Түйнеме (Сібір жарасы) – зоонозды, аса қауіпті, қоздырғышы жанасу механизмі арқылы берілетін, тері қабатының карбункул тәрізді зақымдалуымен, қызба және интоксикациямен, кейде, сепсис дамуымен сипатталатын жұқпалы аурудың түрі. "Сібір" атауы осы дерттің XIX ғасырда Сібір аймағында он мыңдаған мал мен мыңдаған адамдардың қырылуының себебі болған үлкен эпизоотия мен індеттің пайда болуына байланысты берілген. Қазақстан Республикасында, соның ішінде біздің облысымызда медицина қызметкерлерімен профилактикалық және эпидемияға қарсы шаралардың жүргізілуіне байланысты бүгінде түйнемемен ауыру күрт төмендеді. Бұл аурудың қоздырғышы – микроб, "сібір жарасының таяқшасынан" шыққан. Ол ауру малдың қанында, зақымдалған барлық мүшелер мен тіндерде және ауру малдың дәреті мен нәжісінде кездеседі. Әсіресе, қоздырғыш малдың өлім алдында бөлінетін серозды сұйықтығында көп болады. Сібір жарасының таяқшасы – жайлау топырағына, ашық су қоймаларының суына түседі. Тасқын, ағынды және жер асты сулары мал зираттарынан оны жер бетіне алып шығуы мүмкін.

Ескі мал зираттарында споралардың өмір сүру бейімділігі малдарды көмгеннен кейін 30-40 және одан да көп жылдардан кейін байқалады. Спора – сиырдың, қойдың, жылқының, шошқаның, түйенің, есектің ағзасына түсіп, сібір жарасының таяқшасын түзеді, содан кейін көбейіп, қан арқылы тарап, 1-3 күннен кейін ауру тудырады. Бұл ауру жануарларда әдетте ауыр түрде өтеді және көбіне ішектің бұзылысымен басталады. Ішектің кебуі, қызудың көтерілуі байқалады. Зәр мен сүтте қан көрінеді. Екінші-үшінші күні мал өледі.

Адамның ауруға шалдығуы көбіне аурумен немесе өлген малмен жанасқанда, күтім жасағанда, сойғанда, терісін алғанда, көмгенде болады. Сонымен қатар ауру малдан алынған азық-түліктен жұқтыруы мүмкін. Аурудың жасырын кезеңі адамдарда бірнеше сағаттан 8 күнге дейін созылады, көбіне, қоздырғыштың теріге ену қақпасында кішкентай дақ пайда болғаннан кейін 2-3 күн. Аз ғана уақыттан кейін дақ безеуге, содан кейін бұлдыр қан аралас сұйықтығы бар көпіршікке айналады. Көпіршік жарылып, сұйықтық ағып кетеді, орнында қара қабықшамен – ноқатпен қапталған жара пайда болады. Осы сібір жарасының карбункулы болып табылады. Ауру жоғары температурамен, жалпы әлсіздікпен жүреді.

Түйнеменің алдын алудың басты бағыты – ауыл шаруашылық жануарларын иммунизациялау. Үйде жеке мал болса, әр малды түйнемеге қарсы егу керек. Егер, сіз жануарлардан аурудың белгілерін байқасаңыз, дереу үйге ветеринар шақырыңыз. Малды сою – ветеринар қарап, жануардың денсаулығы туралы анықтама бергеннен кейін жүргізілу керек. Мал еті ветеринардан алдын ала тексеріліп, анықтама бергеннен кейін тек базарларда сатылуы керек.

Емдеу

Қазіргі таңда сібір жарасын емдеуге арналған күшті дәрі-дәрмектер (гамма-глобулин және антибиотиктер) бар, алайда, тек қана дер кезінде жасалған медициналық көмек сауығып кетуге кепілдік береді. Сондықтан аурушаңдықтың алғашқы белгілері пайда болысымен-ақ, жақын орналасқан емдеу-алдын алу мекемелеріне барып, медициналық көмекке жүгіну қажет.  Дәрігерге дер кезінде қаралғанда және арнайы емдеу шараларын жүргізгенде дерттен толығымен жазылып кетуге болады.

Алдын       алу   шаралары

Адамдар мен жануарлар арасында сібір жарасының алдын алу шарасы – жыл сайын ауруға қарсы егу жүргізу. Дертке қарсы вакцина қолайсыз пунктердегі ауруды тез қабылдағыш әлсіз жануарлар мен ет комбинаттарында, мал шаруашылығында тұрақты жұмыс істейтіндерге, тері, жүн өңдеуге, тасымалдауға, сақтауға, сұрыптауға, илеуге қатысатын адамдарға егіледі. Егілген жануарларды бақылауға алған уақыт ішінде басқа шаруашылықтарға ауыстыруға немесе егілгеннен кейін 14 күн ішінде союға болмайды.

Ауру қоздырғыштары ағзадан тыс жерде тек ауаның әсерінен пайда болатынын ескере отырып, өлген жануардың терісін кесуге болмайды және өлексені аң-құстардың тасуына жол берілмеу керек. Себебі, мұның салдарынан жаңа ошақтар пайда болуы мүмкін. Өлген малды терісімен бірге өртеу немесе қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып мал көметін жерлерге өртеу үшін апару қажет.  

