Заман өзгеріп, адамның жағдайына керекті технология дамыды, тіпті білім үйрену үшін қағаз, қалам арқалап, не болмаса дәрісхананың табалдырығын тоздырып, ары-бері жүгіріп, әуре болмайсыз. Қазіргі уақытта білім алудың ілгері даму мүмкіндігі де аса зор. Заманауи интернет желісі арқылы онлайн немесе қашықтықтан оқып, білім алатын мүмкіндіктер пайда болды. Арнайы сауда-саттықта, кәсіп, оқу курстары, тіпті оқу орындарына да онлайн емтихандар тапсырып, онлайн ақшалай аударымдар жасайтын деңгейге жеттік.

     Міне, әр пенденің өзінің қалағанын бір интернет желісінің көмегімен жасайтын уақыттың бір кезеңі қалыптасты. Бір нәрсені үйреніп, білу үшін арнайы мамандық иесін немесе ұстазды іздеп, әуре болмайсың. Барлығы қазіргі уақытта интернеттегі онлайн сабақтар мен онлайн курстарға толы. Әр қайысысы қалағанын алып, өз пайдасына жаратуда. Адам өмірін рухани байлыққа толтыру үшін, мешіттегі имамды іздеп, әуре болмайсың, тіпті берілген садақаны да, онлайн аударып, көкейіндегі діни сұрақты арнайы сайттар мен парақшадан кез келген діни сұрағына жауабынды алуға болады.

     Осы сәтті пайдаланып, теріс дінді насихаттайтын сайттар мен әлеуметтік парақшалармен онлайн уағызшы, ұстаздар пайда болған. Әлеуметтік желілерде тыйым салынған уағызшылардың  экстремистік сайттары еркін қолжетімділігі артып, сұранысқа да ие болып үлгергендері де бар. Шетелдегі тыйым салынған псевдошейхтар мен еліміздегі заңсыз уағыз айтушылардың қатары бұрынғыға қарағанда біршама бәсеңдегенімен, жастар арасында интернеттегі деструктивті діни уағызшыларға еліктеу тыйылар емес. Жастар сол интернетте жарияланған мәліметтерге, видеоларға сеніп, оларға лайк басып, пікір жазып, ақпараттармен бөлісіп отыруды үрдіске айналдырған.

     Діни ақпаратты да кез келген негізі жоқ, бейресми ақпарат көздерінен емес. Берері бар, ресмей дерек көздерінен діни ақпарат алған дұрыс. Қазіргі уақытта діни білім дамып, елімізде ҚМДБ-да имамдарымыз сауатты, Алматы қаласындағы «Нұрмубарак» университетінде, еліміздің әр өңірлерінде білімді исламтанушы, дінтанушы білікті оқытушы, ғылыми дәрежесі бар, кез келген діни сұрағыңызға, қанағаттанарлық ғылыми негізде, жауап бере алатын мамандарымыз жеткілікті. Яғни, еліміздегі әлеуметтік желілерде ҚМДБ-ның, арнайы діни ақпарат тарататын парақшаларымен ресми «muftiyat.kz» соған қарасты мешіт сайттары, әлеуметтік желілердің барлық түрлерінде парақшалары бар. Сол ресми ақпаратты оқып, үйреніп, сенімді ақпаратты отбасымызға балаларымызға үйреткеніміз жөн. Өйткені, баланың өмірлік ұстазы, ата-анасы болады. Сол балаға ұстазды да, сіз таңдап беріп, бағыт бағдар беруіңіз міндетті.

     Итернет дамыған заманда кез келген жас буын, жастар көкейіндегі өзіне керекті ақпаратты, оның ішінде діни ақпараттарды үйренуші жастар-кітапқа, арнайы сайттар мен ресми діни әдебиеттерге жүгінбейді. Достарынан діни ақпараттар алып,сол ақпараттармен ғана шектеледі.

     Яғни интернеттен немесе өзі сияқты енді намаз бастап жүрген, шала сауатты мектептегі сыныптастарынан сұрайды. Егер балаңыз, жоғарғы оқу орындарының студенті болса, жоғарғы оқу орнында группаластастарымен және т.с.с. адамдармен қарым-қатынаста болып, көкейіндегі діни ақпараттарды бөліседі. Егерде сол университет қабырғасындағы, досының әлеуметтік желідегі теріс ағымды насихаттап жүрген парақшасын, оқыған діни әдебиетін, тындап жүрген діни насихаттарын, еш күмәнсіз зерттеп қарамай, оның байыбына барып, дін мамандарына жүгінбейді, өз бетінше, өз дегенімен интернет беттерінен ізденумен шектеледі. Осы себептен де, діни сауатсыз болғандықтан теріс діннің ықпалында кетіп жатқан жастар да кездесіп жатыр.

     Болашақ жастардың ертеңгі күні үшін біз ең алдымен жас буынмен тығыз байланыста жұмыстар жасауымыз қажет. Сондықтан да мектептермен қатар, жоғарғы оқу орындарында дінтану пәнін міндетті пән ретінде енгізу және зайырлылық қағидаты дінтануды оқытуда негізгі әдістемелік оқулықтың болуы шарт. Дінтанушы сөздік пен діни терминологияға қатысты, дәстүрлі дінмен діни ағымның ақ қарасын ажыратып беретін, нұсқаулық еңбектер шығару қажет. Сонда ғана мектеп қабырғасында жүргенде, колледж және университет студенті болғанда, балада, діни ағымға қарсы тұра алатын имунитет қалыптасып, жат діннің жетегінде кетуден сақ болады.

     Немістің әлеуметтанушы, психолог ғалымы Ханс Рослинг: «Адамның өміріне әсер ететін төрт түрлі нәре бар, оның біріншісі Адамның биографиясы, екіншісі медиа биографиясы, үшінші ескірген білімі»,- дейді.

     Демек, біздің өмірімізді болашақ ұрпақ естігенде, біз бабамыздың өмірінен өнеге алғандай, болашақ ұрпақ та үлгі алуы керек. Бабаларымыздың өткен өмірі, ат үстінде, болашағы үшін елін, жерін қорғап өтті. Өмірінен өнеге аларлық биографиясын қалдыра білді. Болашақ медиа өмірімізді көркемдейік оны алары мол дүниеге толтырайық.

     Біздің кейбіріміз соңғы технологияны, интернетті белсенді,осы заманның жастары секілді, орынды пайдалана алмасақ та «ескірген біліммен» «кезінде осылай еді»,-деп тәуекелдеп келеміз.

     Қазіргі қоғам-үлкенге ақыл айтар «ақсақалы жоқ», қыз, келінге қырық үйден тияр «әжесі» жоқ, асыр салып, «асық ойнаған баласы» жоқ қоғамың күйін кешудеміз. Кейде біз атамыздың сөзімен, берген ақылымен, мектепте немесе жоғарғы оқу орнында оқыған, сол кездегі берген ақылменен әрекетімізді жасап жүрміз.

   Сөзімді қортындылай келе қазақтың ақыны Абай Құнанбайұлы: «Адамның адамшылығы-ақыл, ғылым, жақсы ата-ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады», - деп айтқандай әр нәрсені үйрену үшін, оны үйретуші, жол сілтеуші, адамның болатыны сөззсіз. Кез келген үйретушінің ұстазы жақсы болса ұстанымы да жақсы екенін ұмытпағанымыз жөн деп білемін.

