КӨК ШӨПТІҢ ПАЙДАСЫ

Сейсенбі, 30 Қараша 2021 00:00

1He2hpxZvwM

Күнімізде, әсіресе, жас буын арасында фастфуд (дайын азық) әуестігі көбейгелі, денсаулықтың және жүйелі қоректенудің негізі болған көкөніс тұтынымы азайып жатқаны байқалуда.
Сол себепті көкөніс, яғни, көк шөп тұтынудың пайдасы саулығымыз үшін қаншалықты маңызды екеніне қысқаша шолу жасамақпыз.
Мәселен, балдыркөктің адамды жайландыратынын білетін бе едіңіз?
Балдыркөк (сельдерей). Тамыры да, жапырақтары да тұтынуға жарамды көкөніс. Құрамындағы А, В, РР, С, К дәрумендері мен ферум, калий, кальций, магний, фосфор минералдары арқылы денсаулыққа өте пайдалы. Сондай-ақ, бұл өсімдік қышқылдар мен эфир майларын қамтиды. Бұлар арқылы стресс пен жүйке күйзелісін басуға септігін тигізеді. Зәр жүргізуге, шекер деңгейі мен қан қысымын реттеуге көмекші әсері бар. Балдыркөкті әсіресе, қыс мезгілінде көбірек тұтынуға кеңес беріледі.
Аскөк (укроп). Әртүрлі тағамдарда дәмдеуіш ретінде қосылатын шөптердің бірі. Құрамы магний, ферум, кальций, марганец секілді минералдар мен А және С витаминдеріне қанық келеді. Біршама ауруларға қарсы әсері бар аскөк иммунитетті нығайтуға көмекші болып табылады. Іштің желденуінің алдын алу тұрғысынан және талшық мөлшерінің көптігі арқылы да ас қорыту жүйесіне пайдалы болып табылады. Ғылыми зерттеулер нәтижесінде аскөк тұтыну триглицерид деңгейін 50 пайыз, холестерин деңгейін 20 пайыз азайтатындығы анықталған.
Ақжелкен (петрушка). Иммунитетті күшейтуші, жүрек аурулары мен қатерлі ісіктен қорған, тіс және тіс еті ауруларының алдын алушы, зәр айдаушы және талшық мөлшерінің көптігі арқылы денсаулыққа өте пайдалы өсімдік. Салаттар мен тағамдарға дәм қатушы ретінде қолданылатын ақжелкен А, С, Е және К дәрумендері мен В9 дәрумені, яғни, фолий қышқылының қайнар көзі. Сондай-ақ, калий, ферум минералдары тұрғысынан қанық болып табылады.
Кинза. Балғын кинза көкөніс салаттарына тамаша қоспа болып табылады. Оны кептіріп, дәмдеуіш, қоспа түрінде де пайдаланады. Кинза B1, B2, C, P, Е дәрумендеріне, натрий, йод, кальций, калий, фосфор минералдарына бай. Көне заманнан бері медицина саласында пайдаланылып келеді. Ежелгі римдіктер тәбетті ашуда, асқазанның жұмыс істеу қабілетін жақсартуда қолданған. Кинза жүрек-қан тамырларының жұмысын жақсартуда, ұйқысыздық, депрессия, тамақ, бас ауруларына өте пайдалы. Халық емшілігінде кинзаның тері қабаты мен көздің көру қабілетіне де жағымды әсер беретінін байқаған.

Дайындаған: Г.ҮСЕНОВА.

306827

Вакцинация – тұмау, аденовирус және жіті респираторлық инфекциялармен коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың ерекше әдісі болып табылады.
Өйткені, ағзада антиденелер – антигендердің өнуін ынталандыратындықтан, олар шырышты қабыққа түскен кезде вирустарды жою арқылы адамды қорғайтын болады. Жыл сайын тұмауға қарсы вакцинацияға медицина қызметкерлері, медициналық мекемелерде медициналық бақылауға жататын, алты айдан асқан жиі ауыратын балалар, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымдарының, балалар үйлерінің балалары, медициналық – әлеуметтік мекемелердің (ұйымдардың), екінші немесе үшінші триместрдегі жүкті әйелдер жатады.
Сол сияқты ҚР аумағында коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың және індетті тоқтатудың ерекше әдісі халықты жаппай вакцинациялау, соған байланысты ел аумағында індетті тоқтатудың тәсілі ретінде 1-ақпаннан бастап вакцинациялау жүргізу басталды. Вакцинация екі кезеңнен тұрады.
2021-жылдың бүгінгі күнінде мақсатты топтарды егумен қамту мақсатында халықтың 95 пайызы жоғарысы коронавирус жұқпасына қарсы егумен қамтылды. Соған сәйкес, өткен уақыттармен салыстырғанда КВИ нақтамасымен сырқаттану деңгейі төмендеген. Бұл дегеніміз егудің тиімділігін көрсетеді. Сол сияқты 21 инфекцияға қарсы басқа да егумен басқарылатын инфекциялар өткен жылдармен салыстырғанда азайған, кейбір аурулар егудің нәтижесінен кейін жойылып, адамдардың науқастануы тіркелмеген.
Қауіпті дерттерге қарсы екпе егу жұмыстары әлемдік тәжірибеге енген. Соған орай, бала өмірге келген сәттен бастап белгілі мерзім ішінде түрлі аурулардың алдын алу, жұқпалы дерттерден сақтануды қамтамасыз ету үшін иммундау шаралары дәстүрлі түрде қолға алынды. Вакцина микроорганизмдерден жасалады.
Дәрігерлерлік ­пайымдаулармен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, екпе алғаннан соң қауіпті дерттерге шалдыққандар саны азайған. Бірақ, ел арасында иммунизациялауға қарсылық танытатындар да бар.
Мысалы ретінде ағымдағы жылда қызылша дертінен науқастанғандардың басым бөлігі егу алмаған 1 жасқа дейінгі балалар мен егуден бас тартқан ересектерді құраған. Яғни, вакцинаның маңыздылығы жоғары екендігін ескеру қажет. Иммунизациялаудың қажеттілігі болмаса, ол қолданысқа енбес еді.
Коронавирус (COVID-19) жұқ­пасының алдын алу, ауруды бірге тоқтату мақсатында және қоғамда ұжымдасқан иммунитет қалыптастыру үшін егу алуды және карантин талаптарын қатаң сақтауды ұсынамыз.
Карантин талаптарын бұзушылықтар орын алған жағдайда және «Ashyq» бағдарламасында қызыл, сары статуспен анықталғандар (үй карантиніне алынғандарға қатысты) ҚР ӘҚБтК-нің 425 бабы 1 бөлігі бойынша әкімшілік құқық бұзушылық бойынша жеке тұлғалар үшін 30 АЕК, лауазымды, кәсіпкерлік субьектілері үшін 230 АЕК көлемінде айыппұл салынатынын ескертеміз.
Болашақ ұрпағыңыздың және қоғамның денсаулығына алаңдаушылық білдірсеңіз екпе егуге шақырамыз!

