Сонымен қатар, есірткі тек оны қолданатын адамға ғана зиянын тигізіп қоймайды, оның жақындарына, туыстарына және жалпы қоғамдағы адамдарға көп қиындықтар туғызады: бір нашақор 10 адамның өмірін  бұзады. Соңғы  жылдары  елімізде есірткінің заңсыз айналымы проблемасы жалпы ұлттық сипатқа ие болуда. Есірткі заттарының аса қымбат еместігі, оларға іс жүзінде еш  кедергісіз қол жеткізудің мүмкіндігі  нашақорлар қатарының кемімей,  қайта керісінше үнемі артып отыруына алып келді.

       Осыған байланысты, қоғамдық – қасіреттің алдын алу мақсатында жергілікті жерлерде оқушылар арасында кеңінен түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет, жастарды спортқа, басқа да мәдени ұйымдарға тарта отырып, олардың бос уақыттарын кіммен қалай өткізетіндігіне аса көңіл бөлінсе дегім келеді.         

Салтанат Унгарова,

«Жастар ресурстық орталығының» әлеуметтік психологиялық

сүйемелдеу қызметі секторының психологы. 

Дәрігер кеңесі

 

Тері  –  адам денесінің сыртқы жабыны. Тері ағзада әр түрлі қызмет атқарады. Ішкі мүшелерді сыртқы ортаның механикалық әсерінен қорғайды. Тері микробтарды, еріген улы және зиянды заттарды өткізбей, қорғаныштық қызмет атқарады. Тері – ағзада зат алмасу процесіне қатысады. Негізінен су мен жылу алмасуда маңызы бар. Сыртқы ортаның температурасы қаншалықты ауытқығанымен, адамның дене температурасы үнемі тұрақты болады. Дене температурасының үнемі тұрақты деңгейде болуын қамтамасыз ететін физиологиялық процестерді жылу реттелу дейді. Тері арқылы сумен бірге түрлі тұздар, сүт қышқылы, азоттық алмасу өнімдері сыртқа шығарылады. Тері қан айналым процесінде қанның сақталатын қоймасының да қызметін атқарады. Теріде көптеген жүйке талшықтары, сезгіш жасушалар шоғырланған. Сондықтан, тері сезім мүшесінің қызметін атқарады. Адам тері арқылы бір заттың жанасқандығын, температураны, ауырғанды сезеді. Терінің витаминдер алмасуына да қатысы бар. Теріде болатын ерекше заттардан күннің ультракүлгін сәулелерінің әсерінен Д витамині түзіледі. Теріде аздаған мөлшерде газ алмасу процесі жүреді, яғни оттегін сіңіріп, көмірқышқыл газын бөледі. Адам терісіндегі тер, май және сүт бездері арқылы ыдырау өнімдері бөлінеді. Теріде ағзадағы артық май қор ретінде жиналады. Терінің ең көп тараған ауруларына безеу,  қышыма қотыр және саңырауқұлақтар тудыратын аурулар жатады. Тері ауруларын қарайтын медицина бөлімі – «дерматология» деп аталады.

  Тері ауруларының түрлері өте көп. Солардың ішінде сәбилер мен жасөспірімдерде  өте көп кездесетін тері ауруының бірі – диатез.

Диатез – терінің аллергиялық қабыну сырқаты. Оған көбінесе тектік бейімдігі бар балалар шалдығады. Бұндай тектік бейімдікті «атопия» деп атайды. Нәресте шақта атопия көбіне атопиялық дерматит түрінде көрініс береді. Оны бұрын «экссудативті диатез» деп атайтын. Атопия көптеген аллергендерге қатысты болуы мүмкін: тағамдық, шаң-тозаңдық, дәрі-дәрмектік, бактериялық, вирустық аллергендер, т.б.