Битанов Жангелді Нұрғалиұлы,

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы                                              

Қазақстан Республикасы Ата заңының абсолютті нормаларының бірі – зайырлылық. Тәуелсіздікке қол жеткізген кезден діни еркіндікті паш етіп, қабылдаған алғашқы заңдарымыздың бірі – ҚР «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» Заңы болатын. Аталмыш заңнамаға замана ағысына қарай бірнеше рет толықтырулар жасалды. Ал 2011 жылы «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» жаңа заң қабылданды. Яғни, қазақ елі – зайырлы мемлекетті орнықтыру үшін іргелі қадамдар жасалынуда.            

Бүгінгі таңда зайырлылық туралы анықтамалар өте көп. Солардың бірнешеуін тізбектер болсақ: «барлық діндерге бейтарап қарайды», «діни    басшылықтан тәуелсіз», «теологиялық қағидалар мен нормалардан азат» деген мағыналарды білдіреді. Дегенмен қоғам арасында «зайырлылық» ұғымын атейзммен теңестіретін адамдарда табылып жатады.

Зайырлылық – «атейзм» немесе «дінді жоққа шығару емес», керісінше – адамның ар-ождан бостандығын діни сенім еркіндігіне кепілдік беруді білдіреді. Бұл анықтама «ар-ождан бостандығы», «төзімділік» және «толеранттылық» сияқты құқықтық, моральдық түсініктермен тығыз байланысты. Мемлекеттің дінге деген қатынасының демократиялық сипатта екендігін танытады. Қоғамның кез-келген мүшесіне, оның діні, тегі, нәсіліне қарамастан, әр адамның қандай да бір дінге сену, сенбеу мәселесіне араласпайтын ұстаным. Яғни – адамның ар-ожданының, моральдық болмысының еркіндігіне мүмкіндік беретін, мемлекет азаматтарының арасындағы қарым-қатынасты тек құқықтық негізде шешуді қамтамасыз ететін бүгінгі мемлекеттік басқару жүйесінің ең басты тетігі. Осы жүйені негізге алған елімізде дәл қазіргі уақытта 18 конфессия өкілдері бір аспанның астында ымырагершілікте өмір сүруде. Дегенмен тарихи және мәдени ерекшелігімізді ортаға қоя келе 2011 жылы қабылданған «Діни қызмет және діни бірлестіктер» туралы заң қабылданып, преамбуласында «сүнниттік Ханафи мазхабы мен христиандық православтардың тарихи рөлін танитынын, Қазақстан халқының рухани мұрасымен үйлесетін басқа да діндерді құрметтейтінін, конфессияаралық келісімнің, діни тағаттылықтың және азаматтардың діни нанымдарын құрметтеудің маңыздылығын танитынын негізге алды».

Осы тұста мемлекет пен діннің арақатынасын реттейтін қандай үлгілер бар екенін танып білген жөн. Әлемдік тәжірибеде мемлекет пен діннің арақатынасын реттейтін бірнеше үлгілерін жаза кетсек: Теократиялық, клерикальдық, конкордаттық, атейстік, харизматикалық, лайцистік. Бірақ әлемде көптеген елдер зайырлы және теократиялы болып бөлінген. Теократиялы мемлекет – діннің мемлекетті басқаруы. Қазіргі таңда мұндай мемлекеттер – Сауд Арабия корольдігі, Иран, Ватикан т.б елдер. Ал соңғы екі ай көлемінде саясат сахнасына Ауғаныстан жеріндегі Қазақстан Республикасыда террористік ұйым ретінде танылған «Талибан жамағаты» тіркелді. Теократиялы мемлекеттің зайырлы мемлекеттен айырмашылығы қоғамдық қатынастар, сот жүйесі, басқа да заңдық нормалар тек Құран аяты мен сүннеттің шеңберінде қарастырылады. Барлық билеуші күш – діннің айналасында жүрген бірнеше адамның ғана қолында болады. Бірақ мұндай жүйенің қазіргі XXI ғасырға сәйкес келмейтінін Ауғаныстан жеріндегі соңғы оқиғалар дәлелдеуде. Мәселен БАҚ-тың мәліметінше Ауған жеріндегі 4,3 млн ға жуық бала мектепке бара алмай отыр. Оның 80-85% қыз балалар. Әйел азаматшалар дүкенге азық-түлік алуға, басқа да сол секілді тұрмыстық қажеттіліктері үшін көшеде емін-еркін жүріп-тұрудан қалды. Үстеріне міндетті түрде «бурка» деп аталатын киім киіп жүруі міндеттелді. Осыдан бірнеше ай бұрын Ауған елінің ұлттық дәстүрлі әншісі шариғат заңы бойынша өлтірілді. Себебі ән айту шариғатқа қайшы-мыш. Осындайда халқымыздың «жылы-жылы сөйлесең жылан інінен шығады, қатты-қатты сөйлесең – мұсылман дінінен шығады» деген нақыл сөзі еріксіз еске түседі екен. Себебі дін ислам – қаттылықты сүймейді, жұмсақтықты сүйсе керек-ті. Алла Елшісі Мұхаммед (с.а.с) хадис шәріпінде: «Ауырлатпаңдар оңайлатыңдар, қиындатпаңдар – жеңілдетіңдер» деген екен. Сайып келгенде айтарымыз қоғамның тұрақты дамуы үшін де азаматтарының діни ерікті болғаны да керек. Сол себепті кейбір жеке тұлғалар жоғарыда айтылған теократиялы мемлекеттерді арман етіп, «бізде де осындай шариғатпен басқарылатын мемлекет болса екен» деген ойдан аулақ болуға шақырамыз.

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы Қ.Қосмаханов

Әрбір ұрпақ қай заманда да өмірді жаңадан бас­тап кете алмайды, ол өзінен бұрынғыдан қалған мұраның иесі, өзінің тәрбиесімен, қалыптасқан мәдениет, дәстүр, ойлау деңгейімен оған тәуелді. Заманында бар қазақтың қам­қо­ры­­на, сүйенішіне айналған «Алаш» партиясының саяси тұжырымдамасына, ала­шордашылар­дың саяси өмір жолы мен қызметіне қарап отырып, сол дәуірдегі сая­си, экономикалық, әлеуметтік мәселелердің бүгінгі таңда да өзектілігін жойма­ғанын байқауға болады. Қазақ хал­қының азат ел ретіндегі тағдыры, тарихы, мемлекеттік дер­бестігі, жері мен шекарасы, тілі мен діні туралы мәселелер арада ғасырға жуық уақыт өтсе де, өзектілігін жоғалтқан жоқ. Алаш арманы – бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан! Ендеше, әрбір азамат осы жүз жыл бұрынғы ұлттық ұлы идеялардың бүгінгі Тәуелсіз Қазақстанның да негізі ретінде берік орнығуына мүдделі болуға тиіс. Өйткені Алаш идеясы – ұлттық идеология! Ол отаншылдыққа, мемлекетшілдікке, бірлікке үндейді.