Құрметті шаруашылық иелері,  мал ауырған немесе өлген әрбір жағдайды шұғыл арада ветеринарға хабарлауыңыз керек. Егер, жануар аурудан өліп қалса, ветеринар келгенше өздігіңізден оны союға кіріспеңіз. Ауру малды жасырын сойып, етін, терісін, жүнін және тағы да басқа өнімдерін саудалау – адамдар мен жануарлардың дертке шалдығуына әкеледі. Бұған кінәлі тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

Қаперіңізде сақтаңыз! Ет және басқа да жануарлардан алынатын өнімдерді арнайы мал дәрігерінің бақылауынан өтпеген, сатуға рұқсат құжаттары жоқ жеке тұлғалардан алуға тыйым салынады!

Күлизат ҮСІПБЕКОВА,

Қазығұрт аудандық қоғамдық денсаулық сақтау

басқармасының басшысы.

Маман кеңесі

 

Қауіпті дерттерге қарсы екпе егу жұмыстары әлемдік тәжірибеге енген. Соған орай бала өмірге келген сәттен бастап белгілі мерзім ішінде түрлі аурулардың алдын алу, жұқпалы дерттерден сақтануды қамтамасыз ету үшін иммундау шаралары дәстүрлі түрде қолға алынды. Вакцина – микроорганизмдерден жасалады. Бүгінде республикамызда 21 инфекцияға қарсы вакцинациялау жұмыстары жүргізілуде. Денсаулық сақтау министрлігінің ақпараты бойынша мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен жыл сайын вакцинацияға 30 млрд. теңгеге жуық қаражат бөлінеді.

Дәрігерлерлік пайымдаулар мен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, екпе алғаннан соң қауіпті дерттерге шалдыққандар саны азайған. Бірақ, ел арасында иммунизациялауға қарсылық танытатындар да бар. «Кезінде ата-бабамыз екпесіз де ұзақ өмір сүрген» деген пікірдің жетегінде кеткен кейбір ата-ана, баласына вакцина салдыруға қарсылық білдіруде. Себебі, оларда екпе салдырған соң бала жағдайы нашарлап, ауру болып қалады деген ұғым қалыптасқан. Қоғамда пайда болған сан қилы теріс пікірлерден соң кей ата-ана «Екпесіз де өмір сүруге болады» деген тоқтамға келеді. Бірақ, бұрынғымен бүгінгі ахуалды салыстыруға келмейтінін ескерсек, вакцинаның маңыздылығы жоғары екендігін ескеру қажет. Иммунизациялаудың қажеттілігі болмаса, ол қолданысқа енбес еді. Сондай-ақ, бұл жұмыстарға қыруар қаржы бөліп, шығындалу мемлекет үшін де тиімсіз екенін ұмытпаған жөн. Кезінде әлем қауіпті дертке айналған табиғи оспа, обамен шешек аурулары, дертке қарсы салынған вакцинаның нәтижесінде жойылды. Елімізде иммундау шаралары баланың жарық дүние есігін ашқан сәтінен бастап, Қазақстан Республикасының ұлттық екпе егу күнтізбесіне сай мерзімінде жүргізіледі.

Ауданымызда халық арасында профилактикалық егуден бас тартқандар бойынша профилактикалық алдын ала егудің маңыздылығы және адам денсаулығына пайдасы жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Соның нәтижесінде, вакцинация бойынша теріс ойда жүрген тұрғындар арасында балаларына екпе егуге келісімін бергендер саны көбеюде. Сонымен қатар екпе егу бойынша кез-келген сұрақтармен 8 800 700 830 сенім телефонына тегін қоңырау шалу арқылы, білікті иммунолог, аллерголог, педиатр, эпидемиолог дәрігерлерінен кеңес алуға мүмкіндік бар.

Балаңыздың және болашақ ұрпағыңыздың денсаулығына алаңдаушылық білдірсеңіз екпе егуге шақырамыз!

 

Нұрлыбахыт ТАСБАЛТА,

Қазығұрт аудандық

қоғамдық денсаулық сақтау

басқармасының бөлім басшысы.

Сау болу сәнді

Жұма, 12 Сәуір 2019 00:00

7-сәуір – Дүниежүзілік денсаулық күні

 

     Дүниежүзілік денсаулық күніне орай, Қазығұрт ауданының орталық алаңында салауатты өмір салтын қалыптастыру орталығының аудандық бөлімшесі, аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің ұйымдастыруымен "Сау болу сәнді"атты ұранымен футболдан жарыс өтті. Салауатты өмір салтын қалыптастыру, денсаулықты жақсарту, дене қимылын арттыру мақсатында ұйымдастырылған жарысқа аудандық ішкі саясат бөлімінің, жастар ресурстық орталығының, аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің маман қызметкерлері, аудандық аурухана дәрігерлері, "Қызылту" ауруханасының, аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің мамандары қатысты. Жеңімпаздарға марапат құттықтаулары мен бағалы сыйлықтар табыс етілді.

   Сондай-ақ, Ыбырай Алтынсарин атындағы жалпы орта білім беретін мектебінің бастауыш сыныптар арасында Дүниежүзілік денсаулық күніне байланысты ұлт саулығы елдің болашағы атты іс-шара өткізілді. Шараға барша ұстаздар мен оқушылар белсене қатысты. Солардың ішінде оқу ісінің меңгерушісі Г.Мадиярова бастаған ұстаздар А.Тұрсынбаева, А.Ташқараева, Д.Талипова, С.Якуповалар үлкен үлес қосты.