Күлизат ҮСІПБЕКОВА,
Қазығұрт аудандық
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының басшысы.

Күйдіргі (Сібір жарасы) – зоонозды, аса қауіпті, қоздырғышы жанасу механизмі арқылы берілетін, тері қабатының карбункул тәрізді зақымдалуымен, қызба және интоксикациямен, кейде сепсис дамуымен сипатталатын жұқпалы аурудың түрі. "Сібір" атауы осы дерттің XIX ғасырда Сібір аймағында он мыңдаған мал мен мыңдаған адамдардың қырылуының себебі болған үлкен эпизоотия мен індеттің пайда болуына байланысты берілген. Қазақстан Республикасында, соның ішінде біздің облысымызда медицина қызметкерлерімен профилактикалық және эпидемияға қарсы шаралардың жүргізілуіне байланысты бүгінде түйнемемен ауыру күрт төмендеді.
Бұл аурудың қоздырғышы – микроб, «Сібір жарасының таяқшасынан» шыққан. Ол ауру малдың қанында, зақымдалған барлық мүшелер мен тіндерде және ауру малдың дәреті мен нәжісінде кездеседі. Әсіресе, қоздырғыш малдың өлім алдында бөлінетін серозды сұйықтығында көп болады. Сібір жарасының таяқшасы жайлау топырағына, ашық су қоймаларының суына түседі. Тасқын, ағынды және жер асты сулары мал зираттарынан оны жер бетіне алып шығуы мүмкін.
Ескі мал зираттарында споралардың өмір сүру бейімділігі малдарды көмгеннен кейін 30-40 және одан да көп жылдардан кейін байқалады. Спора сиырдың, қойдың, жылқының, шошқаның, түйенің, есектің ағзасына түсіп, сібір жарасының таяқшасын түзеді, содан кейін көбейіп, қан арқылы тарап, 1-3 күннен кейін ауру тудырады. Бұл ауру жануарларда әдетте ауыр түрде өтеді және көбіне ішектің бұзылысымен басталады. Ішектің кебуі, қызудың көтерілуі байқалады. Зәр мен сүтте қан көрінеді. Екінші-үшінші күні мал өледі.
Адамның ауруға шалдығуы көбіне аурумен немесе өлген малмен жанасқанда, күтім жасағанда, сойғанда, терісін алғанда, көмгенде болады. Сонымен қатар, ауру малдан алынған азық-түліктен жұқтыруы мүмкін. Аурудың жасырын кезеңі адамдарда бірнеше сағаттан 8 күнге дейін созылады, көбіне қоздырғыштың теріге ену қақпасында кішкентай дақ пайда болғаннан кейін 2-3 күн. Аз ғана уақыттан кейін дақ безеуге, содан кейін бұлдыр қан аралас сұйықтығы бар көпіршікке айналады. Көпіршік жарылып, сұйықтық ағып кетеді, орнында қара қабықшамен – ноқатпен қапталған жара пайда болады. Осы сібір жарасының карбункулы болып табылады. Ауру жоғары температурамен, жалпы әлсіздікпен жүреді.
Түйнеменің алдын алудың басты бағыты – ауыл шаруашылық жануарларын иммунизациялау. Үйде жеке мал болса, әр малды түйнемеге қарсы егу керек. Егер, сіз жануарлардан аурудың белгілерін байқасаңыз, дереу үйге ветеринар шақырыңыз. Малды сою – ветеринар қарап, жануардың денсаулығы туралы анықтама бергеннен кейін жүргізілу керек. Мал еті ветеринардан алдын ала тексеріліп, анықтама бергеннен кейін тек базарларда сатылуы керек. Азық дайындау үшін ауыл шаруашылық малдарының етін тек қаланың базарларынан алу керек.
Емдеу
Қазіргі таңда сібір жарасын емдеуге арналған күшті дәрі-дәрмектер (гамма-глобулин және антибиотиктер) бар. Алайда, тек қана дер кезінде жасалған медициналық көмек сауығып кетуге кепілдік береді. Сондықтан, аурушаңдықтың алғашқы белгілері пайда болысымен-ақ, жақын орналасқан емдеу, алдын алу мекемелеріне барып, медициналық көмекке жүгіну қажет. Дәрігерге дер кезінде қаралғанда және арнайы емдеу шараларын жүргізгенде дерттен толығымен жазылып кетуге болады.
Алдын алу шаралары: Адамдар мен жануарлар арасында сібір жарасының алдын алу шарасы жыл сайын ауруға қарсы егу жүргізу. Дертке қарсы вакцина қолайсыз пунктердегі ауруды тез қабылдағыш әлсіз жануарлар мен ет комбинаттарында, мал шаруашылығында тұрақты жұмыс істейтіндерге, тері, жүн өңдеуге, тасымалдауға, сақтауға, сұрыптауға, илеуге қатысатын адамдарға егіледі. Егілген жануарларды бақылауға алған уақыт ішінде басқа шаруашылықтарға ауыстыруға немесе егілгеннен кейін 14 күн ішінде союға болмайды.
Ауру қоздырғыштары ағзадан тыс жерде тек ауаның әсерінен пайда болатынын ескере отырып, өлген жануардың терісін кесуге болмайды және өлексені аң-құстардың тасуына жол берілмеу керек. Себебі, мұның салдарынан жаңа ошақтар пайда болуы мүмкін. Өлген малды терісімен бірге өртеу немесе қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып мал көметін жерлерге өртеу үшін апару қажет.
Құрметті, шаруашылық иелері!
Мал ауырған немесе өлген әрбір жағдайды шұғыл арада ветеринарға хабарлауыңыз керек. Егер, жануар аурудан өліп қалса, ветеринар келгенше өздігіңізден оны союға кіріспеңіз. Ауру малды жасырын сойып, етін, терісін, жүнін және тағы да басқа өнімдерін саудалау – адамдар мен жануарлардың дертке шалдығуына әкеледі. Бұған кінәлі тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылады.
Қаперіңізде сақтаңыз!
Ет және басқа да жануарлардан алынатын өнімдерді арнайы мал дәрігерінің бақылауынан өтпеген және сатуға рұқсат құжаттары жоқ жеке тұлғалардан алуға тыйым салынады!