«Алаш идея­сы» – қа­зақтың мемлекеттік, елдің ұлт­тық идеясы. Өйткені Алаш – халқымызды бесігінде тербетіп, есейіп ат жалын тартып мінгенде бойына күш-қуат және сенім берген ұлттық идея. Алаш – ұлттың өзін бөлінбес тұтас жер, яғни территория ретінде сезінуі. Алаш – ұлттың аспан асты, жер үстінде өз орны бар ел ретінде өз еншісі мен үлесін анықтау харакеті. Зия­лы­лар­дың Алаш атауын таңдауы да жай­дан-жай емес еді. Алаш жаңа елдігіміздің, байырғы айма­ғы­мыз­дың рәмізі еді. ХХ ғасырда қазақтың азаматтық тарихында ең ұлы идея қайсы десек, ол – Алаш идеясы деп жауап беруге болады. Бүгінгі тәуелсіздігіміздің негізі де осы идеяда жатыр. Алаш идеясы үшін күрескен кезең – 1907 жылдан 1930 жылға дейінгі 30 жылдай уақытты ғана қамтыған. Аз болса да ғасырға тең уақыт. Алаштың сер­келері – Әлихан Бө­кей­ханов, Мұстафа Шоқай, Ахмет Бай­тұрсынұлы, Халел Досмұхамедұлы, Міржақып Дулатұлы, Халел Ғаб­бас­ұлы, Мұхамеджан Тыныш­бай­ұлы. Алаш зиялыларының алдыңғы толқыны болып есептелетін осынау тұлғалардың әрбірі мемлекет басқаруға қабілетті еді. Қазақ тарихында Алаш арыс­тарының орны ерекше. Олар Қазақ елінің сан ғасырлық даму тәжірибе­сін, салт-дәстүрін төңкерістік әдіспен күрт өзгертуді емес, қайта оларды өр­кениетті елдердің өмір тәжірибесін ескере отырып, одан әрі дамытуды, білім алып, көппен терезе теңестіруін көздеді. Ең алдымен, қазақтың өз атамекеніне ие болуын мақ­сат етті. Сол жолда күресті. Сонымен қатар елге демократия, білім-білік алып келу үде­рісі­нің бастауында тұрғандар да – солар болды. Алаш зиялылары – елшілдік пен Отанға адал қызмет етудің рәмізі. Олар – барды көбейтуші, үзілгенді жалғастырушы, жоқты жасаушы. Алаш қозғалысының тарихи негізі әлдеқайда бұрын өмірге келіп, күні бүгінге дейін елім, жерім деп ұлт болашағын ойлаған әрбір қазақ жүрегінің терең түкпірінен орын тепкен. Өйткені Алаш қозғалысы қазақ қауымындағы отаршылдыққа қарсы бағытталған, прогреске ұмтылған жал­пыхалықтық демократиялық қозғалыс еді. Қазақ халқының үздік білім алған, кең ойлы патриот саңлақтарының пай­да болуымен тұңғыш ұлт­тық Алаш үкіметі құрылып, қазақтың саяси идеясының негізі қаланды. Алаш қозғалысының лидерлері халықтың өзіндік санасын жоғары көтеріп, ұлттық бостандық идеясын ұсынды, қазақ халқының ұлттық мүддесін қор­ғау бойынша бірізді бағыт ұстанды. Алаш жетекшілерінің ұлт-азаттық ұрандары сол дәуірдің оқыған талапты, талантты жастарын баурап алды. Туған халқының халін сезіп, біліп өскен өрелі жас буын өкілдері ұлт-азаттық қозғалысы қайраткерлерінің идеяларын қолдап, солармен бірге қимыл жасады. Қозғалысқа қатысты құжаттардан Алаш қайраткерлерінің оларды іске жұмылдырып, қажет жерінде тиісті тапсырмалар беріп отырғандығын байқауға болады. Алаш қозғалысына қатысқан 17-25 жас аралығындағы жастардың ішінен кейін көптеген мемлекет, қоғам қайраткерлері, ақын-жазушылар, ғалымдар шыққаны белгілі.                                                               Алаш қозғалысы, идеялары ұлтжанды азаматтардың жүрегі мен санасында өмір сүріп келді. Оның жарқын әрі бұлтартпас мысалы – тәуелсіздіктің қарсаңында Алаш идеясының қайтадан жаңа күшпен жаңғыруы. Тарихтан білетініміздей, 1917 жылғы 21-26 шілдеде Орынбор қаласында Бірінші жалпы­қа­зақ съезі өтті. Осы съезде Алаш партиясының бағдарламасы жарияланды. Ал оның негізгі ұстанымдары: Біріншіден – Ресей демократиялық феде­ра­тивтік республика болуы керек. Оның құрамындағы әрбір мемлекет тәуелсіз түрде әрекет етеді. Екіншіден – Ресей республикасында тең құқықтық, тұлға, сөз, баспа, ұжымдар ерікті болады. Үшіншіден – дін мемлекеттен бөлінеді. Барлық діндер тең құқылы. Төртіншіден – билік пен сот әр халықтың ерекшеліктеріне сәйкес құрылуы қажет, би мен сот жергілікті халықтың тілін білуі шарт, т.б. Алаш қозғалысының, Алашорда жетек­шілерінің аса ірі тарихи еңбегі қазақ жерін сақтап қалуымен байланысты. Осы күнгі Қазақстан Рес­публикасы жерінің тұтастығы мен сақталып қа­луында Алаш қайраткерлерінің орасан зор ең­бе­гі бар. Олардың кеңес үкіметінің басшы­ларымен келіссөздері, әсіресе Ахмет Байтұрсынұлы­ның осы бағыттағы қажырлы еңбегі кейін, Қазақ автономиялық советтік социалистік республикасын құру кезінде осы автономияның аумағын белгілеуде шешуші маңызға ие болған. Қозғалыс көшбасшысы Ахмет Байтұрсынов: «басқалардан кем болмас үшін біз білімді, бай һәм күшті болуымыз керек. Білімді болуға – оқу керек! Бай болуға – кәсіп керек! Күшті болуға – бірлік керек! Осы керектердің жолында жұмыс істеу керек!» де­ген еді. Әлихан Бөкейхановтың жобасы бойынша, қазақтың жерінде өндірілген бір уыс жүн сол мемлекеттің азаматтарының үстіне тоқыма болып тоқылып, киілуі керек. Яғни мемлекет толықтай экономикалық тәуелсіздікке қол жеткізілуі тиіс болған. Алаш алыптарының бірі Міржақып Дулатов «Оян, қазақ» деп жар салса,  Алаштың тағы бір қайраткері Халел Досмұхамедов «Өз тілін өзі білмеген ел – ел бола алмайды. Тілінен айрылған жұрт – жойылған жұрт» депті. Уақытынан оза туған Алаш қайраткерлерінің идеялық мұрасын терең зерттеп, бүгінгі күннің қажетіне жаратып, олардың ісін жалғастырған абзал. «Алаш» партиясының, Алашорда үкіметінің құрылуы мемлекет үшін қажетті саяси, әлеумет­тік, экономикалық және құқықтық атрибуттарды қалыптастыруды қажет етті. Алаш қайраткерлері бұл салада да өнімді еңбек етті. Олардың қазақ ұлтын ұйыстырудағы, оятудағы бірнеше жылдық пәрменді әрекеттерінде жоғарыда аталған қажеттіліктер көрініп жатты. Мемлекеттің іргесін қалау мәселелері жазған еңбектері мен атқарған істерінен айқын аңғарылып жатты. Алаш қайраткерлерінің облыстық, уездік съездер мен комитеттерді, жалпықазақ съездерін ұйымдастыруы, сол тұстағы Уақытша үкіметпен келіссөздері, бағдарлама дайындауы, қаулы-қарарлар қабылдауы – олардың қаншалықты дәрежеде саяси өте сауатты қайраткерлер болғандықтарын көрсетеді. Алаштықтар Қазақстанның сол тұстағы шаруашылық жайын саралай отырып, соған орай экономикалық дамудың бірқатар жолдарын да мегзеді. Бір қызығы, сол кезеңде олар Қазақ­станның астанасы жөнінде де орынды мәселе көтерді. Айталық, 1905 жылғы Мұхаметжан Тынышбаев пен Халел Досмұхамедовтер «Ақмо­ланы астана жасаймыз» деген идея көтерді. Сонымен қатар олар 1917 жылы Семейді «Алаш ас­танасы» деп жариялап, оған «Алаш» деген атау берді. «Алаш» партиясының бағдарламасында көрсетілген ел басқару жүйесі, жастардың білім алуы, ұрпақ тәрбиесі, ұлттар теңдігі, азаматтар­дың құқы мен бостандығы жөніндегі ұстанымдар тәуелсіз қазақ мемлекетінің саясатымен сабақтас жатыр. Сол себепті Алаш көсемдерінің өмірінен өнеге, тірлігінен тағылым алып, Алаш мұратын ұлт мұраты ретінде тануымыз керек.                                                                 