Диларам МОЛДЫБАЕВА,

Ы.Алтынсарин атындағы жалпы орта

білім беретін мектептің дене шынықтыру пәнінің мұғалімі.

Дәрігер кеңесі

 

Күнжылынғанмезгілдедалағанемесетауғадемалысқабаратынотбасыларменжастарсаныартатындығыбелгілі. Осы мезгілде қыс бойы ашыққан кенелер күн жылына қорек іздеп, зияны тек жануарларға ғана емес, адамға да зор қауіп төндіреді. Негізінен кенелердің қауіп төндіру кезеңдері жыл мезгілінің көктем айларынан бастап жаздың соңғы айларына дейін ұласады.

Кененің негізгі қорегі – қан. Теріге орнығып алған кенені арнайы әрекет жасамай бірден түсіре қою оңай емес. Оның өзі теріден ажырап шығып кету үшін қарын толыққанды тоюы керек.

Кене – кенелік энцефалиттің табиғи резервуары болып табылады. Кенелік энцефалит – орталық жүйке жүйесінің жедел вирусты ауруы, эндемиялық табиғи ошақтарда трансмиссивті (кененің шағуы) немесе алиментарлы жолмен (инфекцияланған сүт) арқылы жұғады.

Кенелік энцефалитті таратушы иксодтық кенелер, ал, кенелік энцефалиттің қоздырғышы вирус. Оның көлемі 20-30 нм. Ауруды жұқтыру кененің қан сору кезінде басталады.  Трансмиссивті түрінде вирустың кіру жолдары терінің беткі қабаттарындағы қан тамырларында вирустың тез көбеюіне байланысты оның депосы пайда болады. Гематогенді жол арқылы вирус бас миына жетеді де, сол жерде ошақ түзеді.

Аурудың белгілері жедел түрде дене қалтырауы және дене қызудың 37-39 ºС дейін  көтерілуімен қатар, бастың қатты ауруы, жалпы әлсіздік, бұлшық ет пен буындардағы ауру, жарықтан қорқу (жарық бас ауруына және жалпы жағдайының төмендеуіне алып келеді) сезімімен байқалады.

Бұл кезде безгектік көріністер 4-5 тәулік ұсталып, кейін уақытша жоғалады. Екі аптадан соң қайта өрбиді. Мойын бұлшық еттері қатайып, құлақтың есту қабілеті төмендеп, есінен танулары байқалады. Жиі иық аумағы мен көзішілік қанталауы байқалады.

Ауруларда енжарлық, ұйқышылдық, қажулар және тәбеттің төмендеуі аңғарылады. Кейбір адамдарда ауру жедел қозу немесе тырысу, есінен тану белгілерімен көрінеді. Кене энцефалиті адамнан адамға жұқпайды, кене энцефалитімен ауырған адам қоршаған ортаға қауіпті емес. Аурудың асқынуы кезінде адамның қол-аяғы салданып, мүгедектікке әкеледі.

Кенелер адамдар мен жануарларға қан сору мақсатында ғана шабуылдайды, сондықтан, оларды дер кезінде табу және теріден дұрыс тұмсығымен қоса алып тастау адам денсаулығы мен өмірі үшін маңызды болып табылады. Кене энцефалитінен абай болу үшін кенелерден қорғану жолдарын есте сақтауымыз қажет. Ең алдымен адам тауға немесе далаға шыққанда мынадай сақтық шараларын ұстануы қажет:

        киген киімі ашық түсті, ұзын жеңді, жағасы мен етегі денеге тиіп тұруы қажет.

Шалбары міндетті түрде етік ішіне салынған, басына міндетті түрде бас киім немесе орамал тағып, ұзын шаштарын бас киім ішіне жасырғаны жөн;

        кенелер мен шіркейлерге қарсы аэрозольдар мен жақпа майлар пайдалану;

кенелер ашық ағаштар мен қалың шөптер арасында жасырынатындықтан, өзіңізді ол жерлерден аулақ ұстауға тырысыңыз;

        ормандық жерлерде, жол торабындағы ағаштар мен шөптерді жұлмаңыз,

себебі, кенелерді өз үстіңізге сілкіп аласыз; серуеннен қайтып келген соң, денеңізді мұқият қарап шығыңыз (шаш арасын, қолтық және шап аймағын), шашыңызды тарақпен тараңыз;

        денені қарау кезінде киімдеріңізді қарап шығуды ұмытпаңыз. Кене адам

терісіне отырған соң жарты сағаттай шағатын орын іздейді, сондықтан мұқият болсаңыз кене шағудың алдын алуға болады;

        шөп жинау кезінде кенелердің шөп арасында қыстайтынын есте сақтаңыз; ешкі

және сиыр сүтін міндетті түрде қайнату керек, себебі, сүт қоздырғышпен залалдануы мүмкін.

Далада немесе тауда кене шақса, мынандай әрекеттерді жасаңыз: қан сорып жатқан кенені тұмсық астынан асықпай, жұлқымай, кене мұртшаларын толық шығарғанша ақырын тарту керек. Егер кененің басы толық шықпай, теріде қара дақ түрінде қалып қойса, өздігінен шығуын бақылау (егер далалық жағдай болса) немесе емхана хирург дәрігеріне қаралу керек (елді мекенге жақын тұрсаңыз). Кенені жұлған соң қолды мұқият жуып, йод немесе спиртпен өңдеу керек. Өйткені, кейбір жағдайларда кенелер қан сору кезінде теріге патогенді вирустар жұқтырылған зәрін қалдыруы мүмкін.