Диатез жүре келе, аллергияның ауыр түрлеріне ауысуы мүмкін. Мысалы, аллергиялық тұмау немесе қолқа демікпесіне. Балада аллергияның бұл түрлерінің бәрі қатар жүруі мүмкін, бұл ауру түрін, «аллергиялық триада» деп атайды. Нәресте диатезі сәби өмірінің алғашқы айларынан бастап екі жасқа дейін созылады. Сулы немесе құрғақ диатез түрінде өтеді.

Емі. Балалардағы диатез тек тері ауруы емес, бүкіл организмнің сырқаты. Сондықтан, бала кешенді ем алуы тиіс. Емнің басты мақсаты – диатездің асқынуына жол бермеу.

Аллерголог дәрігер балада аллергия тудыруы мүмкін заттардан оны сақтау керектігін түсіндіреді. Үйді артық заттардан тазартып, күн сайын ылғал шүберекпен сүртіп, кітаптар мен киімді жабық шкафтарда сақтау, үйді үнемі желдетіп тұру керек. Сондай-ақ, үй өсімдіктерін, жануарлар мен балық ұстауға болмайды, бұларды тазалағанда көгертетін саңырауқұлақтардың өсуін тоқтататын ерітінділер қолдану, бала жастанатын жастықты жыл сайын ауыстыру қажет.

Диатезбен ауыратын баланың емін тек дәрігер ғана жүргізе алады. Тері күтіміне үлкен мән беріледі: баланы күн сайын хлордан ажыратылған суға (суды бұлауда 1-2 сағат тұндырып, үстіне ыстық су құяды) шомылдыру керек. Диатез көбіне тұқым қуалайды, алайда дәрігердің барлық ұсыныстарын орындау арқылы аллергияға төтеп беруге әбден болады.

Безеу. 14-15 жаста көп оқушыда безеу пайда болады. Бұл – жыныстық жетілудің уақытша қосымша әсері. Май бездерінің шығаратын өзегі бітеледі де, оған ауру тудыратын микробтар түсіп, қабынады. Айналасындағы тері тығыздалып қыздырады да кішкентай түйін пайда болады, ол жиі іріңдейді. Кейде оның көлемі ұлғаяды, ал оны сығып тастаған жағдайда,  орнында шешек ізіндей дақ қалады. Безеу бетті, кеудені, арқаның жоғары бөлігін зақымдайды. Олар уақытша пайда болып, бірақ терінің көп бөлігіне жайылып ауыруы да мумкін. Безеудің алдын алу үшін теріні таза ұстап, май бездерінің өзегі бітеліп қалмауы үшін бетті үнемі сабынмен жуу керек. Ыстық және суық сумен алма- кезек жуыну жақсы көмектеседі Өте ащы, дәмдеуіштер (бұрыш , қалампыр, т.б.) қосылған тамақты жеуден, кофе, какао, қою шай ішуден бас тартыңдар.  Ең бастысы – бір қалыпты ұйықтау, серуендеу, спортпен шұғылдану, дене шынықтыру. Осылардың бәрі мүмкіндігінше асқазан жұмысын жақсартып, безеулердің алдын алады.  Таңертең аш қарынға бір стақан су ішкен дұрыс.  Безеуді өзіңіз шұқылап, түртіп жүрмеңіз: инфекция енгізіп алуыңыз мүмкін. Асқынған жағдайда дерматолог дәрігерге көріну қажет

Күбіртке. Күбіртке жиі кездесетін іріңді ауру. Кейбіреулер қолдағы кіші-гірім жараларға уақытында мән бермейді. Теріге түрлі себептермен түскен жарақаттарға микробтар үйір келеді. Микробтар жарылған, қажалған орынға түсіп көбейеді, тез уын жаяды. Сөйтіп тканьдарды қабындырады, іріңді жараға айналдырады. Қазақ күбіртке деп тек тырнақ түбінің ісін, іріңдегенін айтады. Ал ғылымда күбіртке (панариций) деп саусақ тканінің іріңді жарасын айтады. Сондықтан жараны шыққан орнына қарай тері, теріасты, сіңір, сүйек және буын күбірткесі деп айырады.Қолына күбіртке түскен адамның алдымен дәрігерге көрінгені жөн. Дәрігердің кеңесі бойынша марганцовканың 1-2 түйірін қосқан ыстықтау суда саусақты күніге 4-6 рет ұстап күбірткенің тез пісіп жарылуына көмектеседі, қолдың солқылдап ауырғанын да басады. Бұдан басқа емді дәрігер, кейде оның ұйғаруымен адамның өзі де жасауы мүмкін.