Қорыта айтқанда, Алаш идеясы – бүгінгі Тәуелсіз Қазақстанның да басты идеяларының бірі болуы тиіс. Ал бүкіл қазақ даласын осыдан бір ғасырдай уақыт бұрын Алаш рухына бөлеген ұлы қазақтар аманатының жөні бөлек. Біздің ата рухы алдындағы адалдығымыз бен перзенттік парызымыз Алаштың аманатын санамызға сіңіру, соған лайық еңбек ету, өткенге құрмет көрсету. Ал құрметтің негізгісі – Алаш идеясын ұрпақ бойына сіңіру. Алаш идеясы – ұлтты біріктіруші, тұтастырушы идея ретінде қашан да қазақпен бірге жасайды. Алаштың жолы, Алаш кайраткерлері қалыптастырған ұлттық санамызды жаңғырту сапары – бүгінгі тәуелсіздігімізді тұғырлы етер берік ұстындардың бірегейі болатынын естен шығармағанымыз абзал. Алаш идеясы – қазақ идеясы. Демек, «Керегеміз – ағаш, ұранымыз – Алаш» дейтін біз үшін ол әрқашан қазақ идеологиясының темірқазығы болып келді, бола береді де.

М.Салиходжаев,

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Жетісай ауданындағы дінтанушы маманы.

Кез келген мемлекеттің басынан өткерген тарихи тағдыр кешулері бар. Халық осы тарихи үрдістердің негізінде қалыптасқан дәстүрлі құндылықтармен астасып өмір сүреді. Салт-дәстүр ұлттың бір мәдени қабаты ғана емес, сол халықтың төлқұжаты іспетті. Яғни, халық үшін оның салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы басты құндылықтардың бірі саналады. Біз дәсүрлі құндылықтарды терістейтін өктем іс-әрекеттерге деңгейіне қарай деструктивті, яки болмаса экстремистік не террорлық деп сипаттама беріп жатамыз. Соңғы кезде осы теріс сипаттамаларға діннің аты қосақталатын үрдіс пайда болды. Яғни, «деструктивті діни ағымдар», «діни экстермизм», «діни терроризм» деген атаулардан көз сүрініп, құлақ тұнатын жағдайға жеттік. Әлбетте, басқа түскен індеттен қашып емес, шешіп ғана құтыла аламыз. Олай болса, алдымен «деструктивті діни ағым», «діни экстермизм», «діни терроризм» ұғымдарының бір-бірінен қандай ерекшелігі бар екенін ажыратып алсақ.

Діни экстермизм деп – діни дұшпандылық пен жек көрушілікті қоздыру мақсатымен мемлекеттің аумақтық біртұтастығы мен тәуелсіздігін бұзу және мемлекеттік құрылысты күшпен өзгерту мен билікті күшпен басып алуға үгіттейтін дінге негізделген немесе діни элементтерді қамтыған қауіпті іс-әрекетті айтамыз.
Діни терроризм деп – дін атынан камуфляждалып жарылыс жасау, өрт қою немесе адамдарды қазаға ұшырату, елеулi мүлiктiк залал келтiру, қоғамға қауiптi өзге де зардаптарды тудыру, қоғамдық қауiпсiздiктi бұзу, халықты үрейлендiру, мемлекеттiк органдардың, шет мемлекеттiң немесе халықаралық ұйымның шешiмдер қабылдауына ықпал ету, соғысқа арандату не халықаралық қарым-қатынастарды шиеленiстiру және т.б. діни элементке негізделген содырлық іс-әрекеттерді айтамыз.
Ал, деструктивті діни ағымдар деп – қоғамда қалыптасқан дәстүрлі жүйеге дін атын жамылып, қауіп төндіретін, негізсіз терістейтін, жоққа шығаратын, прозелетизмді насиқаттайтын, дін атына сай емес мұрат-мақсаттарда іс-әрекеттер жасап, заңсыз немесе заңның тиімді тұстарын әртүрлі қитұрқы әдіс-тәсілдермен өз мүддесіне барынша пайдаланатын деноминацияларды айтамыз.
Кез келген діни ағымның деструктивтілігі оның мақсаттарынан және іс-әрекетінің нәтижесінен аңғарылады. Теріс пиғылды ағымның арбауына түскен адамның жеке өмірінің деңгейі, сондай-ақ оның әлеуметтік, физикалық, экономикалық, рухани және моральдық жағдайы бұзылады. Соның салдарынан отбасы мен қоғам зардап шегіп, мемлекеттің қауіпсіздігіне нұқсан келеді. Деструктивті діни ағымдардың таралуы діни бірлестіктер қызметінің еркіндігі, шетелдік миссионерлердің елге кедергісіз келуі, халықтың діни сауаттылығының төмендігі, қазақстандық азаматтардың шетелде бақылаусыз діни білім алуы сияқты факторлар халық арасында радикалды идеологияның енуіне қолайлы жағдай туғызған негізгі себептер болды. Осыған байланысты мемлекет басшылығы деструктивті идеологиялардың таралуына қарсы әрекет ету бойынша шаралар қабылдай бастады. Діни білім беру мекемелері мен бірлестіктеріне бақылау күшейтіліп, діни экстремизм мен терроризмге қарсы күресу саласында заңнамалық базаны қалыптастырды.
Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мен елдегі діни саланы реттеу мәселелері Қазақстанның мемлекеттік саясатының басты бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан қазіргі таңда Мемлекет басшысының жүргізіп жатқан сарабдал саясатының арқасында, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен қоғамдық институттардың бірлесе үйлесімді жасап жатқан жұмыстардың нәтижесінде елдегі діни ахуалдың тұрақтылығы сақталып келеді. Ел Президентінің нұсқамаларын орындау аясында террористік қатерлерді бейтараптандыруға арналған Қазақстанның жеке дербес жүйесі құрылды әрі ол жыл сайын жетілдірілу үстінде. Елімізде экстремизм және терроризмге қарсы іс-қимылға қатысты біршама тәжірибе мен біліктілік базасы жинақталды. Ол ең алдымен алдын алу шараларын жүргізу, халықтың діни-құқықтық сауаттылығын арттыру, түрлі радикалды идеологиялардың ықпалына төтеп беретін иммунитетті қалыптастыру жұмыстарынан тұрады. Бұл орайда дәстүрлі діни-рухани құндылықтардың ұлттың болашағын құруда ықпалды фактор екенін ұмытпауымыз қажет. Қазақ халқының ұлттық мәдениеті мен руханияты, өмірлік ұстанымдары мен салт-дәстүрлері, ойлары мен көзқарасы, дүниетанымы осы діннің құндылықтарымен сабақтаса қалыптасты.
Бүгінгі күннің бет алысына қарай мың құбылып, сабан астынан су жүгіртуді көздейтін деструктивті діни ағымдармен біз ымырасыз күресуге тиістіміз. Өйткені, деструктивті діни ағым өкілдері жоққа шығарғысы келген дәстүрлі құндылықтарымыз ұлтымыздың қаны мен жаны болып есептеледі. Ал, рухани құндылықтарсыз мемлекеттің болашағы бұлыңғыр. Яғни, дәстүрлі құндылықтарымызды көзіміздің қарашығындай сақтау заман талабы. Жаһандық дең­гейде әрекет ететін деструктивті ағымдардың ықпалы­­­мен күресте қоғамда ұлттық және діни-рухани құндылықтарды кеңінен насихаттау арқылы ғана біз бүгінгі қоғамды және келешек ұрпақты жат идеологиялардың кері әсерінен қорғауды қамтамасыз ете аламыз.