Теріден алынған кенелерді қоздырғыштың бар жоғын анықтау үшін зертханаларға жеткізу қажет.

Есте сақтайтын қағидалар: ешқашан терідегі кенені сықпаңыз, өйткені кене ішінде вирустар мен патогенді организмдер бар. Тіпті, қолдың ашық жаралары немесе сәл тыртықтар арқылы жұқтыруға болады; кенені жұлмаңыз, өйткені, жұлу кезінде кене басы теріде қалып кетеді де, улы сөлі адам ағзасына тарала береді; кенені тіспен жұлуға болмайды, қоздырғышты жұқтыру қаупі жоғары.

Кенені алып тастағаннан кейін 3 апта бойына өз денсаулығыңызға ұқыппен қарауыңыз керек, егер ауру белгілері біліне қалған жағдайда, мысалға, дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және әлсіздік байқалса, дәрігерге қаралуыңыз қажет.

К.УСИПБЕКОВА,

Қазығұрт аудандық ҚДСБ басшысы.

Н.СЛАН,

жетекші маманы.

 

Жуырда аудан әкімшілігінің кіші мәжіліс залында аудан әкімдігінің жанындағы халық денсаулығын қорғау мәселелері жөніндегі үйлестіру кеңесінің кезекті отырысы өтті. Оған ауыл әкімдері, ветеринар мамандар мен осы салада қызмет ететін бөлім, мекеме басшылары, олардың жауапты мамандары, БАҚ өкілдері қатысты.

Үйлестіру кеңесінің жұмысына аудан әкімінің орынбасары С.Тұрсынқұлов төрағалық етті.

Үйлестіру кеңесінің күн тәртібіне екі мәселе ұсынылды. Бірінші мәселе, аудандық ветеринария бөлімінің атқарған жұмыстары мен алда тұрған міндеттер туралы және эпизотиялық және эпизотиялық іс-шаралардың орындалу барысы жөнінде аудандық ветеринария бөлімінің басшысы Ә.Ертаев, екінші мәселе бойынша «Ауданда аса қауіпті аурулармен сырқаттанушылық жағдайы және оны төмендету бойынша алдын-алу іс-шаралары туралы» аудандық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының басшысы К.Үсіпбекова баяндама жасады.

Баяндамашылардың келтірген мәліметтеріне сүйенсек, аудан көлемінде бірқатар жұмыстар жүргізілген. Атап айтқанда, үстіміздегі жылы эпизотиялық ауруларға қарсы, яғни, егу, қан сынамаларын алуға жыл бойына 201978,0 мың теңге қаржы қаралған болса, өткен үш айда жоспарға сәйкес 34301,0 мың теңге қаржы игерілген. Аудан бойынша 16628 бас ірі қара, 57791 бас уақ малдан қан сынамалары алынып, 1 бас ірі қара, 5 бас уақ мал «оң» нәтиже көрсетіп, санитарлық сою бекетіне жіберілген.

Құтыруға, сібір жарасына, аусылға қарсы жұмыстар өз деңгейінде жүргізілген. Оларға қатысты вакциналар толық жеткізілген.

Эпизотиялық ауруларға қарсы «Ауыл» МКК-ны техникалық, құрал-саймандармен, арнайы қорғаныс киімдерімен жабдықталған.

Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының мәліметіне сүйенсек, биылғы жылы бірде-бір адам бруцеллез ауруымен тіркелмеген.

Жануарлардан жарақат алғандар саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстарғанда едәуір азайған.

Дегенмен, үйлестіру кеңесінде малдан жұғатын аурулардың алдын-алуда әлі де болса кешенді жұмыстар атқарылу керектігі айтылды. Үй-жайларды, қора-қопсыларды тазалап, дәрілеуді, әсіресе, кенеге қарсы, құтыруға қарсы күресті күшейту керек. Қаңғыбас иттер мен мысықтардың көзін жою, ауыл тұрғындары арасында үгіт-түсінік жұмыстарын кең көлемде жүргізу – ауыл әкімдері мен сала мамандарының басты міндеттері екендігі ескертілді.

Отырыс барысында малдан адамға жұғатын аурулардың алдын-алу жөнінде оңды ұсыныстар да айтылып, іс-жүзіне асырылатын болды.

Кеңес отырысын қорытындылаған С.Тұрсынқұлов ірі қараны шомылдыру, уақ малдарды тоғытуда тоғыту бекеттерінің ауыл тұрғындарының көңілінен шықпайтындығын, оның сапасыздығын, олардың талапқа сай жұмыс істеуін ауыл әкімдеріне, ветеринар мамандарына   арнайы тапсырды.

Сондай-ақ, күн ысып келеді. Шыбын-шіркей де көбейе түседі. Олармен кешенді жұмыс жүргізу керектігін тиісті сала басшыларының назарына салды.

Ж.МАХАНҰЛЫ,

Қазығұрт ауылы.

Ботулизмнің алдын алу!

Дүйсенбі, 11 Наурыз 2019 00:00

       

увавава

Сібір жарасы туралы не білесіз?

Дүйсенбі, 11 Наурыз 2019 00:00

Оқырман назарына!

