6-5

Конго-Қырым қанды қызбасы – аса қауіпті жұқпалы ауру. Негізінен адамдарға кененің шағуы арқылы немесе ауру адамның қаны арқылы жұғады. Кенелер көктем, жаз мезгілдерінде өсіп-өнуі үшін аса белсенділік танытып, жануарларға сонымен қатар төрт түлік малға және адамдарға қан сору үшін шабуыл жасайды. Кене – Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы ауруы қоздырғышының негізгі тасымалдаушысы. Сондай-ақ, ұрпақтан-ұрпаққа осы қоздырғыштарды тұқымы арқылы сақтап таратып отырады. Адам ауруды кенелер шаққан кезде, науқастың қаны мен қанды шығындылары арқылы, құрамында вирус бар материал теріге және сілемейлі қабықтарға түскен кезде, малды қырыққанда және оларды кенелерден қолмен тазартқан кезде кенелердің ішіндегісінің дененің ашық бөліктеріне түсуі нәтижесінде, КҚГҚ вирусымен зертханалық жағдайларда жұмыс істегенде, науқастарды күткенде және оларға медициналық көмек көрсету кезінде жұқтырады. Мал сою, боршалау кезінде де жұғуы мүмкін.
Аурудың жасырын кезеңі 2 күннен 14 (көбіне 2-7 күн) күнге дейін созылады. Содан кейін науқас адамның дене ыстығы 39-40 0С-қа дейін көтеріледі. Басы, буындары қатты сырқырап ауырады, көзімен тамағы қызарады, тамаққа тәбет болмайды. Содан соң аурудың 2-5 күндері мұрыннан, асқазан-ішектен, әйелдердің жатырынан қан кетеді. Науқастың денесі бөртеді, қолмен теріні қатты басқанда немесе ине шаншығанда қанталап көгеріп кетеді.
Науқас адам дер кезінде дәрігерге көрінбесе, ауруы асқынып өліп кетуі де мүмкін, сонымен қатар қасындағы адамдарға да жұқтырып таратуы мүмкін.
Сондықтан, кене шаққанда болмаса кененің қаны шашыраған жағдайда немесе аурудың алғашқы белгілері байқалған кезде дер кезінде дәрігерге көріну керек, 2 аптадай медициналық бақылауда болғаны жөн.
Қой қырықтық кезінде қолға қолғап, үстіңізге арнайы киім (комбинзон) киген жөн. Далада жүрген кезде, малқораны тазалаған кезде үстеріңізді мұқият қарап жүріңіздер. Жұмыс киімін үйге кіргізбеңіз. Ешуақытта қолмен кенені езбеңіздер.
Өз қора-жайларыңызды қи мен қоқыстардан таза ұстап, қора-жайлардағы жарық-қуыстарды мазутпен, автолмен, креолин араластырылған лаймен бекітіп тастаңыз. Көктем, жаз, күз мезгілдерінде қора-қопсы, малқора айналасын кенеге қарсы өңдеу жүргізіп, малдарды залалсыздандырып тұрған жөн. Қора қопсыны залалсыздандырар кезде, әуелі қоқыстарын, малдың қиларынан тазартыңыз, қоқыстарды дұрысы өртеп жіберіңіз. Кенелер ыстық суыққа шыдамды өте өміршең келеді. Қоқыс астында, қораның жарық-тесіктерінде ұялап-көбейіп 15-20 жылға дейін тірі жата береді. Қолайлы жағдай туса сыртқа шығып малға жабысады.
Сондықтан, өзіңізді, балаларыңыздың, басқалардың кенеден, қауіпті аурудан аман-сау болуы үшін қолыңыздан келгенше үйіңізді, қора-қопсыңызды, малдарыңызды кенеден тазалап, тазалық сақтап, көктемде-жазда-күзде бірнеше рет залалсыздандыру жүргізіп тұрғаныңыз жөн.

Нұрдәулет ӘБЕН,
Қазығұрт аудандық
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасы басшысының орынбасары.

9f39d834-b9fb-40c3-a9bf-ad8ff5589f7a

Балалардың қауіпсіздігін қалай ұйымдастыруға болады?

Бала өмірге келген сәтінен бастап кәмелеттік (0-18) жасқа дейінгі кезеңде бала қоршаған ортамен белсенді танысады, ол айналасындағы барлық заттарды біліп тануға тырысады және жай ғана қарап қоймай, міндетті түрде оларды ұстап тіпті татып көргісі келеді. Балаға бұл жаста бәрі қызық. Ең алдымен ол өзі көріп тұрған нәрселердің бәрін қарап шығып және қолы жеткен барлық заттарды қолына алады. Біртіндеп еңбектеу және жүру дағдыларын меңгеруіне орай, бала үстелдерде, шыны есіктердің ар жағындағы сөрелерде, жабық жәшіктерде, аузы байланған пакеттерде, қақпағы бар банкаларда, кішкентай тесіктер мен саңылауларда және т. с.с. қолы жетпеген заттарға назарын аудара бастайды.
Кішкентай бала үшін зерттеушілік түйсігі оның болашақ тәжірибесінде орынды және өте маңызды болып табылады, алайда түрлі заттар мен нәрселерге толы қоршаған кеңістік бала үшін сан алуан қауіптерге толы болуы мүмкін. Бала тұратын кеңістікті қауіпсіз етіп ұйымдастыру және қауіпті заттармен, нәрселермен және заттектермен қарым-қатынасты болдырмауға тырысу ересектердің міндеті.

Балаға қандай қауіп төнуі мүмкін?