М.САЛИХОДЖАЕВ,
Түркістан облысы дін істері басқармасының
«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің
Жетісай ауданындағы дінтанушы маманы.

Қазіргі таңда тәуелсіз мемлекетіміздің дамушы және дамыған елдерден ерекшелігі – қоғамдағы діннің нығаюы мен елдегі діни ахуалдың тұрақты болуы. Білім берудің зайырлы жүйесінде дін мәселелерін түсіндіру қоғамда гуманистік және рухани-адамгершілік негіздерді қамтамасыз етуге көмектеседі. Руханилық бұл  тек діни іліммен ғана шектелмейді. Руханилық – философиялық және  этикалық ұғым. Руханилық – бұл  зайырлы  моральдық ұстаным ретінде адамның  рухани жан-дүниесімен, ішкі және сыртқы мәдениетімен байланысты айқындалады. Руханилық – зайырлы этикалық ұғым  ретінде  адамның  жан және  ар  тазалығын  айқындайды. Бүгінде әлем елдерінің басым көпшілігінде мемлекеттік мектептер зайырлы мәртебеге ие. Зайырлылықтың тарихына үңілсек, тәуелсіз еліміздің зайырлылық қағидаты 1995-жылы қабылданған Ата Заңымызда бекітілген. Зайырлылық қағидаты қоғамның, халықтың, мәдениеттің және қазіргі білім берудің ұстанымы болу керек. Руханилық бұл болашақ ұрпақтың үйлесімді дамуының кепілі болуы керек. Сондай-ақ ол халықтың руханиятымен тығыз байланысты. Парасаттылық, имандылық, ізденгіштік, отансүйгіштік бүгінгі білім берудің негізгі ұстанымы. Діни ортадан  шыққан  жастар қоғамның  мүшесі  ретінде қоғамдық  ортамен үйлесімді өркендеуі тиіс.

Діни фанатизм мен көзсіз еліктеушілікке қарсы тұратын қалқан болатын діни мәдениет пен діни сана қалыптастыру үшін діни білім зайырлы тұрғыда берілуі керек. Елімізде ұлт­аралық келісім, діни төзімділік мәдениеті мен өзара құрмет қағидаты орныққан. Дін адамның рухани әлеміне тыныштық беріп, адамның абыройы мен ар-намысын үйретеді. Әрбір адамның жан-дүниесіндегі келісім мен ішкі мәдениет бұл қоғамдағы адамаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі өзара түсіністіктің шарты. Дін қызметшілерін ұлтаралық және дінаралық қарым-қатынас мәдениетіне үйрету, діни мәдениетке баулу, өзге діндегілерге құрметпен қарауға, діндердің құндылықтық негіздерін терең түсініп пайымдауға,зайырлы ұстанымға сай қызмет жасауға құзіретті даярлау бүгінгі діни білім берудің мақсаты. Бұл діни білім беру жүйесі үшін өте өзекті болып табылады.
Әрбір діннің сенімдік ұстанымдары мен құндылықтарына құрметпен қарау, отансүйгіштік, төзімділік мұраттары мен ортақ құндылықтар жастардың санасына сіңіріліп, нақты бағдары ретінде зайырлылық қағидатының негізде оқытылуы қажет. Жат діни ағымдар мен діни фанатизмге қарсы тұратын ұстаным қалыптастыру осы исламтану мамандығының міндеті болып табылады. Дін экстремизм мен терроризмнің адам мен қоғам өміріне, мемлекет негізіне қауіпті індет екенді­гін жастарға байыпты және ғылыми тұрғыда түсіндірілуі қажет. Діни білім беру әдістемесі тұлғаның рухани болмысын жетілдіруге және мәдениетін қалыптастыруға, діни білім жетістіктерін жан-жақты түсінуге, діни ілімдерді зерделеп, талдауға үйретумен қатар, басқаның мәдениетіне түсіністікпен қарауға, діни толеранттылық және дінаралық келісім ұстанымдарын сыйлауға тәрбиелейді. Жаһандану үдерісінде әрбір ұлт өзінің салт-дәтүрі мен ұлттық сана тіректеріне сүйеніп, өзінің бет-бейнесін жоғалтпай, ұлттық болмысын айқындап, ұлттық рәміздерін асқақтатуға ұмтылуда. Біздің діндар жастар да зайырлы мемлекеттік қағиданы, ұлтымыздың тілі мен ділін, тарихын, дәстүрін сыйлауы және ата мұрасын қастерлеуі тиіс. Дін қызметкері бітім-болмысы мен мәдениетімен, үлгілі өмірлік дерегімен және зиялы ұстанымымен ерекшеленіп, ғылыми және діни-философиялық мәселелер төңірегінде пікір-талас жүргізе алатындай деңгейде болуы және дін саласындағы мемлекеттік саясатты терең түсінуі оның әлеумет пен діни қауым арасында беделді болуына оң ықпалын тигізеді. Дін қызметкерлері білімі мен біліктілігін, құзіретін рухани тәлім-тәрбиелік іс-шараларда, діни төзімділік пен ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру және түрлі лаңкестік және экстремистік, зиянды ағымдардың керітартпа ілімдерінің алдын алу мақсатында іске асыру тиіс. Сондай-ақ, мемлекеттік құрылымы мен идеологиясы әртүрлі шет елдердің діни оқу орындарын бітірген азаматтарымызды зайырлы еліміздегі нақты қоғамдық өмір шындығына сай қызметке баулу маңызды. Зайырлы мемлекетіміздің дін саласындағы мемлекеттік саясаттын жан-жақты түсіне білетін және білімі мен білігін нақты шындыққа сай іске асыратын дін саласындағы мемлекеттік қызметкерлерді даярлау уақыт талабы. Ұлтымыздың тұтастығы мен бірлігі – жеңістеріміздің түп негізі екенін ұмытпағанымыз жөн.

А.ЖӘЛӘЛ,
Түркістан облысы дін істері басқармасы
«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің
Мақтаарал аудандық бөлімінің маманы.

Дін және жастар

Сейсенбі, 10 Наурыз 2020 00:00

(жастардың дінге алғашқы көзқарасы)