 

                           

Түйнеме (Сібір жарасы) – зоонозды, аса қауіпті, қоздырғышы жанасу механизмі арқылы берілетін, тері қабатының карбункул тәрізді зақымдалуымен, қызба және интоксикациямен, кейде сепсис дамуымен сипатталатын жұқпалы аурудың түрі. "Сібір" атауы осы дерттің XIX ғасырда Сібір аймағында он мыңдаған мал мен мыңдаған адамдардың қырылуының себебі болған үлкен эпизоотия мен індеттің пайда болуына байланысты берілген. Қазақстан Республикасында, соның ішінде біздің облысымызда медициналық қызметкерлерімен профилактикалық және эпидемияға қарсы шаралардың жүргізілуіне байланысты бүгінде түйнемемен ауыру күрт төмендеді.

     Бұл аурудың қоздырғышы – микроб, "сібір жарасының таяқшасынан" шыққан. Ол ауру малдың қанында, зақымдалған барлық мүшелер мен тіндерде және ауру малдың дәреті мен нәжісінде кездеседі. Әсіресе, қоздырғыш малдың өлім алдында бөлінетін серозды сұйықтығында көп болады. Сібір жарасының таяқшасы жайлау топырағына, ашық су қоймаларының суына түседі. Тасқын, ағынды және жер асты сулары мал зираттарынан оны жер бетіне алып шығуы мүмкін.

   Ескі мал зираттарында споралардың өмір сүру бейімділігі малдарды көмгеннен кейін 30-40 және одан да көп жылдардан кейін байқалады. Спора сиырдың, қойдың, жылқының, шошқаның, түйенің, есектің ағзасына түсіп, сібір жарасының таяқшасын түзеді, содан кейін көбейіп, қан арқылы тарап, 1-3 күннен кейін ауру тудырады. Бұл ауру жануарларда әдетте ауыр түрде өтеді және көбіне ішектің бұзылысымен басталады. Ішектің кебуі, қызудың көтерілуі байқалады. Зәр мен сүтте қан көрінеді. Екінші-үшінші күні мал өледі.

   Адамның ауруға шалдығуы көбіне аурумен немесе өлген малмен жанасқанда, күтім жасағанда, сойғанда, терісін алғанда, көмгенде болады. Сонымен қатар, ауру малдан алынған азық-түліктен жұқтыруы мүмкін. Аурудың жасырын кезеңі адамдарда бірнеше сағаттан 8 күнге дейін созылады, көбіне қоздырғыштың теріге ену қақпасында кішкентай дақ пайда болғаннан кейін 2-3 күн. Аз ғана уақыттан кейін дақ безеуге, содан кейін бұлдыр қан аралас сұйықтығы бар көпіршікке айналады. Көпіршік жарылып, сұйықтық ағып кетеді, орнында қара қабықшамен – ноқатпен қапталған жара пайда болады. Осы сібір жарасының карбункулы болып табылады. Ауру жоғары температурамен, жалпы әлсіздікпен жүреді.

   Түйнеменің алдын алудың басты бағыты – ауыл шаруашылық жануарларын иммунизациялау. Үйде жеке мал болса, әр малды түйнемеге қарсы егу керек. Егер сіз жануарлардан аурудың белгілерін байқасаңыз, дереу үйге ветеринар шақырыңыз. Малды сою ветеринар қарап, жануардың денсаулығы туралы анықтама бергеннен кейін жүргізілу керек. Мал еті ветеринардан алдын ала тексеріліп, анықтама бергеннен кейін тек базарларда сатылуы керек. Азық дайындау үшін ауыл шаруашылық малдарының етін тек қаланың базарларынан алу керек.

Емдеу 

   Қазіргі таңда сібір жарасын емдеуге арналған күшті дәрі-дәрмектер (гамма-глобулин және антибиотиктер) бар, алайда, тек қана дер кезінде жасалған медициналық көмек сауығып кетуге кепілдік береді. Сондықтан аурушаңдықтың алғашқы белгілері пайда болысымен-ақ, жақын орналасқан емдеу-алдын алу мекемелеріне барып, медициналық көмекке жүгіну қажет.  Дәрігерге дер кезінде қаралғанда және арнайы емдеу шараларын жүргізгенде дерттен толығымен жазылып кетуге болады.

Алдын       алу   шаралары 

   Адамдар мен жануарлар арасында сібір жарасының алдын алу шарасы –  жыл сайын ауруға қарсы егу жүргізу. Дертке қарсы вакцина қолайсыз пунктердегі ауруды тез қабылдағыш әлсіз жануарлар мен ет комбинаттарында, мал шаруашылығында тұрақты жұмыс істейтіндерге, тері, жүн өңдеуге, тасымалдауға, сақтауға, сұрыптауға, илеуге қатысатын адамдарға егіледі. Егілген жануарларды бақылауға алған уақыт ішінде басқа шаруашылықтарға ауыстыруға немесе егілгеннен кейін 14 күн ішінде союға болмайды.

     Ауру қоздырғыштары ағзадан тыс жерде тек ауаның әсерінен пайда болатынын ескере отырып, өлген жануардың терісін кесуге болмайды және өлексені аң-құстардың тасуына жол берілмеу керек. Себебі, мұның салдарынан жаңа ошақтар пайда болуы мүмкін. Өлген малды терісімен бірге өртеу немесе қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып мал көметін жерлерге өртеу үшін апару қажет.  