Ұшық. Ұшық, герпес – адам терісі мен шырышты қабықшаларына тұтасқан көпіршіктердің шығуынан болатын вирусты ауру. Инфекция көзі – ауырған немесе вирус таратушы адам. Ұшық көп жағдайда жылдың салқын мезгілдерінде шығады. Себебі, бұл кезде организмнің ауруға қарсыласу қабілеті нашарлап, гиповитаминоз дамығанда; әр түрлі жұқпалы аурулармен ауырғанда, кейде жаздың ыстық мезгілінде күн көзіне көп қыздырынғанда да шығады. Ұшықтың 2 түрі бар; Олар жай ұшық және белдеме ұшық.   

Тері арқылы денеге өткен бактериялар, микробтар адамды неше түрлі індетке тап қылады. Ағзада зат алмасудың бұзылуы салдарынан болатын тері аурулары көп. Мәселен, қант диабеті кезінде көмірсу алмасу бұзылады. Азаматтар өзінің денсаулығына бей-жей қарамастан уақытылы дәрігерге көрініп, қажетті ем-домдарды дер кезінде алып отыруы керек.

Гүлжан ЖҰМАҒҰЛОВА,

аудандық аурухананың дерматолог дәрігері.

            

Жүрек аурулары жүрек және қантамыр жүйесінің бұзылуынан пайда болады. Оған басқа да түрлі себептер әсер етеді.

Жүрек ауруларының жиі кездесетін түрлері: ревматизм, гипертония, жүрек ақауы, жүрек демікпесі, миокард инфарктысы, т.б.

Жүрек қан тамырлары ауруларының түрлері қандай?

Жүрек қан тамырларының жарылуы – жүрек бұлшық етін қанмен қамтамасыз етіп отыратын қан тасымалдаушы тамырлардың зақымдалуы;

Бас қан тамырларының ауруы – миға қан тасымалдайтын тамырдың зақымдалуы;

Перифериялық артерия ауруы – аяқ пен қолға қан тасымалдайтын қан тасымалдаушы тамырлардың ауруы;

Ревмокардит – стрептокок бактерияларының ревматикалық шабуылының нәтижесінде жүрек бұлшық еті мен жүрек клапанының зақымдалуы;

Туа біткен жүрек ақауы – баланың дүниеге келген шағынан жүрегінің деформациялануы;

Терең тамырлардың тромбозы және өкпе эмболиясы – жүрек пен өкпеге жететін қанды тасымалдайтын аяқ қан тамырларында қанның ұйып қалуы;

Инфаркт пен инсульт, әдетте, жүрек пен миға баратын тамырлар бітеліп қалған кезде мазалайды.

Жүрекке қан жетпеген жағдайда қандай аурулар пайда болады?

Жүрек қан тамырларының бұзылуы мынадай ауруға шалдықтырады.

Вена қан тамырларының кеңеюі

Ұзақ уақыт аяғынан тік тұрып жұмыс істеген адамдарда вена қан тамырлары кеңейеді. Сыртынан түйін-түйін болып көзге айқын білінеді. Аяқ көп қимылдамаған соң оның бұлшықеттері де жиырыла алмайды.

Жүрек кемістігі

Жүрек кемістігі – туа пайда болған және жүре пайда болған деп екіге бөлінеді. Туа пайда болған кемістік іште жатқанда ұрық жүрегінің дұрыс қалыптаспауынан туындайды. Ондай ақау жүректің жүрекшелерінде байқалады. Жүре пайда болған кемістік жұқпалы аурулардың әсерінен де болады.