Расында бүкіл әлем қазіргі кезде бейбітшілікке ұмтылуда. Бірінші кезекте соның дәлелі ретінде біздің елімізді айтуға болады. Кез келген қоғамда, соның ішінде қазақстандық қоғамда діннің маңызы ерекше екенін және жастар өмірінде оның белгілі орны бар екенін ескеруіміз керек. Қазақстанда түрлі діни ағымдар жұмыс істейді. Бүгінгі күні мейірімділік пен татулық, моралдық нормаларына жауап беретін дұрыс бағыттағы діни ағымдарды танып, айыра білуіміз керек.  Қазіргі кезде жастарға тоталитарлық секталар үлкен қауіп төндіруде. Жастардың дінге деген көзқарасы ең алдымен оның дінге алғаш рет қай тұрғыда бетпе-бет келгеніне (жеке өзі, отбасылық дауда және т.б.), оған оның эмоциялық жағынан қалай әсер еткеніне, сол бүкіл ақпаратты санасында қалай қабылдағанына байланысты. Шындығында, әсіресе, жасөспірімдерде өмірінің дәл сол кезеңдерінде дүниеге көзқарастары қалыптасады, санасының жетілу процесі жүріп жатады. Осы өтпелі кезеңді дәстүрлі емес дін өкілдері дөп басып пайдаланғысы келеді. Сол кезеңде жастардың басын жылдам айналдырып, теріс пиғылды ойларын санасына сіңіріп, қажетсіз бағытқа бастап, теріс жолға сала алады. Жастар мен тәжірибесі жоқ азаматтар осындай ағымдармен бетпе-бет келгенде тығырыққа тіреледі. Олар өз қатарластарымен, отбасы мүшелерімен қарым-қатынас жасаудан бас тартады. Психологиялық шиеленіс арта түседі, тіпті олардың кейбірі кездейсоқ шешім қабылдайды. Біреулері үйден кетіп қалса, енді бірі өз-өзіне қол жұмсауға дейін барады. Әртүрлі жолдармен сектаға тартылған көптеген жас уақыт өте келе өз таңдауы үшін өкіне бастайды. Бірақ қателікті түзету қиынға соғады. Діни секталардың жетекшілері түрлі тәсілдермен (физикалық күш көрсету, психикалық қысым жасау т.б.) оларды қатарынан шығармауға тырысады. Біз жастардың дін жағынан сауатсыз екенін мойындауымыз керек. Мектептер мен жоғары оқу орындарында әлемдік және дәстүрлі діндердің шіркеулеріне, соборларына, мешіттеріне жиі экскурсия жасау ұйымдастырылып тұрса нұр үстіне нұр болар еді. Сол сияқты «Дінтану» курстарын жаппай енгізу қажет. Себебі, дәл қазіргі кезде жастардың діни және рухани мәселелері «қолдан қолға көшіп» жүр. Рухани мәселе бүгінгі күні жаттықтыруды, шынықтыруды қажет етеді. XXI ғасыр жастарының жаны мен рухы арасына үлкен жарықшақ түсті. Дәл қазір жаппай технологияланған және интернетке оңай қолжетімді кезеңде адам санасы шыңдалмаған субстанция ретінде көрінді де, сол ысылмаған санасына жүгінген жастар теріс жолға түсіп жатады. Сол себепті жастарымызды кәзірден тура жолға салуымыз керек.

Н.Сайдулла

Сарапхана ауылдық округі әкімі аппаратының

жетекші маман – әскери есеп-стол инспекторы

 

Қазақ баласын әрқашанда дінмен тәрбиелеген. Баршамызда Алланың үйінде мүмкіндігінше құлшылық жасауға тырысамыз. Алайда, осындай киелі орында басшыға бағынбай өз білгенімен амал жасайтындар да бой көрсетіп жатады. Құлшылық орындарында бүлік тудырып жатқан оқиғаларын мешіттерде немесе әлеуметтік желілерде кездестіретін болдық. Соның бірі, сонау IX ғасырдан бері ислам дінін қабылдап, Ханафи мәзһабын ұстанған қазақ елінің ауызбіршілігіне сызат түсіріп, ел арасында бүлік тудырып отырған сәләфилік идеологиясына қатысты. Осы сәләфилік идеологияны ұстанушылар мешітке келіп бір сүннет амалын жандандырамын деп екінші бір сүннет амалын ұмытып, Құранға қарсы шығып жатқанын сезбейтіні өкінішті. Мешіт тәртібін сақтау әр мұсылман үшін де міндет. Осы сөзіміз қуаттау үшін төменде дәйекті дәлелдер келтіріп өттік.

Қасиетті Құранда:«Ей, мүминдер! Сендер Аллаға бойұсыныңдар, Пайғамбарға бойұсыныңдар әрі өздеріңнен болған әмір иелеріне де...» деп өз ортамыздан болған басшыларымызға бағынуды бұйырып отыр. Алла Елшісінің (с.ғ.с.) осы аятпен ұштасқан ұлағатты мына бір «Тыңдаңдар, бойұсыныңдар, тіпті егер сендердің үстеріңнен басы мейіздей болған хабашилік құл билік жасаса да» – деген сөзі де басшыға бағынуымыздың парыз екендігін ескертеді. Елбасы Н.Ә.Назарбаев 2012-жылғы Жолдауында: «Біз мұсылманбыз, оның ішінде Әбу Ханифа мәзһабын ұстанатын сүнниттерміз...» – деп, Әбу Ханифа мәзһабын ұстанатындығымызды еске салып отыр. Ендеше, басшымыздың осы сөзі қазақстандық мұсылмандардың баршасына қатысты.

Мешітте имам басшы ретінде Әбу Ханифа мәзһабымен құлшылық өтелетінін ескертсе де кейбір адамдар «рофилә ядәйни» бойынша парыздарын өтеуде. Ол адамдардың «Ибн Омар (р.а) рукуғқа барғанда және рукуғтан қайтқанда екі қолын көтермеген адамды көргенде оған тас ататын еді» деген т.б. хадистерді дәлелге келтіреді. Бұл хадиске амал жасауда мұхаддистердің ережесіне сүйенеміз. Егер, хадис Құранға қайшы болса, онда ол мәнсүһ (күші жойылған) болады. Демек, амал етілетін хадис алымен Құран аяттарымен ұштасуы қажет.

Жоғарыда келтірілген хадис «Мені еске алу үшін намазды (барлық шарттарын сақтап, беріле) толық орында», – десе Алла Елшісі(с.ғ.с.) «Неге сендер шыбындаған аттың құйрығына ұқсап қолдарыңды (қайта-қайта) көтеріп жатырсыңдар. Намазда тыныш тұрыңдар» – деген аят пен хадиске қайшы келгендіктен мәнсүһ болады.

Мешітке келіп нағыз сүннетке амал жасап жүрміз деген бауырларымыз жоғарыда келтірілген Құран аяттарына, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистеріне, Құрандағы бағынуға бұйырылған басшының сөзіне қарсы амал жасап жүргенін сезінсе екен.

«Аз сөз алтын, көп сөз көмір» дегендей, осы келітірлген дәлеліміз ақылды әрі ынсаптыға жеткілікті деп ойлаймыз. Әйтпесе, Ханафи мәзһабының ғалымдарының әр мәселеге қатысты дініміздің негізгі қайнар көздері Құран мен сүннеттен келтірген дәлел-дәйектері көп-ақ.

М.МҰСТАФАЕВ,

Түркістан облысы қоғамдық даму басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ маманы.

Тіркеу №

 

Діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша Қазығұрт ауданында «Кемел ел» әлеуметтік даму Ұлттық қоры» қоғамдық қоры тарапынан 13 ауыл округінде іс-шаралар өткізілді. Тұрғындармен кездесу ұйымдастырылып, оған арнайы мамандар, мәдениет және ауыл округі әкімдіктерінің қызметкерлері, мектеп директорларының тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлары қатысты.

Сондай-ақ, аудандағы денсаулық сақтау мен өрт сөндіру, кітапхана, «Жастар» ресурстық орталығы, спорт мектебі қызметкерлерімен де кездесулер өткізілді.

Сонымен қатар, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша аудандағы барлық діни табыну орындары мен мешіттерде имамдардың қатысуымен басқосу жиындары болды. Аудан орталығындағы «Мұсылмандар», Тұрбаттағы «Ысмайыл ата», Жаңабазардағы «Қазығұрт» мешіттеріндегі жиындарға Республикалық ақпараттық насихат тобының мүшелері Абдуғаппар Сманов, Дастан Желеуов және Ғазиз Ахмет сияқты ғалымдар қатысып, діни тұрақтылықтың қамтамасыз етілуі маңызды екенін халыққа жан-жақты түсіндірді.