   Құрметті шаруашылық иелері!  Мал ауырған немесе өлген әрбір жағдайды шұғыл арада ветеринарға хабарлауыңыз керек. Егер жануар аурудан өліп қалса, ветеринар келгенше өздігіңізден оны союға кіріспеңіз. Ауру малды жасырын сойып, етін, терісін, жүнін және тағы да басқа өнімдерін саудалау – адамдар мен жануарлардың дертке шалдығуына әкеледі. Бұған кінәлі тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

Қаперіңізде сақтаңыз! Ет және басқа да жануарлардан алынатын өнімдерді арнайы мал дәрігерінің бақылауынан өтпеген, сатуға рұқсат құжаттары жоқ жеке тұлғалардан алуға тыйым салынады.

Н.Тасбалта,

Қазығұрт аудандық Қоғамдық денсаулық сақтау

басқармасының бөлім.

 

Қазіргі жағдайларда тамақтану мәселесі бірқатар себептерге байланысты бірінші орынға шықты, атап айтсақ: экологиялық ортаның бұзылуы, организмге қажет компоненттердің жеткіліксіз түсуі, дұрыс тамақтанбау, сапасы төмен азықтар және т.б. Экология нашарлайды, ал соның нәтижесінде біздің денсаулығымыз бен күшіміз толық жойылады. Организмнің көбінесе, ондағы пайда болатын және оған тамақпен, сумен, ауамен және дәрі-дәрмек заттарымен баратын зиянды заттарды шығаруды қамтамасыз етуге күші жеткіліксіз. Сау адам жейтін асына жиі зейінсіз қарайды. Ал, ауырып, күнделікті жарнама беттерінен түспейтін ең жаңа препараттарды іздей бастайды, сонымен, тамақ сияқты сенімді және тұрақты емдеу құралы туралы ұмытады. Ал, Гиппократтың өзі былай деген: «Біздің барлық емдеу құралдарымыз азық-түлік заттары болуы керек, ал азық-түлік заттары емдік заттар болуы керек». Зат алмасуының бұзылуының (семіру, қант диабеті және т.б) салдарынан пайда болатын аурулар жиі кездеседі. Осыған байланысты, қазіргі таңда, дұрыс тамақтану энергетикалық шығындарға және организмнің физиологиялық қажеттіліктеріне сәйкес келу үшін тамақтану мәдениетін жоғарылату мәселесі өзекті бола бастады. Әрбір адамның азық-түлік заттарын дұрыс пайдалануы, артық жеуі және жалықтыруы денсаулықты көп нығайтуға көмектеседі. Дұрыс тамақтану денсаулықтың және ұзақ өмір сүрудің басты факторы болып табылады. Адамның физикалық жағдайы, оның қалай және қандай көлемде тамақ жейтініне байланысты.

Тамақтанудың белгілі бір ережелері бар:

1) ұстамды жеу керек;

2) тамақ құнды болуы керек: онда жеткілікті көлемде белоктар, майлар, көмірсулар, минералды заттар, витаминдер бар болуы керек;

3) тамақтану режимін сақтау қажет.

Тамақтану режимінде төрт негізгі принципті ажыратқан дұрыс:

  1. Жиілік, яғни, тамақты үнемі бір тәулік уақытында қабылдау.
  2. Тәулік барысында тамақтанудың бөлшектілігі. Сау адамға үш немесе төрт фазалық тамақтану ұсынылады, атап айтсақ: таңғы ас, түскі ас, кешкі ас және ұйқы алдында бір стакан айран.
  3. Әрбір тамақтанған кезде дұрыс тамақтануды барынша сақтау қажет. Бұл, тамақты әрбір қабылдаған кезде азық-түліктер жинағы организмге белоктарды, майларды, көмірсуларды, сонымен қатар витаминдер мен минералды заттарды қолайлы ара қатынаста жеткізу тұрғысынан ойланып істелуі керек.
  4. Бір күнде тамақ ішу бойынша физиологиялық негізделіп бөлінуі. Төрт мезгіл тамақтану едәуір жағымды: жұмысқа дейін тоқ тамақ (күндіз дұрыс тамақтанудың жалпы калориялылығының 25-30 %), жұмыс арасындағы үзілісте жеңіл екінші таңғы ас (жалпы калориялылықтың 10-15 % ), құнарлы түскі ас (калориялылықтың 35-40 %), салыстырмалы жеңіл кешкі ас (жалпы калориялылықтың 15-20 %)

     Таңғы ас, түскі ас және кешкі ас үшін тәуліктік уақыт еңбек және демалыс режиміне байланысты жеткілікті кең шеңберде өзгеруі мүмкін. Алайда, тамақ ішу арасындағы аралық 4-5 сағат болуы маңызды. Жүргізілген зерттеулер негізінде, кешкі ас пен ұйқының алдындағы аралықта 2-3 сағат өтуі керек.

Тамақтану режимімен қатар, кейбір психологиялық ережелерді сақтау артық болмайды.

  1. Үстелге шаршаған күйде отырмаңыз. Қалай аш болсаңыз да, ең болмағанда 10 минут демала тұрыңыз.
  2. Ашулы, шошынған күйде, қайғылы сезімдерге берілгенде тамақ ішпеңіз.
  3. Өзіңізге қатты ұнамайтын адаммен үстел басына бірге отырмаңыз.
  4. Егер сізге қандай да бір тағам ұнамаған болса, пайдалы болса да оны татып көруге болмайды. Сізге ол бәрібір пайдасын тигізбейді.