Ұсақ заттар (түймелер, дәрілер мен кішкене шарлар, қайшылар, пышақ­тар, шанышқылар, тоқыма біздер, инелер, түйреуіштер, шегелер, шаш түйреуіштер, ұшталған қарындаштар, қаламдар) баланың қолы жетпейтін жерде сақталуы тиіс.
Еденге жақын шкафтардың есіктері кілтпен жабылуы немесе бала оларды аша алмайтындай етіп байлануы керек.
Өткір бұрыштар қалың жұмсақ маталармен, кілемшелермен немесе жастықтармен жабылуы керек. Тамақтандыру кезінде сынғыш шыны заттар пайдаланылмауы тиіс.
Электр құралдары мен резеткелер кішкентай балаларды аса қызықтырады. Тіпті электрезеткелер биікте орналасқан дегеннің өзінде, оларға міндетті түрде «бітеуіштер» қою немесе оларды лейкопластырмен желімдеу керек.
Ата-аналарға берер кеңесіміз, еңбектей отырып бүкіл пәтеріңізді «жат планеталық тұрғысынан», яғни заттардың тағайындалуы белгісіз тіршілік иесі ретінде мұқият қарап шығыңыз (бұл қауіпсіздіктің бірінші деңгейі болады). Осы кішігірім, алайда маңызды зерттеу барысында өзіңіз үшін таныс және айқын заттар сіздің балаңызға белгісіз және түсініксіз екенін естен шығармаңыз. Егер, белгілі бір жерде балаға қауіп төнудің болмашы мүмкіндігі бар болса, оны қауіпсіздендіруге тырысыңыз.
Жылыту құралдарына, ашық от бар жерлерге, тамақ дайындалатын жерлерге, сондай-ақ сіріңке, тұтандырғыш, тез тұтанатын сұйықтықтар, шырақтар сияқты заттарға ерекше назар аудару қажет.
Үстелдің шетіне ешқашан ыстық сұйықтығы бар кастрюльдер немесе шәйнектер қоймаңыз және дастархандарды уақытша болсын алып тастаған жөн, себебі бала оның шеттерінен тартып үстелде тұрған заттарды өзіне аударып алуы мүмкін. Еске салатын жайт, күйіп қалу - балалар өлімінің жиі себептерінің бірі болып табылады.
Қазір телефон, смартфонсыз жүрмейтін адам жоқ. Телефон қуаттағышты телефонды қуаттап болған соң, тоқтан ажыратпастан көпшілігіміз кетіп қалатынымыз рас. Телефон қуаттағышты міндетті түрде ажыратып жүруді естен шығармаңыз. Кез-келген бала қолына не түссе де аузына салып, тоқ ұруы мүмкін.
Жаз уақыты басталғаннан үйімізде әктеу-сырлау жұмыстарын жүргізуді қолға ала бастаймыз. Осынау кезде бензин, әк, краска, клей, түрлі қоспалар мен сұйықтықтарды пайдалануда қауіпсіздік шараларын сақтап, балалардың қолы жетпейтін жерде сақтаңыздар!
Сондай-ақ, алдымызда шомылу маусымы келе жатыр. Үлкендерсіз балаларды суға өз бетінше жіберуге болмайды. Бала өміріне қауіп төндіретін ой-шұқырлы жерлердің, құдықтардың, әжетхана есігінің жабық болуын қадағалаңыздар дегім келеді.

Айнұр ЖАҚСЫБАЕВА,
Қазығұрт аудандық ауруханасына қарасты
Сенбі дәрігерлік амбулаториясының аға дәрігері.

Жақсы ой, күлкі, салауатты өмір салты – күйзеліс пен үрейдің тиімді профилактикасы.
Күйзелісті жеңудің дұрыс немесе бұрыс әдістері болмайтындықтан оны әр адам әртүрлі әдістермен жеңеді.
Жақсы ойлауға тырысыңыз. Жағымды ойларға және естеліктерге көбірек назар аударған маңызды.
Көңіліңізді басқа нәрселерге аударыңыз. Жағымсыз ойлардан аулақ болып, көңілді қуанышты оқиғаларға, естеліктерге аударған абзал.
Өзіңізді ненің қуанта алатыныңызды байқаңыз. Теріс эмоциялардан арылыңыз. Жағымсыз эмоциялар күйзелісті күшейтіп, депрессияға әкелуі мүмкін. Сондықтан оларды сыртқа шығару қажет. Егер сізді немесе отбасыңыздың мүшелерін БАҚ арқылы берілетін репортаждар қатты үрейлендіретін болса, оларды көруге немесе тыңдауға аз ғана уақыт бөлген дұрыс.
Ақпарат алуға тырысыңыз. Қауіп-қатерлерді жақсырақ анықтауға және дұрыс сақтық шараларын қабылдауға көмектесетін ақпарат алыңыз. Расталған және сенімді ақпарат көздерін пайдаланыңыз.
Салауатты өмір салтын ұстаныңыз. 
Өз эмоцияларыңызды басу үшін темекі шекпеңіз және ішімдік ішпеңіз. Егер олардан арыла алмасаңыз, медициналық немесе психологиялық көмекке жүгініңіз. Қай жерге және қалай көмекке жүгінетініңіз туралы жоспарды алдын ала дайындаңыз.
Көбірек күліңіз. Күлу – бұл күйзелістің маңызды профилактикасы.
Жайбарақаттануға тырысыңыз. 
Мұндай әдістің пайдасы зор. Барлық дәрігерлер мен психологтар күйзелістің алдын алу үшін күн сайын 10-30 минут ішінде аутогенді жаттығулар жасауға кеңес береді.
Ванна қабылдаңыз. Бұл жайбарақаттану үшін керемет әдіс болып табылады. Ванна қабылдау үшін әсіресе эфирлі майларды қолданған өте пайдалы.
Сүйікті ісіңізбен айналысыңыз. 
Жақсы көретін хобби – бұл күйзелістің жақсы профилактикасы. Сондықтан, өзіңізден «не істегенді жақсы көремін?» деп сұраңыз. Мүмкін, сіз өлең жазғанды, тамақ түрлерін дайындағанды немесе психологияны оқып-үйренгенді ұнататын шығарсыз. Сол әуес іспен шұғылдану күйзелісті жеңуге көмектеседі.
Кітап оқыңыз. Кітап оқу - көңілді басқа нәрсеге аударып, сәтсіздіктерді ұмытудың бірден-бір жолы. Ертегі, шытырман оқиғаға толы әңгімелер осы жағдайға дәл келеді. Бастысы кітап оқу арқылы ойыңыз басқа жерге ауысып, қиындықтарыңыз алыс жерде қалуы керек. 5 минуттық кітап терапиясынан кейін өзіңізді әлдеқайда жақсы сезінесіз.
Терең демалыңыз. Қиындық жайлы ойланып, уайымдап отырғанда, тынысыңыз жиілеп, ағзаңызға ауа жетіспейді. Сол себепті тынысыңызды дұрыстауға тырысыңыз. Кеудемен емес, ішпен дем алып көріңіз. Дәрігерлердің айтуынша, осындай тыныс жаттығулары кез келген ауруды тез арада басып, ағзаның жұмысын жақсартады.       
Қорыта айтқанда, күйзеліс – жаңа белестерге жетуге шабыттандыратын әдістердің бірі. Алайда, өкінішке орай, жаман әдеттерге оралуға итермелейтін де күйзеліс. Сондықтан, кейде өмірдегі өзгерістерге, жаман не жақсы болсын, салқынқанды қарауға тырысу керек.