«Мұсылмандар арасындағы қарама-қайшылықтар мен қақтығыстарға себеп болған мәселелер» атты кітапша жарық көрді және «Діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу» тақырыбында арнайы парақшалар шығарылып, олар білім беру орындарында өткен кездесулерде жоғарғы сынып оқушыларына таратылды.

Қазығұрт ауданы тұрғындары арасында діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша жыл басынан бері бірнеше рет діни тақырыптарда мақалалар жарияланып, халық әхлі сүннет жолындағы діни ақпараттардан хабардар етілуде.

Д.УРАЗБАЕВ.

 

Діни экстремизм – діни фанатизмнің шектен шыққан түрі. Кез келген экстремизмнің мәні – олардың пікірлеріне қосылмағандарға зорлық-зомбылықтарын көрсету. «Діни экстремизм»  әлемді өздерінің  шектен шыққан көзқарастарына сәйкес қайта құруға ұмтылады.  «Діни экстремизм» – террористік іс-әрекеттердің туындауына себеп болатын саяси құрал.

Жаһандану заманында «діни экстремизм» қанатын кеңге жайып, халықаралық деңгейге жетіп отыр.  Қазіргі уақытта халықаралық экстремизм және терроризммен тиімді күресу үшін әлемдік қоғамдастықтармен біріге отырып жан-жақты күшейтуіміз керек. Бүкіл әлемдегі кез келген мемлекет бұл «қоғамдық қасіретке» қарсы күресті жеке жүргізу қиындыққа соғады. Сондықтан, 2006 -жылы 8- қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясы «Ғаламдық террормен күрес» стратегиясын қабылдады. Аталған құжатта БҰҰ-на мүше мемлекеттер экстремизм мен терроризмнің барлық пішіндерін бір жақты айыптайды, соған қарсы тығыз ынтымақтастық арқылы әрекет етуге дайын екендіктерін көрсетеді. Елімізде «Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы» Заңның 10-бабында: «Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарымен және халықаралық ұйымдармен экстремизмнің алдын алу, анықтау және жолын кесу саласындағы өзара іс-қимылы» деп аталады.  Соған қарап отырып, еліміз экстремизм мен терроризмге қарсы басқа мемлекеттермен бірігіп күресуге дайын екендігін көреміз. «Экстремизм әртүрлі мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне нұқсан келтіріп қана қоймай, дінаралық жағдайдың ушығуына да себепкер болуда. Олар қай діннің атынан белсенділік танытса, бәрінен де көп зиян шегетін сол дін. Экстремистер адамдардың  дінге деген құрметі мен сенімін өз мақсаттарына кеңінен пайдалана отырып, дін үшін әрекет етіп жүргендей көрінуге тырысады».

Экстремизм және терроризм өздерінің қылмыстық мақсаттарын орындау мақсатында барлық мүмкіндіктерді пайдаланады, соның ішінде әлемде ең қымбат – адам өмірі, оның денсаулығы мен қоғамдағы күнделікті іс­-қимылын жоюға дейін барады.

Діни экстремистік топтардың іс-әрекеттері төмендегідей көрініс табады:

Исламға (басқа дінге) үйрету деп экстремисттік идеялар таратылады;

Діни (исламдық) тәртіп үшін күресуге шақыратын топтар, партиялар ұйымдастырылады;

Билік жағынан қарсы әрекет жасалғанда жасырын жағдайға көшеді және өздеріне халықтық мүдделер үшін күресушілер тобын құрайды;

Басқа экстремисттік ұйымдармен тығыз байланыстар орнатылады және бірігеді, шет ел орталықтарымен байланыста болып және олардың көмегімен билікке қарсы джихад (соғыс) жариялайды.

Сонда байқап отырсақ, экстремизм мен терроризмнің шығу себептерін талдауы барысында саяси, экономикалық, әлеуметтік, этникалық, діни-конфессионалдық көзқарастары мен  қайшылықтардың еркін соқтығысуында деуге болады.

Әлемдегі жаһандық мәселелерді шешу барысында күш біріктірмесек, бұл қауіп-қатер өсуі мүмкін. Осы кезде еліміздің  қауіпсіздігін қамтамасыз етуде адамның құқықтары мен бостандықтарын сақтау мемлекеттің бірден-бір негізгі бағыты болып табылады.

А.АҚШОРАЕВ,

Қазығұрт аудандық ішкі істер

бөлімінің бастығы, полиция полковнигі.

 

Қай халықтың да болмасын мемлекеттік даму стратегиясында жастарға, жас буынға, олардың тәрбиеленіп, ортаға сай озық білім игеріп шығуына баса назар аударылады. Бүгінгідей ақпарат пен техникалық жаңалықтар кезек шарпыған заманда, оқуға, ғылымға, тәжірибеге сүйеніп, бұл салалардағы жетістіктерге иек артқан дұрыс. Балалар мен жастардың азаматтық патриоттық, әлеуметтік мәртебесін көтеру әрі ғылыми негізделген саясат жүргізу мен рухани-өнегелік әдептерімен отбасылық құндылықтарға бейімдеп тәрбиелеу бүгінгі күннің басты талабы деп айта аламыз.

Адам баласының отбасында алған имандылық, патриоттық тәрбиесі рухани-адамгершілік тұрғысынан өзіндік сананы дамытуға жағдай жасауды, жеке тұлғаның әдеп ұстанымын, оның қоғам өмірінің нормалары мен дәстүрлері мен келістірілетін моральдік қасиеттерін және бағдарларын қалыптастыруға қызмет етуі керек.

Қазақстандық қоғамның жалпы сұранысы және халық дәстүрлері, әлемдік және ұлттық мәдениет негізінде құрылған жастарды жалпы азаматтық, ұлттық құндылықтарға бағдарлау ең алдымен отбасы негізінде қалыптастыруды ұялату кезек күттірмес мәселе.

Адам баласының тура жолдан адаспай, толық, кемел, ақыл-есі түзу азамат қатарына жетуі оның жас шағында алатын тәрбиесіне, ата-анасының мейірім көрсете алуына байланысты.

Дін саласындағы тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында 2018-жылы жұмыстар деструктивті діни ағымдарға қарсы жалпы профилактикалық жұмыстарға, діни экстремизм мен радикалды идеологиялардың алдын алу бойынша іс-шаралар кешенін ұйымдастыруға, теріс пиғылды діни ағымдардан зардап шеккен жеке тұлғалармен арнайы жұмыстарға, облыстық ақпараттық-түсіндіру топтарының жұмыстарын тиімді ұйымдастырып, үйлестіруге, ақпараттық-әдістемелік құралдар әзірлеп, баспадан шығаруға, дәстүрлі діни құндылықтарды халық арасында насихаттауға, қоғамдағы дін қатынастарын зерттеп, зерделеуге бағытталды. Сондай-ақ, қала, аудандық және облыстық ақпараттық түсіндірме топтары мүшелерінің біліктілігін көтеруге арналған тренингтерге республика танымал дін, тарих саласы мамандары, саясаттанушылар мен әлеуметтанушыларды жұмылдыра отырып тренингтер мен семинар-кеңестер ұйымдастырылды.

Бүгінгі күнге дейін облыстық дін істері басқармасының «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің мамандарын жұмылдыра отырып құрылған дін саласындағы облыстық ақпараттық-түсіндірме топтарының қала, аудан, ауылдық округ және елді мекен тұрғындарымен кездесулерінің барлығында да деструктивті діни ұйымдардың теріс идеологиясының алдын алу мәселесімен қатар рухани, отбасылық құндылықтарды насихаттау мен отансүйгіштік, патриоттық рухта тәрбиелеу жөнінде кеңінен айтылып келеді.