   Дұрыс тамақтану – бұл, ең алдымен, дұрыс ұйымдастырылған және организмді дер кезінде жақсы әзірленген және тәтті тағаммен жабдықтау. Халық даналығында айтылғандай: «Жануарлар қанығады, адам жейді, ал ақылды адам тамақтана біледі».

   Осылайша дұрыс тамақтану бойынша ұсынымдарды сақтау организмнің әр түрлі қоршаған орта агенттеріне төзімділігін жоғарылатудың және халықтың ішінде бірқатар жұқпалы емес созылмалы ауруларды азайтудың негізгі көзі болып табылады.

А.Пидинулла,

Салауатты өмір салты дәрігері.

Қатерлі ісіктің алдын ала білейік

Дүйсенбі, 11 Наурыз 2019 00:00

Дәрігер кеңесі

 

     Қатерлі ісік – тез өсіп, дененің бір жеріне ғана тоқтамай, белгілі бір мерзім аралығында қан және лимфа тамырлары арқылы басқа мүшелерге тез тарайды. Қатерлі ісіктің қауіптілігі – алғашқы кезде ауырып білінбейтіндігінде, ал, білінген кезінде басқа мүшелерге қанмен тарап кеткендігінде. Қатерлі ісік ауруларының екінші бір атауы    Обыр аурулары деп аталады. Обыр аталу себебі, аяқтары жан-жағына жайылып жатқан теңіз шаянына ұқсас болғандықтан. Атақты ғалым Гиппократ оны рак деп атаған. Әлемде жыл сайын 14 миллионға жуық адам қатерлі ісік ауруларына шалдығады, 2030-жылдары 21,4 миллионға жетуі мүмкін, олардың 7 миллионы осы дерттен көз жұмады. Қатерлі ісікті бастапқы кезеңде анықтау өте маңызды. Ауданымызда 12 күн бойы қатерлі ісікті анықтау бойынша профилактика декадасы өтілді. Қазіргі уақытта Түркістан облысы бойынша қатерлі ісікпен ауыратын 12234 адам дәрігердің диспансерлік есебінде тұрады, ал, жыл сайын скринингтік тексерудің нәтижесінде 27000 адам осы аурумен есепке алынды. Түркістан облысының статистика жөніндегі агенттіктің мәліметтері бойынша, 2016-жылы Түркістан облысында қатерлі ісік ауруына шалдыққандар саны 100 адамға шаққанда 109,2 құрады, қатерлі ісік ауруларынан болатын өлім-жітім саны 100 адамға шаққанда 53,5 құрады.

Өңеш қатерлі ісігі. Өңеш қатерлі ісігін халқымыз қылтамақ деп атаған. Бұл аурудың пайда болуына бір емес, бірнеше себептер әсер етіп, оларды үш топқа бөлуге болады.

1. Тағамды, шайды, кофені, майлы сорпаны өте ыстық түрінде ішу, қуырған, көп тұздалған ащы және қатты тамақтарға әуес болу, тамақты әбден шайнамай жұту, витаминдердің жетіспеуі, насыбай ату, темекі тарту, градусы жоғары спиртті ішімдіктерге салыну, күйдірген майды бірнеше рет қолдану.

2. Өңештің кілегей қабаттарының қабынуы, оның әртүрлі қышқылдармен және негіздерімен күйіп жарақаттануы, тыртықтануы және басқа өңештік аурулары, яғни қатерлі ісік алдында кездесетін дерттер.

3. Тұқым қуалаған дене құбылыстарының ерешектіліктері.

Осы жоғарғыдағы айтылған себептердің әсерінен өңештің кілегей қабаты қызарып, бозарып, қабынып, желініп, жараланып, тыртықтанып, келе-келе өңештің қатерлі ісігіне айналады. Осы созылмалы қабыну дерт рак ісігінің пайда болуына себеп болатынын ғалымдар дәлелдеуде. Бұл ауру өмірбойы зиянды әдеттерге үйір болғандардың арасында көбірек кездеседі. Өйткені зиянды әдет-ғұрыптар(темекі шегу, на¬сыбай ату, маскүнемдікке салыну) организмнің қорғаныс күшін азайтып, ауруға шалдығуға септігін тигізеді. Арақтың градусы мен ішкендегі мөлшері көбейген сайын қылтамақтың пайда болу қаупі арта түседі.

Өңеш қатерлі ісігінің белгілері: Өңеш қатерлі ісігі уақыт өткен сайын, өсе келе ас жүретін жолды тарылтып, өңештің тамақты өткізу қызметін нашарлатады.

Сол себепті ауырған адамдарға төмендегідей белгілер пайда болады:

- қою тағамдардың анда-санда түйіліп өтуі.

- тамақ жұтқанда тырнап ауруы.

- кекірік, сілекей шұбыру.

- уақыт өте келе қою тағамдардың жиі түйіліп, тіптен сұйық тағамдардың өтуінің нашарлауы.

- тамақ ішкеннен кейін қайта құсып тастау

Өңештің қатерлі ісігінен сақтану жолдары. Өңештің қатерлі ісігінен сақтану үшін жоғарыда айтқан үш топтағы себептерден құтылу керек, темекі шекпей, маскүнемдікке салынбай, тағамды өте ыстық ішпей, жеміс- жидектерді көп пайдаланып, өңештің кілегей қабатының ауруларын алдын ала емдеп жүрген адамдарға өңештің қатерлі ісігі болмайды, болса аз кездеседі.