Айгерім НҰРЖАУОВА,
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасы
БМСККО Қаратас психологы.

213

ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінің 87-бабына сәйкес, жұмыс берушілер жұмысшыларының скринингтерден өту үшін жұмыс уақыты кезеңінде лауазымын және орташа жалақысын сақтай отырып, кедергісіз жіберуі керек. Биыл қордан медициналық ұйымдардың ересек тұрғындарға скринингтік зерттеулер мен профилактикалық тексерулерді жүргізуіне шамамен 23,7 млрд теңге қарастырылған.

Профилактикалық тексерулердің арқасында қатерлі ауруларды ерте кезеңде анықтап, уақтылы емдеуді бастауға болады. Ол үшін тұрғындар бекітілген емханасында учаскелік мейірбикенің шақыруы бойынша скринингтен уақтылы өткені жөн.

Сонымен скринингтік зерттеулердің түрлері және нысаналы топтарға тоқталса,

  • 30-39 жас аралығындағы әйелдер мінез-құлық қауіп факторларын ерте анықтау үшін скринингтен өтеді. Темекіні пайдалануға, дұрыс тамақтанбауға, дене белсенділігінің төмен болуына немесе алкогольді шамадан тыс тұтынуға байланысты пациентке салауатты өмір салты мен дұрыс тамақтану жөнінде кеңестер беріледі. Скрининг жүргізу кезінде пациенттің денсаулығы тексеріледі. Созылмалы аурулар немесе олардың даму қаупі анықталған жағдайда пациентті дәрігерлердің қадағалауына қояды, қажетті емдеу-диагностикалық іс-шаралар жүргізіледі.
  • 40-тан 70 жасқа дейінгі ерлер мен әйелдер артериялық гипертонияны, жүректің ишемиялық ауруын, қант диабетін және глаукоманы ерте анықтауға арналған скринингтен өтеді. Қан қысымының, холестериннің, қан глюкозасының деңгейі және дене салмағының индексі анықталады. Скрининг осы аурулардың дамуын болдырмауға және қауіп тобындағы пациенттерді бақылауға жүргізіледі, қажет болған жағдайда – есепке алуға және емдеу мен дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
  • 30-дан 70 жасқа дейінгі әйелдер жатыр мойны обырын ерте анықтауға тексеруден өтеді, оның ішінде ПАП-тест немесе тереңдетілген диагностика – (бейне) кольпоскопия, биопсия және гистология, бейінді мамандардың консультациясын алады.
  • Әйелдер 40 жастан 70 жасқа дейін сүт безі обырын ерте анықтау үшін тексеруден өтеді – екі проекциядағы маммография. Қажет болған жағдайда тереңдетілген диагностика – нысаналы маммография, сүт бездерінің УДЗ-і, трепанобиопсия, пункциялық немесе аспирациялық биопсия, гистология, бейінді мамандардың консультациясы.
  • 50-ден 70 жасқа дейінгі ерлер мен әйелдер гемокульт-тест көмегімен колоректальды обырды ерте анықтауға тексеруден өтеді. Қажет болған жағдайда тереңдетілген диагностика – жаппай бейне колоноскопия, оның ішінде наркозбен, эндоскопиялық шертпелі биопсия, гистология, мамандардың консультациясы жүргізіледі.

Егер науқаста скринингтен өтуге қатысты қосымша сұрақтар туындаса, онда учаскелік дәрігерге немесе емханадағы Пациенттерді қолдау қызметінен нақтылауға болады.

Егер мәселе нақты шешілмесе, қордың fms.kz ресми сайты, 1406 байланыс орталығы, Qoldau 24/7 мобильді қосымшасы және Telegram-дағы SaqtandyryBot арналары арқылы өтініш қалдыруға болады.

Н.АЙТЫМБЕТОВА,

«Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ Түркістан облысы бойынша филиал директорының орынбасары.

     

12 lqwze9qenapgk2nh4cff

Науқас адаммен тікелей араласқанда (қол алысқанда, жанасқанда) немесе ол пайдаланған заттарды (төсек, іш және сырт киімдер, сүлгі, кір езгіш (мочалка), қолғап, ойыншықтар) қолдану арқылы жұғады. Сондай-ақ, ауру мысықтар, иттер арқылы да жұғады.
Клиникалық көрінісі: терінің қышуы, кешке қарай үдеп, түнде ұйқы бөлінеді. Тері үсті бөрітіп, қосарланған түйін, көпіршік пайда болып 3-10 мм шамасындағы қанды сұр сызықтар, пайда болады.
Бөртпелердің теріде орналасуы: саусақтар іш, бел, санның ішкі жақтарында, ер адамдарда – жыныс мүшесінің терісінде, балалардың табанында, алақанында, бетінде орналасады. Арасында, қолдың үстінде, білекте, кеуде тұсында орналасады.
Алдын алу шаралары: ауру белгілері біліне бастағаннан дәрігерге қаралу қажет.
Ауырған уақытта дәрігердің бақылауында болып, арнаулы дәрілермен емделген жөн.
– науқастың отбасы мүшелері медициналық қарап-тексеруден өтіп және бір күндік профилактикалық ем тағайындалу қажет.
– науқаспен ұйымдастырылған ұжымда байланыста болғандарды күнтізбелік қырық бес күн бойы медициналық қарап-тексеру (алғашқы күнтізбелік он күнде күн сайын, одан әрі – әр күнтізбелік он күнде бір рет бақылау қажет.
– үй жағдайында ауруды қотырдан емдеу кезінде залалсыздандыру (дезинфекция) жұмыстарын жасау керек.
– іш киімдерді және төсек жабдықтарын соданың 1-2 пайыз ерітіндісінде немесе кез келген жуғыш ұнтақпен қайнаған сәтінен бастап он минут бойы қайнату арқылы зарарсыздандыру;
– үй-жайды күн сайын, ал балалар ұжымдарында 1-2 пайыздық сабын-содалы ыстық ерітіндімен күніне екі-үш рет ылғалды жинау;
– жинау материалын қолданылғаннан кейін қайнату немесе дезинфекциялау ерітіндісіне салу;
– күнделікті қолды сабындап жуып, апта сайын суға түсіп, дене тазалығын сақтау қажет.