Тасбалта НҰРЛЫБАХЫТ,
Қазығұрт аудандық
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының эпидемиологиялық бақылау және қадағалау бөлімінің басшысы.

Қазіргі таңда, елімізде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі әрі қарай /МӘМС/ жұмыс істеп келеді. Сіздерге, осы жүйе қалай жұмыс істейтіндігі жайлы қысқаша айтып өтсем.
Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру дегеніміз – қордың қаражаты есебінен тұтынушыларға берілетін медициналық қызмет болып табылады. Осы қызметті мемлекеттік әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (МӘМС) атқарады. МӘМС жүйесінде сақтандырылған адамдар (жарна немесе аударым төлегендер және осы төлемдерді төлеуден босатылғандар) МӘМС ұсынатын мынадай тегін медициналық көмекті ала алады:
а) медициналық байқап тексерулер;
ә) учаскелік дәрігердің нұсқауымен арнайы дәрігердің қабылдауы және кеңес беруі;
б) тиісті тізімге сәйкес халықтың жекелеген санаттарына шұғыл және жоспарлы нысанда стоматологиялық көмек көрсету;
в) диагностикалық қызметтер, оның ішінде лабораториялық диагностика (УЗИ, рентген, КТ, МРТ);
г) мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялы, стационарлық медициналық көмек;
ғ) стационарда мамандандырылған медициналық көмек көрсету кезінде дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету және т.б.
Қорға төленуі тиіс төлемдер және жарналар өздеріңізге белгілі, қорға төленетін төлемдер аударымдардан және жарналардан тұрады. Аударымдар дегеніміз – әрбір жұмыс берушінің жұмыскерге төлеген шығынын айтсақ, ал жарна деп әрбір тұлға немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғалардың (кәсіпкер, медиатор және т.б.) қорға төленетін төлемдері. Өзі атынан айтып тұрғандай қорға төленетін аударымдар және жарналар – міндетті төлемдер болып табылады.
Осы МӘМС бойынша қорға төленуі тиіс аударымдарды және жарналарды төлеуден төмендегі заңның 26-бабына сәйкес мыналар босатылған:
1) Жұмыс істемейтін жүкті әйелдер;
2) Бала 3 жасқа келгенше оны тәрбиелеп отырған жұмыс істемейтін адам;
3) Мүгедек балаға күтім жасайтын адам;
4) Жұмыс істемейтін қандастар;
5) «Алтын алқа», «Күміс алқа» және «Батыр аналар»;
6) Мүгедектер және т.б.
Кез келген салық төлеуші төлемдерді 2-деңгейлі банктерге барып, оның ішінде Қазпоштаға барып төлеуге немесе «Е-Салық Азамат» мобильді қосымшалары смартфон арқылы кез келген салықтар мен төлемдерді жүзеге асыруға болады.
Егер, сізде жалдамалы жұмысшыларыңыз болса, онда сіз төлемдері 01.07.2017 жылдан есептеулеріңіз тиіс. Оның мөлшері 01.01.2020 жылдан әрбір жұмысшы үшін жалақының 2%-ы, яғни, 42500 х 2% = 850 теңге. Яғни, жеке кәсіпкер өз жұмысшысының жалақысына қарай төлемді есептеулері тиіс! Ал өзіңізге тек 01.01.2020 жылдан бастап төлей аласыз. Жеке кәсіпкер өзі үшін және әрбір жұмысшысы үшін есепті айдың төлемін келесі айдың 25-іне дейін төлеулері тиіс екендігін жеткіземін.
Әрбір салық төлеуші тиісті әлеуметтік аударымдарды өздері есептей отырып, әр айдың 25-не тұрақты түрде төлем жасап отыруға міндетті, егер салық төлеуші өз мерзімінде төлемесе немесе кешіктіріп төлеген жағдайда, кірістер басқармасы заңға сәйкес хабарлама жіберіп, тиісті шараларды қолданады.
Құрметті салық төлеушілер! МӘМС бойынша туындаған сұрақтарыңыз болса, кірістер басқармасының жауапты қызметкерлерінен толық мағлұмат алуларыңызға болады.
Барлық салық төлеушілерді салық мәдениетін көтере отырып, заң аясында тиісті салықтар мен төлемдерді уақытылы төлеуге және уақытылы салық есептіліктерін табыс етіп отыруға шақырамыз.