Сонымен қатар, облыс көлеміндегі шалғай ауылдар мен елдімекен тұрғындарымен өткізілген кездесулерде де ауылдағы жастар мен жасөспірімдерді облыстық ақпараттық-түсіндірме топтарының кездесулеріне қатыстыру мәселесі де бірізділікке қойылған деп толық сеніммен айта аламыз.

Өткен жылы облыс көлемінде қала, аудандық және облыстық ақпараттық-түсіндірме топтары тарапынан 1260 кездесу тұрғындармен, жоғарғы оқу орындары мен арнаулы орта оқу орындарында – 379 кездесу, мектептерде – 1788 жалпы кездесу оқушылармен өткізілген болса, облыс көлеміндегі ғибадат үйлері мен діни бірлестіктер мен филиалдарына келушілермен 250-ге жуық кездесулер, өндіріс орындары мен мекемелерде, құқық қорғау және әскери сала қызметкерлерімен, медицина салысы және т.б. мекемелермен 1315 кездесулер ұйымдастырылған. Жоғарыда аталған кездесулер барысында 442773 адам қамтылған.

Кездесулер барысында ата-аналарға, жастарға көмекші құрал ретінде Түркістан облысы дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің тарапынан жарық көрген «Кереғар діни ағымдардан сақтанайық» тақырыбында ҚР Қоғамдық даму министрлігі қоғамдық келісім комитетінің дінтану сараптамасынан оң қорытынды алған 10000-ға жуық аудио-бейне өнімдер, діни экстремизімнің алдын алу мақсатында және кереғар діни ағымдардың қоғамға зияны жөнінде әр түрлі тақырыптар мен әр түрлі мазмұндар бойынша 10 түрлі әдістемелік құралдар мен кітаптар 60000 данамен шығарылып, әлеуметтік барша топтарға кездесулер барысында таратылды.

Бүгінде жастардың түрлі видеороликтер мен қысқа метражды фильмдерге деген ерекше қызуғушылығын ескере отырып 20 тақырыпта бейнероликтер және 6 тақырыпта фильм дайындалды. Сондай-ақ, жасөспірімдерге арналған «Мен елімнің патриотымын!» тақырыбында 10 минуттық анимациялық фильмі жарыққа шықты.

Қоғамдағы жастардың таным-түсініктерінің дұрыс қалыптасуына әсіресе дін тұрғысындағы көзқарастарының оң бағытта қалыптасуына әсер ететін бейнероликтер мен фильмдер шығарудың ықпалы зор. Бұл бейнероликтер мен фильмдерде псевдосәләфилік ағымының өзіндік ерекшеліктері, еліміздің тарихы, салт-дәстүрі мен мәдениеті, ұлттық құндылықтары мен патриоттық бейнелер, отанға деген құрмет, жастардың ертеңге деген сенімі бейнеленген.

Тұңғыш Президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында қазақ ұлтының болмысы мен құндылықтарын болашақ ұрпақтарға лайықты дәрежеде жеткізу қажеттігіне баса назар аударған болатын.

Бүгінгі таңда бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерде жасөспірімдер мен жастарымыз батыс мәдениетіне еліктеп, олардың біздің ұлттығымызға жат мінез-құлықты саналарына сүзгісіз сіңіріп жатқандығы жасырын емес. Осыған орай аталмыш өнімдердің мазмұнында жастар мен жасөспірімдеріміздің бойында еліне, жеріне, отанына, ұлтына деген сүйіспеншілігін қалыптастырып, тілі мен дініне берік, тарихын білуге деген құштарлығын ояту қамтылған.

Жұртшылықты дәстүрлі емес діни ағым идеяларынан сақтандыруға, дін саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және дәстүрлі құндылықтарды насихаттауға бағытталған материалдарда тек қана дін мәселесі ғана қозғалып қоймай, еліміздің тарихы, салт-дәстүрі мен мәдениеті, тілі, ұлттық құндылықтары мен патриоттық бейнелер, отанға деген құрмет, түрлі әлеуметтік азғындықтардан сақтану жолдары мен жастарымыздың ертеңге деген сенімі бейнеленіп таралымы ғаламтор мен әлеуметтік желілер және БАҚ арқылы ұйымдастырылды. Бұл материалдардың отбасылық тәлім-тәрбиеге қосар үлесі мол.

Тәуелсіздік алған кезден былай қарай жиырма жеті жыл уақыт ішінде өмірге келген ұрпақ бойында ерекше ұмтылыс, ерекше қуат сезіледі. Тек өскелең өркенді жаһанданудың жойқын соққысына, арсыздық дертіне ұрындырып алмай, өз ұлтының мәдениет мәйегінен алшақтамай өсуіне жол ашуымыз керек. Ол үшін жүріп өткен ізімізге тағы бір бұрылып, жеткен жетістіктерімізді салмақтап, рухани құндылықтарымызды ұрпақ санасына ендірген абзал. Еліміздің Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев «2019 – Жастар жылы» деп жариялап, жастарға мол мүмкіндіктер жолын айқара ашылуына бастамашы болды.

Бабаларымыздың қастер тұтып, атадан балаға аманаттап, жүрекке дарытып келген асыл қасиеттері көп-ақ. Халқымыз сырт көзбен емес, жүрекпен ұғатын адамгершілік құндылықтарды жоғары дәріптеген. Имандылық, әділеттілік, ізгілік, мейірімділік мұраттарын терең игеруге күш салған. Мал – мүлкінен, дәулетінен иманын жоғары бағалаған қазақ «Ер жігіттің үш байлығы бар: бірінші – иманы, екінші – ырысының тұрағы, үшінші – дәулетінің тұрағы» деп аталы сөз қалдырған. Жиған–терген дәулетіне жүрегін байламай, одан да биік мақсаттар бар деп білген аталарымыздың түсінігін бүгінгі жастардың бойына сіңіру заман талабы.

Облыстық отбасы, балалар және жастар саясаты мәселелері жөніндегі басқармасымен және қала, аудан әкімдіктерімен жыл басынан бері бірлесіп бекітілген жоспар бойынша кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылық, нашақорлық пен суицидке жол бермеу, қыздар арасында ерте жүктіліктің алдын алу, тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы мен кереғар діни ағымдардың алдын алу бойынша облыс көлеміндегі жастармен және қала аумағындағы жастар және жасөспірімдермен жүйелі кездесулер өткізіліп келеді.

Жастарымыз көзсіз ғаламтор желісіне шырмалып, кереғар ағымдар мен жат дүниетанымның соңынан кетер болса елдің болашағы бұлыңғыр болмақ. Сондықтан, кездесулер барысында әлеуметтік желі және ғаламтор желілерінен келетін қауіп-қатер жайында да ескертіледі. Себебі, еліміздің ертеңі мен болашағы білімді, патриот жастардың қолында. Осы бағытта облыстық дін істері басқармасының «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің мамандары тарапынан теріс діни идеологиялардың алдын алу мақсатында түрлі әлеуметтік желілер және БАҚ құралдарына үздіксіз зерделеу жұмыстары жүргізіліп келеді.

Дәстүрлі қазақ руханиятынан тамыр тартып, нәр алған данышпан тұлғалардың елді жақсылыққа үндеудегі көптеген ой-пікірлерінің имандылық, салт-дәстүр маңына келіп тоғысатыны шындық.

Медет ХАЛЫҚОВ,

Түркістан облысы дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің директоры м.у.а.