Нұрдәулет ӘБЕН,
Қазығұрт аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы басшысының орынбасары.

sc10

Құрметті Қазығұрт ауданының тұрғындары! Сіздердің назарларыңызға ҚР еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің Түркістан облысы бойынша департаментіне қарасты №6 медициналық-әлеуметтік сараптама бөлімінің мемлекеттік қызмет көрсету бойынша 2021-жылдың 12 айында атқарылған жұмыстарға тоқталып өткім келеді.
Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің Түркістан облысы бойынша департаментінің №6 медициналық-әлеуметтік сараптама (әрі қарай МӘС) бөлімі Қазығұрт ауданына қызмет етеді. Атап айтқанда, №6 МӘС бөлімінің негізгі көрсететін мемлекеттік қызметтің түрі – Медициналық әлеуметтік сараптаманы жүргізу, жалпы аурулар салдарынан болған мүгедектікті және еңбек қабілетінен айрылу дәрежесін, олардың себептерін, мерзімдерін, туындаған уақытын, ағза функцияларының бұзылуынан тыныс-тіршілігінің шектелу дәрежесі негізінде 18 жасқа дейінгі балаларға және ересектерге мүгедектік тағайындау, жалпы және кәсіптік еңбек қабілетін жоғалту дәрежесін анықтау, қажеттіліктеріне байланысты мүгедектерге оңалтудың жеке бағдарламасын негізді, сапалы және уақытылы әзірлеу, әлеуметтік көмек көрсететін мекемелерде оңалту шараларын іске асырудың сапалы орындалуын, осы іс-шаралардың тиімділігін бақылау болып саналады.
Облыстық статистикалық мәліметтерге сүйенсек, бүгінгі таңда Қазығұрт ауданындағы халық саны – 108 508.
Қазығұрт ауданы бойынша 2021-жылдың 12 айында алғашқы рет тағайындалған мүмкіндігі шектеулі азаматтар саны – 287 құрады. Олардың 214 ересектер болса, қалған 73 бала 18 жасқа дейінгі мүмкіндігі шектеулі жас өспірім­дер. Медициналық әлеуметтік сараптама­ны жүргізу тәртібі «Медициналық – әлеуметтік сараптама жүргізу қағидаларын бекіту туралы» ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015-жылғы 30-қаңтардағы №44 бұйрықпен реттелінеді.
Осы қағиданың талаптарына сай медициналық ұйымдар науқастарды, тыныс – тіршілігінің шектелуіне алып келетін ауруларға, жарақат зардаптарына немесе кемістікке байланысты ағза қызметтерінің тұрақты бұзылуын растайтын диагностикалық, емдеу және оңалту іс-шараларын жүргізгеннен кейін МӘС бөліміне куәландыруға жібереді.
Аталған заңнамалармен бекітілген тәртіптеріне сәйкес, 2021-жылдың 12 айында №6 МӘС бөлімі бойынша Қазығұрт ауданы бойынша 1194 азаматқа мемлекеттік қызмет көрсетті.
Мүгедектіктің себептеріне келсек, ауруы санаттарына (нозологиясына) бөлгенде, ересектер арасында алғаш рет мүгедек деп танылғандардың арасында ең көбі қан айналымы жүйесінің аурулары, 2-ші орында қатерлі ісік аурулары, 3 орында жарақаттар орын алып отыр.
18 жасқа дейінгі балалар арасында келесі ауру түрлері алдыңғы үш орында алады. Бірінші орында – жүйке жүйесінің аурулары, екінші орында – дамудың туа біткен кемістіктері, үшінші орынды сүйек-бұлшық ет аурулары құрайды.
Әр бір куәландырудан өткен тұлғаға мүгедектік топ анықталған жағдайда қажеттілігіне байланысты жеке оңалту бағдарламасының әлеуметтік және кәсіптік бөлімдері әзірленеді.
Мүгедектерге оңалту іс-шараларын жүргізу. «Мүгедектерді оңалтудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің 2015-жылғы 22-қаңтардағы №26 және «Халықты әлеуметтік қорғау саласында арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015-жылғы 26-наурыздағы №165 бұйрықтарымен жүзеге асырылады.
Жеке оңалту бағдарламасын әзірлеу, жоғарыда атап айтылған қолданыстағы заңнамаларда көрсетілген көрсеткіштер мен кері көрсеткіштерді ескере отырып медицина ұйымдарының 031 нысан қортындысына сәйкес жүзеге асырылатынын хабарлаймыз.
Мүмкіндігі шектеулі азаматтарды әлеуметтік қолдау және өмір сүру сапасын арттыру, мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бірінші кезектегі міндеттерінің бірі болып табылады.
Мемлекет басшысының 2021-жылғы 12-қазан күні мүмкіндігі шектеулі азаматтардың әлеуметтік қамсыздандырудағы әл-ауқатын жақсарту мақсатында нормаларды қамтитын бірқатар жаңа заңға қол қоюы маңызды оқиға болды. Атап айтқанда, 24-қазан күні «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азаматтардың жекелеген санаттарын әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша өзгерістермен толықтырулар енгізу туралы» заңы өз күшіне енді. Осы заңға сәйкес, қолданыстағы 2015-жылғы 30-қаңтарда
№44 ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің бұйрығына 2021-жылдың 27-қазан күні ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің №397 бұйрығы аясында өзгерістер және толықтырулар енгізілді. №397 бұйрық 7 жасқа дейін «мүгедек бала», 7 жастан 18 жасқа дейін тыныс-тіршілік ету қабілетінің шектелуіне, сырқаттарының асқынуларының ауырлығына байланысты бірінші, екінші, үшінші топтағы «мүгедек бала» санаттарын реттейтін болады. Осы заңнамаға байланысты, құрметті оқырмандар егер сіздің үйде «мүгедек бала» санатындағы бала болса, баланың жасы 7 жасқа толған күннің ертеңіне өздеріңіздің медицина ұйымдарыңызға барып, 031 нысандағы қорытындысын жаздырып, МӘС бөліміне келулеріңізді сұранамыз.
Екінші айтатын жаңалығымыз, «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша және асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша берілетін мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар туралы» 1997-жылғы 16-маусымындағы №126 заңына ағымдағы жылдың 12-қазанында №67 Заңмен I – топтағы барлық мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қараушыларына арнаулы қосымша төлемдер жүргізіледі. Атап айтқанда, төлем мүгедектік себебіне қарамастан I – топтағы барлық мүмкіндігі шектеулі азаматтарға күтімді жүзеге асыратын адамға тағайындалып, төленеді. Жәрдемақы мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейінің 1,4 есесін, яғни, 48 023 теңгені құрайды. Күтім жасаушы қызметін рәсімдеу үшін «Азаматтарға арналған үкімет үйіне» өтініш беріп, төлем өтініш берген күннен бастап тағайындалады.