Ү.САПАРОВ,
аудандық мемлекеттік кірістер басқармасының
«Салықтық бақылау және өндіру» бөлімінің
бас маманы.

Бүгінде ауылдық медицинаны дамыту жақсы жолға қойылды. Өйткені, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі шеңберінде ауыл тұрғындары үшін медициналық көмекті қаржыландырудың көлемі артты. Ауыл медицинасының жай-күй жөнінде «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ Түркістан облысы бойынша филиал директоры Асхат Бейсенбаевпен сұхбаттасқан болатынбыз.
– Ауыл медицинасының бүгінгі жай-күйін білгіміз келеді. Қаншалықты жақсарып келеді?
– ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінде денсаулықты нығайту, алдын алу, емдеу және оңалту бойынша қызметтер денсаулық сақтаудың барлық деңгейлерінде ауыл тұрғындары үшін қолжетімді болуы тиіс екендігі атап өтілген.
Президент Жолдауында негізгі басымдықтардың бірі – медициналық көмекті қолжетімді ету. Осы ретте, медициналық ұйымдардың көрсететін қызметін жандандыру шаралары жүзеге асырылып жатыр.
Жалпы, шалғай ауылдарда тұратын тұрғындарға медициналық көмектің қолжетімділігін қамтамасыз етуді және арттыруды жергілікті атқарушы органдар, денсаулық сақтау басқармалары жүзеге асырады.
Ауыл тұрғындарының денсаулығын сақтау үшін медициналық көмектің көлемін жоспарлау кезінде орналасу аймағы, халықтың тығыздығы, демографиялық көрсеткіштері, жыныстық, жастық құрамының ерекшеліктері және медициналық көмектің қолжетімділігіне әсер ететін өзге де өлшем шарттар ескеріледі.
Бүгінде облыс бойынша ауыл тұрғындарына стационарлық және стационарды алмастыратын жағдайларда мамандандырылған көмекті 30 медициналық ұйым көрсетеді.
Ал, консультациялық-диагностикалық көмек көрсететін 44 медициналық ұйым бар. Оның ішінде, ауылдық денсаулық сақтау деңгейінде 30 мекеме қалтқысыз қызмет көрсетіп келеді.
– Ауыл тұрғындарына стационарлық көмек көрсету көлемі қаншалықты артып келеді?
Биыл қор филиалы ауыл халқына стационарлық көмек көрсету қызметтерін көрсететін мекемелермен 26,8 млрд теңгеге шарт жасады. Тарқатып айтар болсақ, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі бойынша 10,2 млрд теңге, міндетті медициналық сақтандыру жүйесіне 16,6 млрд теңге қаралған. Яғни, медициналық сақтандыру жүйесінің нәтижесінде ауылдық медицинаны қаржыландырудың көлемі артты.
Сонымен, ағымдағы жылдың 10 айында ауылдағы пациенттер ТМККК бойынша 8,5 млрд теңгеге емделді. Ал, МӘМС бойынша стационарлық деңгейде 14 млрд теңгеге 110 мың пациент емделді. Айта кетерлігі, республика бойынша өңір тұрғындары МӘМС жүйесінде ең көп көмек алған.
Жылжымалы медицина қаншалықты тиімді қызмет атқарып келеді?
Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың өткен жылғы Жолдауында шалғайдағы
ауылдық пункттер үшін көлік медицинасын дамыту бойынша шаралар қабылдауды тапсырған болатын. Өйткені, ауылдарда тұратын тұрғындарға қажетті жабдықтар, бейінді мамандар жоқтың қасы. 
Бүгінде ауыл тұрғындарына 14 жылжымалы медициналық кешен қызмет көрсетеді.
Жылжымалы медициналық кешендер қажетті медициналық жабдықтармен жабдықталған. Аудандық ауруханалардың ұйымдастыруымен ауылдық округтердегі тұрғындарға қызмет көрсетеді.
Жылжымалы медициналық кешендер динамикалық бақылау және сауықтырумен профилактикалық медициналық тексерулер жүргізеді. Сондай-ақ, кешен арқылы көбінде тұрғындар медициналық кеңеске, зертханалық зерттеулер, ЭКГ, ультрадыбыстық зерттеу, рентген қызметтеріне жүгінген.
Жалпы, қор филиалымен ТМККК бойынша жылжымалы медициналық кешендерге қызмет көрсету мақсатында 79,9 млн теңгеге, МӘМС жүйесінде 383 млн теңгеге шарт жасалған.
Оның ішінде, ауыл тұрғындарына 175 млн теңге көлемінде 89 204 қызмет көрсетілді. Жылжымалы медициналық кешен қызметін Жетісай, Қазығұрт, Мырзакент, Ордабасы, Сарыағаш, Созақ, Төлеби, Түлкібас, Бәйдібек, Шардара аудандарында көрсетті.
Медициналық көмекті алу бойынша сұрақтар туындаса, Қорға 1406 байланыс орталығы, «Qoldau 24/7» мобильді қосымшасы, www.fms.kz сайты, Telegram-дағы Saqtandyry-bot арқылы қалдыруларыңызға болады.

Сұхбаттасқан:
Райхан ӘШІРБАЕВА.