Анемия (қаназдық). Анемия – қанда эритроциттердің азайып, гемоглобиннің кемуінен болады. Негізгі себептері: денеден көп қан кету, химиялық заттардың, удың, безгек ауруының әсерінен эритроциттердің тіршілігін жоюы, бауыр, көкбауырдың зақымдануы, эритроциттердің түзілуіне қатысатын заттардың (темір, В12 витамині) жетіспеуі және т.б. Қан оттегіне қанықпағандықтан, мүшелер мен ұлпаларға оттек жетіспейді. Осы себептен зат алмасу бұзылады. Эритроциттердің мөлшері азайғанда, қанның тұтқырлығы төмендеп, жүрек соғуы жиілейді. Қаназдықтан жүрекке көп күш түседі. Оны қан құю арқылы емдейді.

Жүрек ауруының белгілері қалай білінеді?

Жүрек ауруларының алғашқы ескертуі ретінде инфаркт пен инсультты атауға болады. Науқаста бастапқыда мынадай белгілер байқалуы мүмкін.

кеуде жасушалары ауырып, жайсыз сезім болады;

қол мен сол жақ иық ауырып, шынтақ, жақ немесе арқада жағымсыз сезім пайда болады; кейде бет жансызданады, көзі көрмей қалуы мүмкін;

бұдан басқа науқастың басы айналып, дем жетпей, жүрегі айниды.

Қандай факторлар әсер етеді?

Теледидар көру. Ұзақ уақыт теледидар алдында отыру жүрек ауруы және сал ауруына шалдықтырады.

Депрессия. Стресті, агрессивті және депрессияға жиі түсу жүрекке едәуір зиян тигізеді.

Қорылдау. Бұл ұйқы жайсыздығының жүрекке әсері екенін білдіреді.

Айналадағы ортамен араласу адамның денсаулығына пайдалы.

Денеге шамадан артық күш салу. Спортпен шұғылдану кезінде денеге шамадан тым артық күш салу және толығымен тастап кету зиянды.

Спиртті ішімдік. Спиртті ішімдіктердің салдарынан пайда болатын артық салмақтар да жүрек саулығына кері әсер етеді.

Тым көп тамақтану. Күнделікті шекерлі сусындардың орнына қарапайым су ішу керек. Нан және ұн өнімдерін азайтқан дұрыс. Қант, май және калория көлемі тым жоғары азықтардың құнарлығы төмен болады.

Темекі. Жүрек ауруының басты себебі – темекі шегу.

Тұз. Неғұрлым тамақта тұз көп тұтынылса, қан қысымы да арта түседі.

Жүрек қан тамыр ауруларының алдын алу үшін:

Жүрек ауруының алдын алу үшін жеміс-жидек мен көкөністер жеу және диета сақтау маңызды. Сондай-ақ, болмашы нәрсеге алаңдап, ашуланбаңыз,

          Жиі жүгіріп тұруды әдетке айналдырыңыз; салмақ қоспауға және өз салмағыңызды сақтауға мән беріңіз; тым ауыр, шаршататын жұмыстардан аулақ болыңыз; уақытылы ұйқы және демалуды назардан тыс қалдырмаңыз;

          күніне кем дегенде 10 минут таза ауада серуендеу пайдалы; емделуі қажет тістерді емдетіңіз; көп мөлшердегі майлы еттерді, сүтті тағамдарды тұтынбаңыз. Консерві, шұжық, сыр, маринадталған тағамдар, балық, шоколад сияқты азықтарды аз тұтыну қажет.

Жүрек ауруын өз бетімен үй жағдайында емдеуге болмайды. Бұл организмдегі басқа аурудың туындауына себепші болуы мүмкін. Сондықтан, әр 6 ай сайын жүрегіңізді тексертіп тұрған жөн.