   Осы орайда, халқымыз «Сұңқарға талшық тағам болады, тағамды аздап-талғап жесең, денің сау болады» деген даналығының жалпы дерттердің алдын алуда маңызы зор екенін атап өту қажет. Әр уақытта өз денсаулығыңыз өз қолыңызда екенін ұмытпаңыз! Әр адам өзінің денсаулығын сақтау жолында жоғарғыдағы зиянды әдет- ғырыптардан арылып, айтылған алдын-алу шараларын жасаса, онда өңеш қатерлі ісігін болдырмаудың жолы ашылады. Ал өңеш дертінің белгілері пайда бола бастаған кезде, дереу дәрігерге көрініп, түрлі тексеруден өту керек. Осы салада арнаулы рентгенологиялық және эндоскопиялық зерттеулерді қолдану ісік ауруларының диагнозын анықтауға жағдай жасайды. Ал мұндай аурулардың басталған кезеңін анықтаудың өзі де адамға дер кезінде дәрігерлік көмек көрсетуге мүмкіндік берді. Егерде, сіз аяқ астынан жоғарыдағы айтылған белгілерді өзіңізден байқасаңыз, уақытты оздырмай дәрігерге қаралыңыз!!! Қатерлі ісіктен сақтаныңыз.

Бахыт МАМЫТБЕКОВ,

Аудандық орталық ауруханасының онколог дәрігері.

АЙГҮЛ АС МӘЗІРІНЕ ДЕ ШЕБЕР

Дүйсенбі, 11 Наурыз 2019 00:00

 

Қазығұрт аудандық орталық ауруханасы бас дәрігерінің медициналық қызмет сапасын бақылау жөніндегі орынбасары, «Алтын дәрігер» және «Шапағат» медальдарының иегері Айгүл Күзенбайқызы Ақынғазиева «Гиппократ антын» өзінің өмірлік кредосы ретінде қабылдап, қоғамның басты байлығы саналатын адам өмірінің сақшысы бола білген жан. Шын мәніне келгенде, Айгүлді адамгершілігі мол, қарапайым, іскер, көптің көңілінен шыққан, қолы жеңіл, абыройы асқақ, парасатты дәрігер деп білеміз. Оның еңбек өтілі 26 жыл болса, бойына біткен тамаша қасиеттердің арқасында аудан тұрғындарына медициналық қызмет көрсетуді басқару-ұйымдастыру саласында 20 жылдай маңдай терін төккен.

Біз, Айгүл Күзенбайқызының қазақ әйеліне тән ерекше қыры, отбасында ас-ауқат мәзірін дайындау мен қонақ күту жұмысындағы өзіндік құпия-сырларын бөлісуге қызығушылық танытқан болатынбыз. Оны дүниеге алып келген Батыр ана Ұлбосын Орынбайқызы Раева өзінің он перзентін жақсылық пен ізгілікке үйреткен. Айгүлдің өзі: «Біз отбасында үш ұл, жеті қыз болдық, мен соның сегізінші перзентімін. Анамыз Ұлбосын нағыз қиындыққа мойымайтын, төзімді, шыдамды, сабырлы болса, біз, ер азаматты сыйлаудың үлгісін анамыздан үйрендік. Оның асылдылығы сол, мұқтаждығымызға қарай әрбірімізге көңіл бөле білетін. Жас кезімізден бізді бірінші кезекте еңбекке баулыды. Анамыздың тәлімімен біз бір-бірімізге бауырмал, көпшіл болып өскенбіз», – деді.

Айгүл ас-ауқат мәзірін дайындауды алғаш анасы Ұлбосын Орынбайқызынан үйреніпті. Палау, бесбармақ, маш пен бұршақ дақылдас өнімдер қосылған тамақтың кез келгенін шебер дайындайды екен. Тіпті өмірлік жары Асқар Мамайұлы оның осы шеберлігіне көңіл бөліп, содан ұнатып, ғұмырлық серігіне айналыпты.

Бас кейіпкеріміздің қайын енесі Базаркүл Енсепқызы Ақынғазиева 30 жыл дәмханада қызмет атқарыпты. Айгүл қайын енесінен де көп тәлім алдым дейді. Ол: «Қазіргі таңда қайын енем 81 жасқа келсе де, әлі күнге бізге қамқорлық танытып, дәмді тамақтарын сыйлайды. Қайын енеммен бір шаңырақтың астында жасағаныма 26 жыл болды. Үйге келетін қонақтарға құрметпен қарап, асқан жауапкершілікпен алдын-ала дайындаламыз», – дейді.

Айгүлдің өте жиі дайындайтын салаттары «қызылша» мен корей қырыққабатынан жасалатын «цезарь» және көкөністер қосылған салаттар екен. «Адам ағзасына, денсаулыққа пайдалы, пайдасы зор салаттарды күнделікті пайдаланса игі. Әсіресе, бұршақ дақылдас өнімдер қосылған тағамдар өте құнарлы болып келеді. Балаларға алты айдан бастап дайындап беруге болады. Аналарға айтар кеңесім, осыған көңіл бөлу керек», – деді Айгүл Күзенбайқызы.

Құралбек ЕРГӨБЕКОВ.