СӘБІЗ ШЫРЫНЫНЫҢ 10 ПАЙДАСЫ

Жұма, 19 Қараша 2021 00:00

04 с 4

Қазіргі таңда, жұмысымыздың көп бөлігін компьютер­дің көмегімен атқаруға тура келеді. Ал, оның көзімізге, жалпы, денсаулығымызға зиянды тұстарын айтпай-ақ білесіздер. Сондықтан, мамандар көзімізді қорғау үшін сәбіз шырынын ішуге кеңес береді. Ол адамның оптикалық жүйесін жақсартады. Оның құрамындағы пайдалы элементтер қанайналымды да, қалыпқа келтіруге көмектеседі. Сонымен қатар, жүрек-қан тамыр аурулары, бүйрек, бауыр ауруларына шалдыққан кезде өте пайдалы. Дәрумен мен минералға бай және дененің күнделікті қажеттілігін қамтамасыз етуде көмекші болады. Оны асқазан сөлінің қышқылдығын төмендету үшін де тұтынады.
Денемізге көп жағынан пайдалы болған сәбіздің және сәбіз шырынының ең маңызды 10 пайдасы:
1. Бауыр функцияларының қорғанысы және ас қорыту жүйесінде өте әсерлі.
2. Құрамындағы Е дәруменімен қатерлі ісік ауруының алдын алады.
3. Қартаюмен байланысты шығатын ауру, сыздаулар сәбіз шырынын ішу арқылы азайтылуы мүмкін.
4. Табиғи А дәруменінің қайнар көзі болғандықтан – көз саулығын, көру қуатын арттырады. Сүйекке және остеопорозға жақсы әсер етеді.
5. Құрамындағы калиймен холестеринге және гипер­тонияға қарсы күреседі.
6. Өт және бауыр ферменттерінің жақсаруына әсер етеді. Май жиналуын азайтады.
7. Теріні жандандырады, әдемілейді.
8. Сәбіз шырыны күшті антиоксидант бета-каротеннен бай болғандықтан жасуша дегенерациясының алдын алады.
9. Біраз, лимон және зәйтүн майы қосылып дайындалған сәбіз салаты немесе сәбіз шырыны зейінді ашады, ойлау қабілетін дамытып, үйренуді жылдамдатады.
10. Сәбіздің және сәбіз шырынының калориясы аз болса да, қарынды тойдырады. Арықтауда және салмақты сақтауда жақсы әсер етеді. Күніне 1, 2 дана кішкене сәбіздің желінуі немесе шырынының ішілуі қарынды тоқ ұстайды.

Дайындаған: Г.ТІЛЛӘБЕКҚЫЗЫ.