А.ПАПЕНОВ,
Еңбек, әлеуметтік қорғау және
көші-қон комитетінің Түркістан
облысы бойынша департаменті
№6 МӘС бөлімінің бас маманы.

Аллергия – адам ағзасының белгілі бір антигенге қорғаныс реакциясы. Адам ағзасы ішке қауіпті зат немесе антиген енген кезде оны жоюға тырысады. Салдарынан көз қызарып, дене қышынып, бөртпелер шығады. Мұндай сырқат балалар арасында соңғы кездері дендеп барады. Оның себебі не және аллергияның алдын алу жолдары қандай?

Балаларға аллергия неден шығады?

Сәбилерде сырқаттың бұл түрінің пайда болу себебі көп. Дәрігерлер оған қоршаған ортаның ластануы, экологияның нашарлауы және климаттың өзгеруі себеп екенін айтады. Яғни, күннің күрт суып немесе ысып кетуі балалардың ағзасына кері әсерін тигізеді. Сондай-ақ, анасының жүктілік кезінде аллергия шақыратын тағам, антибиотик және дәрумен тұтынуы ауруға шалдығу қаупін жоғарылатады.
Баланы омырау сүтінен тым ерте айырып, құрамында түрлі қоспасы бар өніммен тамақтандыру аллергияға қарсы иммунитеттің жетілмеуіне әкеліп соғады. Салдарынан бала ағзасы әлсіз, әрі аллергендерге сезімтал болады.
Дәрігерлер баланы аллергиядан сақтаудың ең тиімді тәсілі – оны 2 жасқа дейін емізу екенін айтады: «Ана сүті ағзаға пайдалы дәруменмен қоса, аллергияға қарсы иммунитетті қалыптастырады. Денсаулығы мықты балаға ешқандай антигендер қауіп төндірмейді».
Отбасында аллергик адам болса, баланың да осы ауруға шалдығу қаупі жоғары. Сәбидің ата-анасының біреуі ғана мұндай дертпен ауыратын болса, сырқат балаға тек 30 пайыз беріледі. Ал екеуі де аллергик болса, оның үлесі екі есе артады. D дәрумені мен кальций жетіспеген балалар да аллергияға бейім болады.

Балалар аллергиясының белгілері

Тері қызарады, қышынады және қабыршақтанады. Есекжем (крапивница) түрінде үлкен-үлкен дақ, бөртпелер пайда болып, кейде ісіну белгілері көрінеді;
Көз конъюктивит түрінде қызарады, қышиды, жас ағады және құм түскендей қатты ауырсыну белгілері болады;
Тыныс алу органдары жұмысы бұзылады. Аллергиялық ринит түрінде мұрны бітеледі немесе мұрнынан су ағады. Жиі түшкіреді, қатты жөтел қысады, өкпеде сырылдар естіліп, тыныс алу қиындайды;
Асқазан және ішек жұмысы бұзылады. Аллергендерден іштің ауыруы, құсу немесе диарея пайда болады.
Аллергияны емдеместен бұрын оның қалай пайда болғанын анықтау қажет. Ол үшін қан тапсырып, ағзаның қандай антигенге қарсы тұрғанын білуге болады. Тағамдық аллергия болса, гипоаллергенді диета сақтау керек. Аллергия асқынған жағдайда дәрі-дәрмекпен емдеген жөн. Антигистаминді және жүйелі глюкокортикостероид препараттарын қолданып, сорбенттерді ішу арқылы емделу қажет.
Балалар үшін ең қауіпті аллергендер: 1) өсімдіктер тозаңы; 2) шаңды кенелер; 3) жануарлардың жүні мен терісі; 4) азық- түлік өнімдері; 5) жәндіктердің шағуы; 6) дәрі-дәрмектер; 7) латекс; 8) ылғалдан көгеру; 9) тұрмыстық химия және косметика; 10) бояғыштар, консерванттар және басқа да тағамдық қоспалар.