Жазира СТАМҚҰЛОВА,

аудандық аурухананың кардиолог дәрігері.

Кеміргіштер – инфекция көзі

Жұма, 28 Маусым 2019 00:00

               

Тышқандар мен егеуқұйрықтар адам мекендейтін барлық жерде өздерін жайлы сезінеді. Сонымен бірге, олар кезінде қалаға «көшкен» және шағын ауылдарға қарағанда, қазір оларды мегаполистерде жиі кездестіруге болады. Тамақтың, оның ішінде қалдықтардың көптігі осы зиянкестер популяциясының күрт өсуіне әкеп соғады.

Олар сізге көптеген проблемалар туғызуға қабілетті:

               Үй-жайларда жағымсыз иіс пайда болады, кез келген уақытта кеміргіштің тіршілік қалдықтарына тап келуіңіз мүмкін;

               Дискомфорт жағдай пайда болады;

               Егер, қонақтар немесе клиенттердің бірі егеуқұйрықты байқаса, олардың алдында сіздің мәртебеңізге айтарлықтай нұқсан келеді;

               «Сұр шапқыншылық» салдарынан өткізгіш сымдардың, едендердің, қабырғалардың, әртүрлі қалқалардың, жиһаздың зақымдануы болады;

               Кеміргіштер әртүрлі індеттердің жиі себептері болып табылатыны белгілі. Егеуқұйрықтар мен тышқандар адам үшін өте қауіпті лептоспироз ауруын тасымалдаушысы болуы ықтимал. Олар бүлдірген өнімді жеп, сіз қатты ауырып қалуыңыз мүмкін. Кеміргіштер топырақ пен суды ластайды, олардан инфекциялық ауру қоздырғыштары адам ағзасына түседі. Сонымен қатар, кеміргіштердің тістеуі салдарынан құтыру сияқты қатерлі ауру берілуі мүмкін.

               Тышқандар өзімен бүрге тасымалдайды;

               Дарақты тістеуі жай ғана ауыр емес, улы болуы мүмкін, өйткені, ол жиі уыттары бар жартылай шіріген қалдықтармен қоректенеді.

     Осы жағдайлардың кезекті құрбаны болмау үшін, зиянкестерді байқаған сәттен шаралар қолданыңыз!

     Біріншіден, шақырылмаған қонақтарды тағам мен суға қол жеткізуден айыру керек. Азық-түліктің жабық қорғалған орындарға жиналуын қамтамасыз етіп, құбырлар мен крандардың ақауларынан судың ағуын болдырмауға тырысыңыз. Кеміргіштерді қызықтыруға қабілетті қоқыстардан, қалдықтардан уақтылы құтылыңыз. Бөлмені қарап шығып, жарықтар мен саңылауларды бекітіңіз. Ол үшін картон, көбік немесе жұқа ағаш табақтары емес, цемент ерітіндісін пайдаланыңыз.

Өздеріңізге мәлім, базарлар мен дүкендерде тышқан аулайтын қапқандармен қатар, тышқандарды жоюға арналған ұнтақ немесе түйіршіктелген, дайын препараттар еркін сатылады. Алайда, кеміргіштерге қарсы химиялық заттарды пайдалану адам мен жануарлардың және құстардың өміріне де қауіп төндіретінін есте сақтау қажет.
     Сондықтан
, осы препаратарды қолдану нұсқаулығына сәйкес дайындау, мөлшерлеу ережелерін және сақтық шараларын қатаң сақтау өте маңызды. Кеміргіштермен күрестің ең жақсы нұсқасы осы салада жұмыс тәжірибесі бар оқытылған мамандардың күшімен дератизациялық іс-шаралар өткізу болып табылады, бұл көрсетілетін қызметтердің тиімділігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс.

Нұрлыбахыт ТАСБАЛТА,

Қазығұрт аудандық қоғамдық

денсаулық сақтау басқармасының

бөлім басшысы.