41651 14

Күйзеліс – кортизол деңгейін көтеріп, жылу бөлетін май қатпарын қалыңдатып жібереді, – дейді британиялық ғалымдар.
Ғалымдар бұрын жылу бөлетін май қатпары сәбилерде, сосын сүтқоректілерде ғана болады деп санаған. Алайда, ол 2009-жылы ересектерден де табылды. Ересектерде жылу бөлетін май 50-100 грамм көлемінде болады.
Ұлыбританиядағы Ноттингем универ­ситетінің профессоры Майкл Симондс және оның әріптестері күйзеліс кезінде жылу бөлетін май қатпарында қандай өзгеріс болатынын анықтауға бел байлады. Өз зерттеулерінде ғалымдар еріктілеріне  математика бойынша тест тапсыруды ұсынды. Ғалымдар  сілекейдегі кортизол деңгейін байқап көрді. Олар инфрақызыл термографияның көмегімен жылу бөлетін май қатпарының белсенділігін өлшеді.
Осылайша, зерттеуге қатысқан­дарда  кортизол деңгейі артып, жылу бөлетін май қатпарын қалыңдағаны байқалды.
Күйіп қалғанда не істеу керек?
Қатер айтып келмейді, ал абайсызда болған жағдайға қалай төтеп береміз? Әсіресе, оттан, судан келген қауіп-қатер ең қорқыныштысы болса керек. Сақтансаң – сақтайды, алайда, осы сынды оқиғаларға кез болғанда  не істеу қажеттігін білген артық етпейді.
Алдымен қаншалықты ашыса да,  күйген жерді суық суда ұстап, тазалап алу қажет.
Кейін жара орнына тұз немесе бал мен шикі жұмыртқаның ағын жағуға болады. Егер, жара қабынып, ауырғаны сезілсе, алмұртты танып қойыңыз. Тіс пастасының да осы тұрғыда пайдасы бар. Ол терінің қабынуының алдын алады, ісуден де сақтайды. Күйіп қалған орын зақымданғаннан бөлек, ісіну белгілері біліне бастаса, пайдаланыңыз. Оны күйген теріге жағып, шамалы уақыттан соң жуып тастасаңыз болғаны, бірден шипасын береді. Сондай-ақ, тері қатты күйіп, зақымданатын болса, сол сәтте спиртке салғаныңыз дұрыс болмақ. Яғни, мақтаны спиртке малып, күйген орында сүртіп отыру амалдары жиі жасалуы тиіс. Егер, майға немесе суға күйіп қалсаңыз, сұйық майдың өзі ем болмақ.
Ал, ауру асқынып, дерт айықпаса дәрігерге қаралғаныңыз жөн. Өйткені, денсаулық сіз бен біздің басты байлығымыз.
Балық майының пайдасы
Грек ғалымдары күніне 10 гр балық майын ішу адамдардың арасында жиі кездесетін кенеттен жүрек тоқтауы оқиғасын 41 пайызға қысқартатындығын алға тартады. Цинцинати университетінің ғалымдары күніне 2 гр балық майын қабылдау қан қысымын қалпына келтіретінін дәлелдеген. Олардың пікірінше, түрлі дәрілермен емделгеннен гөрі, балық майының шипасы молырақ екен және біз өз ағзамызды химиялық уландырудан сақтай аламыз.
Бүгінде отандық мамандарымыздың деректеріне сүйенсек, балық майы кеуде обырын тоқтатуға, не болмаса кішірейтуге көп әсерін тигізеді екен. Қытай ғалымдарының пікірінше, обырмен ауыратын адамдардың ағзасында омега 3 амин қышқылы өте аз байқалған. Әсіресе, балық майын жүкті әйелдер көп ішкені жөн. EPA және DHA комбинациясын 650мг, не болмаса 1000мг мөлшер шамасында ішуі керек, балық майын ішуді жүктілік және сәбиді емізу кезінде де жалғастыруға болады. Бұдан адам иммунитетіне зиян жоқ. Балық майы қандағы Е концентрациясын төмендетеді. Сондықтан, Е дәрумендерін қатар қолдануы қажет. Мамандардың айтуынша, жұмасына кем дегенде 140 граммдық екі порция балық жеу керек, әсіресе, көктем кезінде ағзаның орнына келуіне көмектеседі екен. Балық құрамында минералдар, протеиндер және көп түрлі дәрумендер, омега 3, омега 6, омега 9 амин қашқылдары баршылық. Сүйегімен жейтін сардин, лосось балықтарында фосфор және фтор көп мөлшерде кездеседі. Кальций сүйекті қатайтады, фосфор ағзаға керек функцияларды күшейтеді, ал фтор тісті бекітеді. Балық майындағы А дәрумені ағзаны тазартады, зиянды вирустарды жояды, сонымен қатар, адам терісінің функциясын жаңғыртады. Көз жанарының көру әлсіздігі байқалған тұста семга балығының майымен емдеуге болады. Нәтижесі өте оңды.
Жалпы, балық майы – адам ағзасына қажеттілігі жағынан бірінші орында тұрған азық. Ал балықтың: патша балығы, сардины, ­скумбрия, семга, лосось, алабұға, сазан сияқты түрлерін жиі жеу қажет. Бұлардың тіске, сүйектің қатаюына пайдасы зор. Балық етінде темір көп. Ол ісік ауруларының алдын алуға көмектеседі.
Банан қабығының пайдасы
Банан қабығы бананның өзіндей болмаса да, көп қажетке жарайтын пайдалы жақтары көп. Сол себепті, оны қоқысқа тастамас бұрын нендей мақсатта пайдалануға болатынын біліп алыңыз.
Аяқ киіміне «таптырмас» крем
Аяқ киіміңізді банан қабығымен ысқылап, артынан құрғақ шүберекпен сүртіп тастасаңыз, аяқ киіміңіз ине-жіптен енді шыққандай жалтырап шыға келеді.
Теріңізді күтуге «таптырмас» құрал
Банан қабығы терісі құрғақ және секпілі бар адамдарға да пайдалы. Күніне екі рет банан қабығымен сүртіп отырса, нәтижесі көп күттірмейді.
Өсімдіктерге «таптырмас» ­тыңайт­­­қыш
Банан қабығын жеміс көшетін отырғызған кезде пайдалануға болады. Көшет отырғызылатын топыраққа тастаңыз.
Банан сірке суы
Банан қабығынан әдетте қышқыл, әрі ащы болып келетін сірке суынан дәмі өзгешеленіп тұратын, яғни, тәтті сірке суын алуға болады. Оны салатқа қосуға болады және су мен шайдың хош иісін арттыру үшін пайдалануға болады.
Банан қабығымен етті маринадтау
Етті қуырған кезде оған банан қабығын араластырса, етіңіз жұмсақ әрі дәмі тіл үйіретін тағам болып шығады.
Тісті ағартуға «таптырмас» құрал
Тісті ағарту үшін банан қабығының ішкі жағымен тісті ысқылау керек.
Қышыған жерді басады
Маса немесе бүрге шаққан жеріңіз қатты ашып қоймаса, банан қабығымен ысқыласаңыз, қояды.
Тікенге қарсы құрал
Тікен кірген жерге банан қабығын қойсаңыз, тікен терінің үстіңгі жағына қарай тартылады, артынан суырып тастайсыз.
Күйеге қарсы құрал
Киімнің жауы болып табылатын күйеден құтылғыңыз келсе, банан қабығын қойсаңыз, жеткілікті. Өйткені, банан қабығы күйені өзіне тартып алады.

Дайындаған: Г.ТІЛЛӘБЕКҚЫЗЫ.