Балалар аллергиясының кең тараған түрлері


Сиыр сүтінің ақуызына аллергия. Кішкентай балалар арасында жиі кездеседі. Сиыр мен ешкі сүті сәбидің ағзасына өте ауыр, әсіресе, оның құрамындағы казеин ақуызынан болатын аллергия балаға айтарлықтай қауіп туғызуы мүмкін. Сондықтан, екі жасқа дейінгі балаларға жануарлардың сүтін беру ұсынылмайды.
Тағамдық аллергия. Ең қауіпті азық-түлік аллергендеріне сүт, жұмыртқа, жаңғақ, соя, бал, шоколад өнімдері, цитрусты жемістер және теңіз өнімдері жатады. Кейбір балық өнімдері де аллергия шақырады.
Маусым аллергиясы немесе поллиноз. Аллергияның ең жиі кездесетін түрі және ол жылдың белгілі бір маусымында ғана пайда болады. Аллергияның бұл түрін өсімдіктердің тозаңдануы тудырады.
Тұрмыстық аллергия. Үй өсімдіктерінің шаң-тозаңынан, пәтер ішіндегі шаң мен қабырғалардың көгеруінен, ылғалдан пайда болады. Сондай-ақ, жиһаздар мен кітаптардың шаңы, көрпе-жастық ішіндегі құс жүні және үй жануарларының түгі аллергия тудырады.


Дәрі-дәрмек аллергиясы. 


Аллергияның бұл түрі де жиі кездеседі. Әсіресе, антибиотик препараттары мен дәрумендерді қолданғанда токсикалық әсер беріп, балаларға аллергия шығады.
Дәрі-дәрмектен болатын аллергия өте қауіпті саналады. Мұндай аллергияға шалдыққан балаларға сироп түріндегі және лимон, құлпынай, ментол сынды түрлі дәмдеуіш қоспалары бар дәрілерді ішкізбеуге кеңес береміз. Балалардың мұрнынан су ағып, тыныс жолдары бітіп, жөтеле бастаса үлкен кісілер оларға қойдың және өсімдік майын жаққанды жөн санайды. Бірақ, одан кейін балаларда ентігу одан ары өршіп, аллергияның ауыр түріне алып келеді. Дәріден болатын аллергияда барлық антибиотик препараттарын, витаминдерді, екпелерді сынамадан кейін ғана салғызуға кеңес береміз. Әйтпесе, бала анафилактикалық шок алып, аллергиялық реакцияның ең ауыр түрімен ауруханаға түсуі мүмкін.

Балаларды аллергиядан қорғаудың жолдары

Тағамдық аллергиясы бар кішкентайларға гипоаллергенді диета тағайындалады. Оларға майлы, қуырылған, тез дайындалатын тағамдар бермеу қажет. Әрі аллергия шақыратын азық-түлік өнімдерінен және бояғыш заттар қосылған тағамнан шектеген жөн.
Маусымдық аллергиясы бар балаларды бірнеше ай бұрын дәрігерге қаратып, ағзаның өсімдіктің қай түріне қарсылық танытатынын анықтау керек. Аллергияның осы түріне шалдыққан балаларға монтелукаст препараттарын беру ұсынылады.
Тұрмыстық аллергиясы бар балаларды қорғау үшін үйді шаң-тозаңнан арылтып, гипоаллергенді ұнтақтармен жиі-жиі тазалаған жөн.
Шаң жинайтын жиһаз, кілем, ескі кітаптар мен ойыншықтарды лақтырып, бөлменің ауасын тазартып тұру керек.
Баланы шомылдырғанда да тек гипоаллергенді гигиеналық заттар қолдану қажет.
Аллергиясы бар балаларға синтетика­лық киім кигізбей, тек мақтадан тігілгенін таңдау керек.
Үй жануарын ұстамау қажет.


Роза ҚАРАБЕКОВА,
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасы, емхана бөлімі, №3 учаскенің жалпы тәжірибелі дәрігері.

Аяғы ауыр екенін білгеннен бастап әрбір әйел өзіне және дүниеге әкелетін нәрестенің денсаулығына толық жауапты. Көңіл-күйдің тұрақсыз болуы, тағамға деген талғамның құбылуы – қалыпты жағдай. Ұмытшақтық та белең алады. Осындай келеңсіз тұстары көп болғанымен, жүктілік – әйел адам үшін ең бақытты шақтардың бірі. Дегенмен, бұл шақтың жауапкершілігі де орасан. Әрбір әйел ағза ерекшеліктеріне байланысты жүктілікті өзінше өткереді. Сондықтан, бала көтергенін білген сәттен бастап, болашақ ана жүктіліктің әрбір кезеңінің ерекшелігін біліп, соған сәйкес қажетті шараларды орындауы тиіс.

Жүктіліктің бірінші триместрі

Жүктілік үш триместрге бөліп қарастырылады. Триместр – «үштен бір бөлігі» деген мағынаны білдіреді. Сәйкесінше, бойға бала біткен мезеттен бастап, он екінші апта не алғашқы үш ай уақыт (бірінші триместр) – жүктіліктің ең маңызды кезеңі. Дәрігерлер сегізінші аптаға дейін іштегі шарананы бала емес, «эмбрион» деп атайды.
Тоғызыншы апта. Ұрықтың арқасы түзеліп, құйрығы кебе бастайды. Сөйтіп, баланың миы қарқынды дамиды.
Онынша апта. Баланың сүт тістері қалыптаса бастайды. Ұрық бұл уақытта өзін соққы мен шайқалудан қорғайтын сыртқы қорғаныш сұйықтық қабықпен қоршалады.
Он бірінші апта. Баланың жыныстық ерекшеліктері белгілі болады. Осы уақыттан бастап заманауи құрал-жабдықтардың көмегімен іштегі сәбидің жынысын біле алады. Сонымен қатар, шарананың көзінің түсі де анықталады.
Он екінші апта. Болашақ нәрестенің іс-жүзінде барлық ағза жүйесі қалыптасып болады. Бұдан кейінгі уақытта олар өсіп, дамиды.
Бірінші триместр кезінде жүкті әйелдер күнде фолий қышқылын 0,4 мг бір мәрте қабылдауы керек.