Бүгінде коронавирус індеті өршіп тұр. Ауырған жандар емделудің түрлі жолдарын қарастыруда. Сонымен, қауіпті дерттен құтылудың бірнеше жолдарын қаперлеріңізге түйіп алыңыз:
1. Еліміз індеттен түгел арылғанша ауырған адамдармен жақын қарым-қатынаста (контакт) болмай, оқшаулану. Бетперде (маска) кию. Ғимараттарда, көшелерде 1,5-2 метр арақашықтық ұстау.
2. «Жан алып, жан берісетіндей» аса бір қажет болмаса, адамдар көп жиналатын қоғамдық орындарға бармау. Жақын, таныстармен қол бермей амандасу. Мұның еш сөкеттігі жоқ. Жалпы, қазақтың ата салтында алыстан амандасқан, қос қолын беріп, құшақтасып көрісу жылына бір-ақ рет Наурыз мерекесі кезінде болған. Қандай даналық десеңізші! Аталарымыздың бұл әрекеттерінің қаншалықты керемет көрегендік екенін бізге мына індет көрсетіп берген жоқ па?
3. Сыртқа шығып келсеңіз қолыңызды кәдімгі кір сабынмен жақсылап жуып тұрыңыз. Кір сабынды саусағыңыздың ұшымен сумен ылғалдап езіп, алып мұрын қуысына жағасыз. Кір сабын жүрген жерге вирус жоламайды.
4. Тұтас сарымсақтың бір бөлігін ұсақтап, майдалап бөліп аузы жабылатын кішкене шыны ыдысқа саласыз. Соны мұрыныңызға, яғни, екі танауыңызға тақап, ішке кезек-кезек демін тартасыз. Бір салғанды 4-5 күн пайдалануға болады. Күніне жұмысқа барарда және кешке екі рет істесеңіз жарап жатыр. Жуа немесе сарымсақты, сыртқы қабығын аршып, кесіп тарелкаға салып ас бөлмеге қоясыз. Ол ауамен тарайтын вирустерді өлтіреді. Сарымсақты тесігі бар кішкене құтыға салып, төс қалтаңызға алып жүрсеңіз де әбден болады. Бұлар тәжірибеден әбден өткен әдістер. Мұны істесеңіз тұмаумен ауырмайтын боласыз.
5. Адыраспан тұтату. Бұл әдісті әжелеріміз есте жоқ, ескі замандардан бастап қолданған, жұқпалы аурулардың алдын алудағы ең тиімді әдіс. Адыраспанның ауадағы (бөлмедегі) зиянды микробтарды өлтіретін аса құдіретті емдік қасиеті бар. Дәріханаларда «балауыз» сияқты дайын нұсқалары да сатылады. Киелі, әрі емдік қасиеті жоғары деп саналатын адыраспанды дәстүрлі ортада жұлардың алдында киесі ұрады деп алдын ала дәрет алып, ерте аттанып барып иіліп сәлем берген. Адыраспанды тек ер адам ғана жинайды, қапқа салып жинап алып, кептіріп қояды. Ертеде әйел босана алмай қиналып жатқанда, зиянды күштерді адыраспанның түтінімен қуатын болған. Адыраспанмен баланың бесігін және сырқат адамды да аластайды.
6. Ежелгі ата-бабаларымыз аурудың алдын алуда да, ауырған жандарды емдеуде шөп тамырларын, шөптің өзін және гүлдерін көптеп пайдаланған. Солардың ішіндегі ел арасында ең көп қолданылатыны «Түймедақ» (ромашка) екен. Себебі, оны кез-келген жұқпалы аурудың алдын алу үшін де, ауырған жағдайда да қолдануға әбден болады. Бір стақан суға бір-екі шай қасығы салынып, тұндырылып, сүзгіден өткізіп ішіледі. 7-10 күн қолданылса жарап жатыр. Жұқтырған қандай вирусыңыз болса да қағып алады. Бір өзі 600-ден астам жұқпалы вирустерге қарсы тұра алатын көрінеді.
7. Ұлы ата-бабаларымыздың жұқпалы індеттердің алдын алуда ең бір нәтижелі, бірден-бір тиімді және ең көп қолданған емі күмісті кеңінен пайдалануы болған. Күмістің емдік қасиеті медицинада да толықтай дәлелденген. Ол бактерицидтік және антисептикалық қасиетке ие екен. Әрі қабынуға да қарсы әрекет ете алады. Бір сөзбен айтсақ, табиғи бактерицидтік металл. Бактерияның 650 түріне қарсылық білдіре алады екен. Ендеше, бұл металды адам организміне қалай жеткізуге болады. деген сұраққа жауап іздесек, ас ішкенде, әсіресе, балаларға күміс қасық пайдалану, денеңізде күміс әшекейлердің (сақина, сырға, білезік, алқа, шолпы т.т.) болуы қажет. Көктем мен күз айларында қайнатылған таза суды графинге құйып, ішіне күміс салып қоясыз да, үй ішімен сол суды пайдаланасыз. Мұндай отбасыларға тұмау, т.б. жұқпалы аурулардың ешқайсысы жоламайды.
8. Кішкене шәйнекке немесе ингализация жасау үшін шығарылған арнайы ыдысқа (дәріханаларда сатылады) ас содасын салып қайнатып, тамағыңызға ингализация жасайсыз. Кей елдердің дәрігерлері, ғалымдары «COVID-19»-дан осылай емделгендерін жазған.
9. Тағы бір айтарымыз, кішкене шәйнекке немесе ингализация жасау үшін шығарылған арнайы ыдысқа түймедақтың (ромашкінің) 1-2 шай қасығын салып қайнатып, тамағыңызға ингализация жасайсыз. Үйіңізде болса, үстіне қызыл майдың 10-15 тамшысын қосып жіберсеңіз тіпті жақсы.
10. Бір орыс ғалымының тәжірибесі бойынша Прополистің (базарларда бал сататындарда болады) кішкене ғана, бидайдай бөлігін ауыз қуысына салып сорасыз. Ағзаңызды тазалайды. Індет жұқпайды. Егер біз осы айтылғандарды ескерсек, қауіпті індетті ауыздықтайтынымыз анық. Ауырмаңыздар. Бәріміз де біліп жүрейік!
11. Балды дұрыс таңдау тәсілі:
а) таяқ алып, оған бал ораңыз. Қолдан жасалған бал таяққа жағылмайды. Сырғып аға беретін болады;
ә) балды саусағыңызбен үйкеп көріңіз. Бірнеше уақыттан соң саусақтарыңыз бұрынғыдай бір-біріне ­жабыспаса, бұл балға қант қосылғандығын білдіреді;
б) тырнағыңыздың ұшына бал жағып көріңіз. Сапалы бал төмен қарай ағып кетпейді.


Гүлнұр ТІЛЛӘБЕКҚЫЗЫ.

Вакцинация тұмау, аденовирус және жіті респираторлық инфекциялармен коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың ерекше әдісі болып табылады, өйткені, ағзада антиденелер антигендердің өнуін ынталандыратындықтан, олар шырышты қабыққа түскен кезде вирустарды жою арқылы адамды қорғайтын болады. Жыл сайын тұмауға қарсы вакцинацияға медицина қызметкерлері, медициналық мекемелерде медициналық бақылауға жататын, алты айдан асқан жиі ауыратын балалар, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымдарының, балалар үйлерінің тәрбиеленушілері, медициналық-әлеуметтік мекемелердің (ұйымдардың), екінші немесе үшінші триместрдегі жүкті әйелдер жатады.
Сол сияқты ҚР аумағында коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алудың және індетті тоқтатудың ерекше әдісі халықты жаппай вакцинациялау, соған байланысты ел аумағында індетті тоқтатудың тәсілі ретінде 1 ақпаннан бастап вакцинациялау жүргізу басталды. Вакцинация екі кезеңнен тұрады, І-ші вакцинациялау адамда аденовирус жұқпасының 26 серотипіне қарсы болса және ІІ-ші вакцинациялау адамда аденовирус жұқпасының 5 серотипіне қарсы әсер береді. Вакцинациялау арасы 21 күнді құрайды.
Қазіргі кезде халықтың 80% коронавирус жұқпасына қарсы егумен қамтылды. Соған сәйкес, өткен уақыттармен салыстырғанда КВИ нақтамасымен сырқаттану деңгейі төмендеген. Бұл дегеніміз егудің тиімділігін көрсетеді. Сол сияқты 21 инфекцияға қарсы басқа да егумен басқарылатын инфекциялар өткен жылдармен салыстырғанда азайған, кейбір аурулар егудің нәтижесінен кейін жойылып, адамдардың науқастануы тіркелмеген.
Қауіпті дерттерге қарсы екпе егу жұмыстары әлемдік тәжірибеге енген. Соған орай бала өмірге келген сәттен бастап белгілі мерзім ішінде түрлі аурулардың алдын алу, жұқпалы дерттерден сақтануды қамтамасыз ету үшін иммундау шаралары дәстүрлі түрде қолға алынды. Вакцина микроорганизмдерден жасалады.
Дәрігерлерлік пайымдаулармен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, екпе алғаннан соң қауіпті дерттерге шалдыққандар саны азайған. Бірақ ел арасында иммунизациялауға қарсылық танытатындар да бар.
Мысалы ретінде ағымдағы жылда қызылша дертінен науқастанғандардың басым бөлігі егу алмаған 1 жасқа дейінгі балалар мен егуден бас тартқан ересектерді құраған. Яғни вакцинаның маңыздылығы жоғары екендігін ескеру қажет. Иммунизациялаудың қажеттілігі болмаса, ол қолданысқа енбес еді.
Коронавирус (COVID-19) жұқпасының алдын алу, ауруды бірге тоқтату мақсатында және қоғамда ұжымдасқан иммунитет қалыптастыру үшін егу алуды және карантин талаптарын қатаң сақтауды ұсынамыз.
Карантин талаптарын бұзушылықтар орын алған жағдайда және «Ashyq» бағдарламасында қызыл, сары статус­пен анықталғандар ҚР ӘҚБтК-нің 425 бабы 1 бөлігі бойынша әкімшілік құқық бұзушылық бойынша жеке тұлғалар үшін 30 АЕК, лауазымды, кәсіпкерлік субьектілері үшін 230 АЕК көлемінде айыппұл салынатынын ескертеміз.
Болашақ ұрпағыңыздың және қоғамның денсаулығына алаңдаушылық білдірсеңіз, екпе егуге шақырамыз!


Кулизат УСИПБЕКОВА,
Қазығұрт аудандық
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының басшысы.

vbaS

Коронавирус науқастары азайып, инфекциялық стационарлар қайтадан жабылып жатыр. Түркістан облысында инфекциялық төсек-орындар саны 3600 болса, бүгінде оның саны 2000-ға қысқарған. Бүгінде төсек-орын жүктемесі 33 % құрайды. Коронавирус­тық инфекцияның әр түрлі сценариіне байланысты инфекциялық төсек-орын санын 5 610-ға дейін ұлғайтуға мүмкіндік бар. Жалпы пандемия белең алғалы КВИ-дің 13 608 жағдайы анықталды. Оның 7138-і симптомсыз өткен.
Айта кетейік, соңғы тәулікте COVID-19 індетінің 34 жағдайы тіркелді. Тәуліктік өсім 0.25 % құрайды. Сондай-ақ, егу науқаны басталғалы 800 мыңнан астам адам вакцина салдырған. 87% көрсеткішпен Түркістан облысы коронавирусқа қарсы вакцина салдырудан елімізде көш бастап тұр.
Егудің екінші компонентін 600 мыңнан астам адам қабылдаған. ІІ кезең бойынша вакцинациялау қамту пайызы - 67,8%. Қазір облыс аумағында 141 екпе қабылдау пункттері жұмыс істейді. Жалпы бүгінге дейін 1 003 240 ПТР сынамасы алынған. Ал, соңғы тәулікте зертханаларда 1098 адам тексерілді.
Бүгінде вакцина сақтайтын қоймада көлемі 300 литр құрайтын 2 дана мұздатқыш (-20оС) бар. Сонымен қатар,облыстық бюджет есебінен көлемі 143 литр құрайтын 20 дана мен 601 литр құрайтын 2 дана мұздатқыш сатып алынып, толық жеткізілді.

 

Түркістан облысы әкімінің
баспасөз қызметі