Жүктіліктің екінші триместрі

Әйелдің іші шығып, аяғы ауыр екені сырт көзге анық байқалады. Баланың жынысын біле аласыз. Токсикоз басылады.
Он сегізінші апта. Баланың ортаңғы құлағының құрылысы жетілетіндіктен, бала сізді ести бастайды. Сондықтан, баламен әңгімелесіп, оған арнап ән айта бастаған жөн.
Он тоғызыншы апта. Бала өсіп және аяқ-қолдары айтарлықтай пропорционалды бола бастайды.
Жиырма екінші апта. Нәресте қолдарын, аяқтарын, бетін сипап, саусағын сорады және аяқтарымен жатыр қабырғасынан итере бастайды.
Жиырма төртінші апта. Сәби айтарлықтай үлкейіп, ет алады. Бұл уақытта ол денесімен жатырдың бүкіл аумағын иеленіп, бұрынғыға қарағанда қозғалу қиындай түседі. Ал, екінші триместр соңына қарай бала көзін аша алады.
Жүкті әйелдер екінші триместрден бастап күнде бір рет кальций препаратын 1 г-ға дейін қабылдауы керек. Кальций төмендігі анықталса, жүктіліктің қырқын­шы аптасына дейін ішеді.

Жүктіліктің үшінші триместрі

Үшінші триместр жиырма жетінші аптадан басталады. Бұл кезде ұрықтың дамуы әлі аяқталмағанымен, салмағы мың грамм болатын нәрестенің барлық негізгі органдары жұмыс істейді. Ол анасының жүрек соғысын, ішектің қозғалысын және кіндік арқылы өтетін қанның шуын танып, біледі. Міне, сондықтан нәресте дүниеге келгеннен кейін анасы оны кеудесіне басқан кезде тыныштанады. Себебі, бала өзіне таныс анасының жүрек соғысын бірден таниды.
Қырқыншы аптада босану мерзімі жақын қалғанда ұрықтың қозғалысы баяулайды. Ал, баланың ішегі алғашқы нәжіске (үлкен дәрет) толып тұрады.

Түсік тастау және уақытынан бұрын босану

Жүктіліктің 20-аптасына дейін ұрықты өздігінен жоғалту – түсік тастауға алып барады. Өздігінен түсік тастау – табиғи құбылыс, медициналық немесе хирургиялық түсікке жатпайды.
Жүктіліктің 22-аптасынан 37-аптасына дейінгі мерзімде баланың дүниеге келуі және салмағы 500 граммнан 2500 граммға дейін, ал, бойы 24-45 см аралығында боп дүниеге келуін – анасының ерте босануы деп атайды. Ерте босанудың белгілері:
1) іштің және белдің сыздап ауыруы;
2) қынапқа және тік ішекке қысым түсуі;
3) зәр шығарудың жиілеуі;
4) жыныстық жолдан алқызыл түстес қанның көрінуі.
Егер жүкті әйелде осы белгілер байқалса, тез арада дәрігерге қаралу қажет.

Жүктіліктің жай-күйін қалай анықтауға болады?

Гинеколог дәрігер тест нәтижелерін растағаннан кейін, әйел үшін дәрігерге тұрақты түрде барып тұру қажет болады. Әр триместрдегі әр түрлі талдаулардан басқа, дәрігер іштің өлшемдерін алып, жүкті әйелдің салмағын өлшейді. Бір қызығы, бірінші триместрде әйел негізінен токсикоздан салмағын жоғалтады. Ал салмақ қосу тек екінші триместрден басталады. Іштің өсуі де төртінші айдан кейін біліне бастайды.
Бірінші биохимиялық скрининг жүктіліктің 10-13 апта аралығында жүргізіледі. Екіншісі 16-20 апта аралығында өтеді.
Бұдан бөлек, Денсаулық сақтау министрлігінің талабы бойынша, аяғы ауыр әйелдер үш рет ультрадыбыстық скринингтен өтуі керек:
1) алғашқы триместрде, яғни, жүктіліктің 10-12 аптасында;
2) 19-20 апта аралығында;
3) 32-34 апта аралығында.
Бұлардың ішіндегі маңыздысы – екінші триместрдегі ультрадыбыстық тексеру. Мұнда іштегі шарананың жағдайы, мүшелерінің қалыптасып дамуы 22 параметр бойынша тексеріледі. Егер баланың дамуында қандай да бір күрделі кемістігі барын тек ультрадыбыстық зерттеу ғана емес, басқа да мамандар нақтыласа, онда мәселе дәрігерлік кеңес беру комиссиясында қаралады. Бұдан кейін құрсақтағы баланың жағдайы туралы ата-анасына хабарлап, мән-жайды егжей-тегжейлі түсіндіреді.

Жүктілікке қатысты ырым-тыйым

Бойға бала біткенін білген күннен бастап, жүкті әйел ұстануы тиіс ырым-тыйым да көбейеді. Мәселен, «Жерде жатқан таяқты аттама», «Түнде орамалсыз далаға шықпа», «Түйе етін, қоян етін жеме», «Шаш, тырнақ бояуға, шаш кесуге болмайды» деген тыйымдар бар.
Екіқабат әйелге көп дәрумен керек. Сондықтан, ішінде шаранасы бар келіншектің тырнағы сынып, майысып, қолы күтімсіз болып көрінеді. Өз-өзін жақсы көретін әрбір әйел сыртқы келбетіне көбірек көңіл бөлуі керек.
Шаш пен тырнақ бояуының құрамындағы химиялық заттар анаға да, балаға да зиян. Сондықтан жүктілік кезінде әсіресе шашқа тиіспеген жөн.
Ал, екіқабат кезде шаш қиюдың медицина тұрғысынан еш зияны жоқ делінеді. Бұл – ата-бабамыздан қалған тыйым. Жүктілік кезінде бала мен ананың күші шашқа жиналады деп сенген.

Ұлданай СЕЙЛИХАНОВА,
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасы, емхана бөлімінің жоғары категориялы әйелдер дәрігері.

ЖИДЕ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПАЙДАСЫ

Жұма, 25 Ақпан 2022 00:00

11 zilakrumio-uogos

Жиде – ағашта өсетін ортасында дәні бар жидек. Жиде ағашы өте төзімді, шөл, құрғақшылық секілді көптеген шарттарда өсе алатын қасиетке ие. Осы ерекшелігімен әлемнің көп жерлерінде және еліміздің барлық өңірлерінде өседі. Жиде ағашының барлық өңірлерде өсе алуын қамтамасыз ететін қасиеті, топырақтағы азотты тамырына сіңіруі болып табылады. Сондықтан, құм тоқтатуда, өзен, арық бойын, қаланы көгалдандыруда пайдаланылады. Жиденің гүлдеген кездегі жұпар иісі жағымды әсер қалдырады. Бүгінгі таңда жиденің 40-қа жуық түрі бар.
Жидені тұтынудың денсаулық тұрғы­сынан ешқандай зияны жоқ, керісінше, пайдасы айтарлықтай көп, әсіресе, ішек жолдары мен бүйрекке өте пайдалы болып табылады. Жидеде Е дәрумені көп болады. Бүйрегі ауыратындарға жиде жеуге кеңес беріледі. Бүйректер ағзамыздың ең көп жұмыс атқаратын мүшелерінің бірі. Бүйрек зиянды заттардың сыртқа шығарылуын қамтамасыз етеді. Зиянды заттар бүйректен өтетіндіктен адам жеткілікті мөлшерде су тұтынбайтын болса, кейбір қалдықтар қатайып бүйрек тасын қалыптастырады. Бүйрек тасы өте қатты мазалайтын, емі қиын аурулардың бірі. Ал жиденің гүлі, жемісі және дәнімен қоса толықтай бүйрек ауруына жақсы әсер етеді. Жиденің өзін жеп тұтыну пайдалы дедік. Сондай-ақ, дәні мен гүлін қайнатып ішкен жағдайда бүйрегінде тасы барларға жақсы әсер етеді. Сонымен қатар, ішек жолдары, асқазан ауруларына өте пайдалы. Әсіресе, іш өтуіне қарсы жақсы көмектеседі. Іш өтуі де, ас қорыту жүйесінің кеселі. Іш өткен кезде бір уыс жидені реңі аздап сарғайғанға дейін суға қайнатып ішу керек.


Дайындаған Г.ТІЛЛӘБЕКҚЫЗЫ.

Вакцинация – тұмау, аденовирус және жіті респираторлық инфекциялармен коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың ерекше әдісі болып табылады. Өйткені, ағзада антиденелер – антигендердің өнуін ынталандыратындықтан, олар шырышты қабыққа түскен кезде вирустарды жою арқылы адамды қорғайтын болады. Жыл сайын тұмауға қарсы вакцинацияға медицина қызметкерлері, медициналық мекемелерде медициналық бақылауға жататын, алты айдан асқан жиі ауыратын балалар, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымдарының, балалар үйлерінің балалары, медициналық-әлеуметтік мекемелердің (ұйымдардың), екінші немесе үшінші триместрдегі жүкті әйелдер жатады.
Сол сияқты ҚР аумағында коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың және індетті тоқтатудың ерекше әдісі халықты жаппай вакцинациялау, соған байланыс­ты ел аумағында індетті тоқтатудың тәсілі ретінде 2021-жылдың 1-ші ақпанынан бастап вакцинациялау жүргізу басталған. Вакцинация үш кезеңнен тұрады. Сондай-ақ, қазіргі таңда 12-17 жастағы балалар, жүкті, емізулі әйелдер арасында аурушаңдықты болдырмау мақсатын жүйелі түрде коронавирус жұқпасына қарсы вакцинация жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Соның нәтижесінде өткен жылмен салыстырғанда оқушылар, жүкті әйелдер арасында коронавирус (COVID-19) жұқпасы диагнозымен сырқаттанғандар тіркелмеген.
Қазығұрт ауданында 2022-жылдың бүгінгі күнінде мақсатты топтарды егумен қамту мақсатында халықтың 99-пайызы жоғары коронавирус жұқпасына қарсы егумен қамтылды. Соған сәйкес, өткен уақыттармен салыстырғанда КВИ нақтамасымен сырқаттану деңгейі төмендеген. Бұл дегеніміз – егудің тиімділігін көрсетеді. Сол сияқты 21 инфекцияға қарсы басқа да егумен басқарылатын инфекциялар өткен жылдармен салыстырғанда азайған, кейбір аурулар егудің нәтижесінен кейін жойылып, адамдардың науқастануы тіркелмеген.
Қауіпті дерттерге қарсы екпе егу жұмыстары әлемдік тәжірибеге енген. Соған орай, бала өмірге келген сәттен бастап, белгілі мерзім ішінде түрлі аурулардың алдын алу, жұқпалы дерттерден сақтануды қамтамасыз ету үшін иммундау шаралары дәстүрлі түрде қолға алынды. Вакцина микроорганизмдерден жасалады.
Дәрігерлерлік пайымдаулармен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, екпе алғаннан соң қауіпті дерттерге шалдыққандар саны азайған. Бірақ, ел арасында иммунизациялауға қарсылық танытатындар да бар.
Мысалы, ағымдағы жылда қызылша дертінен науқастанғандардың басым бөлігі егу алмаған 1 жасқа дейінгі балалар мен егуден бас тартқан ересектерді құраған. Яғни, вакцинаның маңыздылығы жоғары екендігін ескеру қажет. Иммунизациялаудың қажеттілігі болмаса, ол қолданысқа енбес еді.
Коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алу, ауруды бірге тоқтату мақсатында және қоғамда ұжымдасқан иммунитет қалыптастыру үшін егу алуды, карантин талаптарын орындауды және гигиеналық нормативтерді қатаң сақтауды ұсынамыз.
Карантин талаптарын бұзушылықтар орын алған жағдайда және «Ashyq» бағдарламасында қызыл, сары статуспен анықталғандар (үй карантиніне алынғандарға қатысты) ҚР ӘҚБтК-нің 425 бабы 1 бөлігі бойынша әкімшілік құқық бұзушылық бойынша жеке тұлғалар үшін 30 АЕК, лауазымды, кәсіпкерлік субьектілері үшін 230 АЕК көлемінде айыппұл салынатынын ескертеміз.
Болашақ ұрпағыңыздың және қоғамның денсаулығына алаңдаушылық білдірсеңіз, екпе егуге шақырамыз!


Кулизат УСИПБЕКОВА,
аудандық санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының басшысы.